
كبري فرشچي
در شرايطي كه ماجراي تراريختهها ميرفت تا به فراموشي سپرده شود، تغييري در دولت دوازدهم اتفاق افتاد كه اصليترين پيامش كشيدهشدن دوباره پاي تراريختهها به سلامت و محيطزيست بود. كنار گذاشتن معصومه ابتكار از سازمان حفاظت محيطزيست و واگذاري اين مسئوليت به عيسي كلانتري به عنوان يكي از مدافعان تراريختهها از همان ابتدا كارشناسان سلامت و محيطزيست را نگران كرد و سناريوي دولت براي كشت محصولات تراريخته را با محوريت سازمان حفاظت محيطزيست آشكار كرد تا پيش از اين كارشناسان سازمان محيطزيست در كنار متخصصان علوم بيوتكنولوژي پزشكي و متخصصان كشاورزي در برابر كشت و رهاسازي محصولات تراريخته در كشورمان مقاومت ميكردند. حالا اما كلانتري آمده تا فضا ی همه چيز را براي تراريختهها مهيا كند و بهزاد قرهياضي چهره معروف تراريختهها هم شده نماينده سازمان محيطزيست تا در برنامهاي تلويزيوني وقتي در برابر استدلال علمي كارشناس مخالف تراريختهها قرار ميگيرد در برابر دوربينهاي شبكه خبر به شدت عصباني شد و گفت: «به من نارو زديد، نگفته بوديد اين آقا هم روي خط ميآيد!»
ماجراي تراريختهها مناقشهاي است كه سالهاست در تمامي محافل دنيا برقرار بوده و هست و هنوز هم به جواب قانعكنندهاي نرسيده است. اين مناقشه در كشور ما هم چند سالي درگرفته است، اما انگار ماجرا كمكم دارد از فضاي علمي خارج ميشود. اين را ميتوان از برخي رفتارهاي طرفداران محصولات تراريخته متوجه شد. نمونه چنين رفتارهايي همين دو روز پيش در برابر دوربينهاي زنده شبكه خبر اتفاق افتاد. برنامه مناظره دكتر قرهياضي و حجتالاسلام علي كشوري و با حضور تلفني رئيس انجمن ارگانيك درباره تراريختهها و مسئله سلامت و عوارض اين محصولات از شبكه خبر در برنامه تيتر پخش شد. در اين برنامه قرهياضي به عنوان نماينده محيطزيست پس از ارائه پاسخهاي مستدل آزاد عمراني، رئيس انجمن ارگانيك و با ارائه اسنادي دال بر افزايش ميزان استفاده از سموم در اراضي زير كشت محصولات تراريخته و اشاره به عوارض مختلف مصرف اين محصولات، به شدت عصباني شد و گفت: «به من نارو زديد، نگفته بوديد اين آقا هم روي خط ميآيد!»
تسلط يك نگاه تازه
«بخش عمده واردات روغن نباتي، ذرت و سويا محصولات تراريخته هستند، بنابراين من مخالفتي با توليدات محصولات تراريخته ندارم و معتقدم مخالفان اين محصولات دليل علمي و منطقي براي مخالفت خود ندارند و تنها شعار ميدهند. تاكنون هيچ استدلال منطقي از سوي مخالفان محصولات تراريخته در كشور ما مطرح نشده است. مخالفان محصولات تراريخته با اشاره به مباحث مربوط به راكفلر به ارائه دلايل سياسي اكتفا ميكند.» اينها نخستين اظهارات كلانتري بود كه نشان داد نگرانيها بابت آمدن وي به سازمان محيطزيست بيدليل نبوده است. كشيده شدن پاي قره ياضي به اين سازمان نگرانيها را درباره محصولات تراريخته بيشتر كرد. دكتر قره ياضي بنيانگذار و رئيس فعلي پژوهشكده بيوتكنولوژي كشاورزي ايران است و در انجمنهاي علمي مختلف عضو هيئت مديره ميباشد. وي رئيس دو انجمن علمي ايمني زيستي و علوم زراعت و اصلاح نباتات است كه در دولت يازدهم طي حكمي از سوي دكتر محمدباقر نوبخت، با حفظ سمت رياست پژوهشكده بيوتكنولوژي كشاورزي ايران، به رياست امور پژوهشي و فناوري سازمان مديريت و برنامهريزي كشور منصوب شد و حضورش در سازمان حفاظت محيطزيست به معناي استقرار براي هدايت جريان تراريختههاست.
