«درمان سليقهاي» كليد واژهاي است كه خيلي از ما با آن مواجه شدهايم. همين امر هم موجب ميشود تا يك بيمار وقتي از مراجعه و درمان پزشكي نتيجه نميگيرد، با مراجعه به پزشكي ديگر مجبور شود مسير تازهاي را براي درمان مطابق سليقه و انصاف پزشك جديد طي كند. بگذريم از اينكه اين مسير تازه بيترديد عوارض و هزينههاي زيادي را به بيماران تحميل ميكند و از همه مهمتر، رفتار سليقهاي پزشكان احتمال بروز خطاهاي پزشكي را هم بالا ميبرد. اينها تنها بخشي از دلايلي است كه تدوين راهنماهاي باليني استاندارد و مورد تأييد براي درماي بيماريها را ضروري ميكند. روز گذشته، اما بالاخره وزير بهداشت راهنماي باليني 200 خدمت را ابلاغ كرد تا بخشي از چالشهاي فقدان اين ضرورت حل و فصل شود.
تدوين راهنماهاي باليني يكي از وظايفي بود كه وزارت بهداشت موظف بود مطابق برنامه پنجم توسعه آنها را به انجام برساند و از تصويب هيئت وزيران بگذراند. فقدان اين راهنماها اما منجر به بروز چالشهاي متعدد بود و انتقادات كارشناسان امر را در پي داشت. روز گذشته وزير بهداشت از ابلاغ راهنماهاي باليني 200 خدمت از امروز خبر داد و گفت: نكته حائز اهميت براي اجراي اين گايدلاينها هماهنگي ميان بيمهها، انجمنهاي علمي پزشكي و مديران وزارت بهداشت است.
انتقادات به فقدان راهنماهاي بالينييكي از منتقدان جدي نبود راهنماهاي باليني در كشور رئيس مركز تحقيقات سرطان ايران است. وي در اين باره گفته بود:در هيچ كشور پيشرفتهاي نظام سلامت بدون راهنماي ملي سلامت وجود ندارد. همچنين كشوري تحمل ندارد كه بودجه سلامت را دولت تأمين كند. در ايران به اين موضوع بهاي كافي داده نشده است و اين مسئله به ميزان توليد ناخالص داخلي و سهم سلامت مردم آسيب ميزند.
محسن ايزد خواه، كارشناس و معاون سابق سازمان تأمين اجتماعي درباره اهميت اين راهنماها گفته بود: فقدان راهنماهاي باليني، باعث بهوجودآمدن هزينههاي متفاوت در بيماريهاي يكسان ميشود. اين مسئله، دست پزشكان را در ارائه خدمات غيرضروري باز ميگذارد كه ميتواند موجب تقاضاهاي القايي از سوي پزشكان به بيماران شود؛ در ضمن، فقدان راهنماهاي باليني باعث تشديد اختلاف بين بيمهها و مراكز درماني درباره كسورات بيش از حد مراكز بيمهاي از صورتحسابهاي بيمارستانها شده است.
جلوگيري از تجويز خدمات غيرضروري باقر لاريجاني، معاون آموزشي وزير بهداشت از تشكيل كميتههاي دانشگاهي براي اجراي راهنماهاي باليني در دانشگاههاي علوم پزشكي خبر داد و گفت: اين كميتهها به منظور اجراي هر چه بيشتر و تخصصي راهنماهاي باليني در بيمارستانها شكل خواهند گرفت.
رئيس شوراي راهبري تدوين راهنماهاي باليني با بيان نقاط تمركز هزينههاي سلامت كشور و لزوم توجه به اين نقاط گفت: بيشترين هزينهها در خدمات تشخيصي تصويربرداري مربوط به انجام سونوگرافي و از بين آزمايشهاي تشخيصي بيشترين هزينه به آزمايشهاي ساده اختصاص دارد كه شايد اين تعداد آزمايش براي افراد اصلاً مورد نياز نباشد. همچنين 40 عمل جراحي، 52 درصد حجم اعمال جراحي را در كشور شامل ميشود و جا دارد با مديريت اين اعمال جراحي هزينههاي نظام سلامت كشور را مديريت كنيم.
