در اصل تمام افراد جامعه حق دارند كه مورد حمايت پليس قرار بگيرند؛ ولي بايد توجه كرد كه حق، رابطهاي دو طرفه است كه يك سر آن را حقوق شهروندان و سر ديگر آن را تكاليف شهروندان شامل ميشود. درست است كه پليس وظيفه دارد تمام شهروندان از جمله بزهديدگان را مورد حمايت خود قرار دهد و حقوق از دست رفته آنها را به آنان بازگرداند، ولي همه شهروندان از جمله قربانيان بايد تكاليف شهروندي خود را كه همان اقدامات پيشگيرانه است، انجام دهند.
اقدامات پيشگيرانه پليس مانند افزايش گشتهاي پياده يا موتور سوار، كاري صد در صدي و مطلق نيست و شهروندان هم وظيفه دارند كه در زندگي اجتماعي و حضور در اجتماع، يكسري اقدامات پيشگيرانه و هشداري را رعايت كنند.
از جمله پديدههاي اجتماعي كه خلاف ارزش و هنجارهاي اجتماعي است و از همان ابتداي زندگي بشر تاكنون مورد سرزنش همگان قرار گرفته است، سرقت و به زباني راحتتر دزدي اموال ديگران است و قانون مجازات اسلامي كشور ما هم براي آن مجازات تعيين كرده است. امام رضا عليه السلام ميفرمايند: حَرَّمَ اللّه ُ السَّرِقَه لِما فِيه[ا] مِن فَسادِ الأموالِ و قَتلِ النَّفسِ لَو كانَت مُباحَه، و لِما يَأتي في التَّغاصُبِ مِنَ القَتلِ و التَّنازُعِ و التَّحاسُدِ، و ما يَدعُو إلى تَركِ التِّجاراتِ و الصِّناعاتِ في المَكاسِـبِ، و اقتِناءِ الأموالِ إذا كانَ الشَّيءُ المُقتَنى لا يكونُ أحَدٌ أحَقَّ بِهِ مِن أحَدٍ ...
خداوند دزدى را حرام فرمود، چون اگر مباح بود، موجب تباهى اموال و آدمكشى مىشد و نيز به خاطر اينكه غصب اموال يكديگر، موجب كشتار و درگيرى و حسدورزى به يكديگر مىشود و همچنين موجب ترك تجارت و پيشهورى و كسب اموال و ثروتهاى به ناحق و ناروا ميشود…
دين اسلام تنها ديني است كه در بين اديان الهي به عنوان يك مكتب جامع و كامل از نظر مبنايي و منابع مورد شناسايي تمام مكاتب جهان قرار گرفته است. زيرا مكتب اسلام هم به حيات مادي و معنوي انسان توجه دارد. بر اين اساس، امام رضا (ع) علت ضد ارزشي بودن سرقت را كشتار و از بين رفتن حق حيات، بنياديترين حق انسان ذكر كرده و به اصول انسان حقوق بشري اصل حيثيت و كرامت انساني، اصل آزادي، اصل برابري و اصل برادري « عدالت» انسان تأكيد دارد.
سهلانگاري شهروندان در رعايت نكردن نكات ايمني، نقش مهمي در ايجاد جرم دارد و موجب ميشود، سرمايهاي را كه طي چندين سال عمر خود به دست آوردهاند، در يك چشم به هم زدن از دست بدهند.
در حالي كه مشاركت شهروندان در پيشگيري از وقوع جرم كه همان تكليف شهروندي است ميتواند از ورود بسياري از صدمات روحي و رواني و مالي جلوگيري كند.
از جمله سرقتهايي كه روزانه با وقوع آن مواجه هستيم، جيببري است. جرمي كه در چند سال اخير با شيوع آن مواجه هستيم و وقوع آن را به دفعات از دوستان و آشنايان خود به گوش شنيدهايم. سرقتي كه معمولاً در مراكز تجاري، محلهاي پر ازدحام از جمله در ايستگاههاي مترو و اتوبوس و مركز شهر به چشم ميخورد، با يك هُل ساده، ببخشيد كمي برويد جلو، خانم هُل ندهيد، اتفاق ميافتد و سرعت دست سارق به سرعت تردستي شبيه است.
از اين رو شهروندان بهتر است كه وجه نقد به مقدار زياد، حمل نكنند و در صورت مجبور بودن، پول خود را در قسمتهاي مخفي كيف يا جيب خود پنهان كنند. شهروندان دقت كنند همه پول را فقط در يك قسمت كيف يا جيب خود قرار ندهند.
تا جايي كه مجبور نيستيم وجه نقد با خود جابهجا نكنيم و از عابر بانك براي خريد و فروش استفاده كنيم. البته در استفاده از عابر بانك هم لازم است نكات ايمني آن را رعايت كنيم. مانند اينكه رمز كارت را نزديك كارت عابر بانك نگه نداريم و رمز آن از شمارههاي آسان نباشد كه به راحتي به حافظه سپرده شود. وقتي ميخواهيد از دستگاه كارتخوان استفاده كنيد از متصدي مغازه يا فروشگاه بخواهيد خودتان از دستگاه كارتخوان استفاده كنيد و رمز آن را بدون اينكه كسي متوجه بشود وارد بكنيد.
شهروندان بهتر است كه پول يا وجه نقد خود را به افراد مسن يا افراد كم سن همراه خود نسپارند چون اين افراد به علت ضعف جسماني و كاهش سرعت عكسالعمل به راحتي دچار بزهديدگي ميشوند.
*كارشناس اداره آموزش همگاني معاونت اجتماعي فرماندهي انتظامي تهران بزرگ