يك تذكر و چند سؤال بيپاسخ
ماجراي آمدن كلانتري به سازمان حفاظت محيطزيست و مناظره جنجالي دكتر قرهياضي يا آزاد عمراني، رئيس انجمن ارگانيك و عصبانيت وي بابت اظهارات عمراني واكنش جدي اعضاي سازمان حفاظت محيطزيست را هم در پي داشته است به گونهاي كه محمد درويش مديركل دفتر مشاركتهاي مردمي سازمان محيطزيست در يادداشتي با انتقاد از صحبتهاي اخير كلانتري در بیمنطق دانستن منتقدان تراريخته، نسبت به حضور قرهياضي، رئيس انجمن ايمني زيستي در مناظره شبكه خبر واكنش نشان داد و با انتشار يادداشتي نسبت به برخي عملكردهاي عيسي كلانتري، رئيس جديد سازمان محيطزيست انتقاد كرد. وي در اين يادداشت آورده است «اينك سزاوار نبوده و نيست كه اين ديدگاههاي شجاعانه و مترقي را كه سبب افزايش اتحاد و اميد بين مردم، كنشگران محيطزيست و عاليترين مقام پرديسان ميشود، ناديده گرفتهشود و درگير ماجرايي شويد كه نياز به صبر و حوصله داشتهاست بايد با منطق، بيطرفي، پذيرندگي و خردمندي در فضايي علمي و به دور از اتهامزنيهاي رايج مورد مداقه و گفتوگوهاي آزاد و محترمانه قرار گيرد.»
وي در پايان تأكيد ميكند«اگر طبيعت ايران در دومين دوره از دولتي كه خود را محيطزيستيترين دولت تاريخ ايران ميداند، نتواند ژينايي خود را بازيابد، آيندگان هرگز ما را نخواهند بخشيد.» علي متوليزاده اردكاني، فوق دكتراي بيوتكنولوژي از امريكا به دليل انتقاد از مصرف محصولات دستكاري شده ژنتيك از پژوهشگاه ملي مهندسي ژنتيك و زيست فناوري كنار گذاشته شد، درباره اظهارات اخير كلانتري در رابطه با محصولات تراريخته ميگويد: دكتر كلانتري اعلام كنند، بر چه مبناي علمي ميگويند كشت تراريختهها براي محيطزيست و سلامت مردم بدون مورد است، اما سه كشور منطقه ما دستور عدمكاشت ميدهند؟ وي با طرح اين سؤال كه چطور دكتر كلانتري در اظهاراتشان فقط به 11درصد سطح زيركشت محصولات تراريخته اشاره كرده است، ميافزايد: دكتر كلانتري چرا به اين موضوع نگاه نميكند كه اين 11 درصد در كجا در حال كاشت است؟ بيش از 75 تا 80 درصد از اين 180 ميليون هكتار زميني كه تراريخته در آنها كشت ميشود در چهار كشور امريكا، كانادا، آرژانتين و برزيل است؛ سؤال اساسي اين است كه چرا كشورهاي ديگر در طول 20 سال گذشته نيامدهاند به اين حركت كشت تراريخته بپيوندند؟
اينها سؤالاتي است كه طرفداران تراريختهها بيپاسخ گذاشتهاند تا ترديد درباره سلامت اين محصولات جديتر از هميشه مطرح شود.