لاريجاني از ميزان تجويز بالاي برخي داروها در كشور سخن گفت و افزود: 21 قلم دارو، 30درصد هزينههاي دارويي را شامل ميشود و بايد لزوم تجويز اين اقلام دارويي بررسي و مديريت شود.
بنا به تأكيد معاون آموزشي وزارت بهداشت راهنماهاي باليني بايد با نگاه آموزشي تدوين شوند و يكي از زمينههايي كه ميتواند بستر اجراي مناسب اين راهنماها را فراهم كند آموزشهاي مهارتي براي نيروي انساني حوزه سلامت است.
به گفته وي، در زمينه پوكي استخوان يكي از راهنماها اين است كه افراد نبايد قبل از سن 65 سال آزمايش سنجش استخوان شوند. همين موضوع موجب شد ما در منطقه به عنوان يك راهنما تعيين كنيم و بسياري از خدمات را از اين راهنماها استفاده كنند. نمونه ديگر، موضوع پاي ديابتي بود كه پيش از اين حدود 40 تا 50 درصد قطع پا صورت ميگرفت، اما اكنون اين ميزان به زير 5 درصد رسيده است. در واقع راهنماي باليني به ما كمك كرده است كه كيفيت خدمات را افزايش دهيم.
لاريجاني همچنين به نمونه ديگري از فوايد استفاده از راهنماهاي باليني اشاره كرد و گفت: مصرف زياد آلبومين از نمونههاي ديگر است كه با اجراي راهنماي باليني هزينههاي تنها يك بيمارستان 12 درصد كاهش پيدا كرد؛ چراكه پيش از اين 68 درصد تجويز صحيح نبوده است.
اصلاح نظام پرداخت پيش نياز اجرا وزير بهداشت هم در حاشيه نشست شوراي راهبردي تدوين راهنماهاي باليني گفت: راهنماهاي باليني كمك بزرگي به سيستم سلامت كشور ميكند و به طور كلي منجر به ارتقاي خدمات پزشكي و بهداشتي ميشود و خطاهاي پزشكي را كاهش ميدهد و منابع هزينهاي را كنترل ميكند.
وي با بيان اينكه راهنماهاي باليني هم ريسك پزشك و هم ريسك بيمار را كاهش داده است ، افزود: در عين حال احكامي كه در محاكم در حوزه پزشكي صادر ميشود با وجود اين راهنماهاي باليني عادلانهتر خواهد شد. براي اجراي اين گايدلاينها اما به هماهنگي ميان بيمهها، انجمنهاي علمي پزشكي و مديران وزارت بهداشت در استانها نياز داريم و اين هماهنگيها براي اجراي راهنماهاي باليني بسيار حائز اهميت است.
رئيس سازمان بيمه سلامت كه در اين نشست حضور داشت براي استقرار نظام حاكميت باليني در كشور اعلام آمادگي كرد. وي در عين حال لازمه اجراي اين طرح را اصلاح نظام پرداخت در نظام سلامت دانست و افزود: همچنين بايد به نظام ثبت اطلاعات و ارتباط آن با نظام پرداخت نيز توجه كرد؛ چراكه ثبت درست دادهها و ارتباط آن با نظام پرداخت به پيادهسازي راهنماهاي باليني كمك ميكند.
ضمانت اجرايي با وجود تمام اينها، نبايد فراموش كرد كه تدوين و ابلاغ يك قانون خوب هر چند گام مهمي در اصلاح مسير است، اما ضمانت اجرايي و نظارت بر اجراي صحيح اين قوانين است كه ميتواند تضمينكننده چنين رويكردهاي اصلاحي باشد. حالا بايد ديد وزارت بهداشت ميتواند در اجراي اين راهنماها موفق عمل كند؟
