درد پلاسکو

پلاسكو يك «درد» است؛ درد ساختماني كه گفته مي‌شود نخستين ساختمان بلندمرتبه تجاري در مركز پايتخت بوده است اما نه ظاهر داشت و نه باطن. ظاهرش از زشت‌ترين ساختمان‌هاي تهران بود و باطنش تاب يك آتش‌سوزي را نياورد و ناجوانمردانه بر سر جوانمردان آتش‌نشان فرو ريخت.

پلاسكو يك «درد» است؛ درد پايتختي كه نمي‌تواند از يك ساختمان قديمي دل بكند يا آن را تعيين تكليف كند. سال‌ها 600‌كاسب و مغازه‌دار پلاسكو زير بار «توصيه» و «قانون» نرفتند، انبوهي از سرمايه‌ و كالا را در ساختمان ناامن و كهنه تلنبار کردند، حتي طلا و جواهرات خانوادگي خود را به گاوصندوق‌هاي مغازه ‌آوردند اما يك‌هزارم اين سرمايه را براي ايمن‌سازي هزينه نکردند. نه به آتش‌نشان توجه مي‌كنند، نه مغازه‌ها را بيمه مي‌كنند، نه نوسازي مي‌كنند و نه بهسازي.
پلاسكو فرو ريخت تا درد مديريت بحران در زلزله احتمالي تهران تازه شود، تا بدانيم كه با يك زلزله متوسط در تهران، ما همه هيچ‌كاره‌ايم و دست‌كم مي‌توانيم يك نظاره‌گر خوب باشيم اگر سرهاي‌مان از آوارها بيرون بماند!

درد پلاسكو به ما مي‌گويد براي مديريت يك بحران در حد پلاسكو ـ كه تجربه آن را نداشته‌ايم ـ بايد بسيار تمرين كرد و قضيه را بسيار جدي گرفت و بارها و بارها پليس و آتش‌نشان و اورژانس در مانوري منظم و نزديك به حقيقت خيابان‌هاي تهران را درنوردند تا مثل همچو روزي كه پلاسكو فرو ريخت، چالش اول ما بستن خيابان و دور كردن مردم نباشد و چون هرگز به چنين حركتي فكر هم نكرده‌ايم، حادثه پلاسكو براي ما يك «درد» است.

حادثه 30 دي ماه 95 به ما آموخت كه دادستاني و شهرداري و وزارت كار اگر نتوانند در تحميل قانون «اول ايمني، بعد كار» در جامعه با هم هماهنگ باشند، دست آخر روزي مي‌رسد كه كار وزارت كار آن مي‌شود كه خبر دهد 4هزار نفر بيكار شده‌اند و كار شهرداري مي‌شود آواربرداري و كار دادستاني مي‌شود اجازه دادن به ستاد بحران براي تخريب ساختمان‌هاي اطراف در كمك به حبس‌شدگان و اين يك درد است كه چرا ما با هم هماهنگ و همراه نباشيم تا بتوانيم «پيشگيري» كنيم تا نيازي نباشد پس از حادثه به اينكه حادثه را «پيشگويي» كرده‌ايم، تفاخر كنيم.

پلاسكو آري يك درد است وقتي يك «دسته» از شهروندان موبايل‌به‌دست در اوج حادثه روي سقف ماشين آتش‌نشاني مشغول سلفي گرفتن با آتش و خون هستند و فوج فوج جمعيت مردمي از اطراف و اكناف براي ثبت «خاطرات شخصي» به سمت محل حادثه در حركتند و راه را بر خودروهاي اورژانس و پليس و آتش‌نشاني مي‌بندند.

درد پلاسكو، درد كمبود تجهيزات كامل و به روز اطفاي حريق و امداد و نجات در شهري است كه به تنهايي دهها برابر برخي كشورهاي همسايه جمعيت دارد و يك ابرشهر جهاني است.
درد پلاسكو وقتي تا مغز استخوان نفوذ مي‌كند كه بلافاصله از معاونان و هواخواهان دولتي‌ها، كساني مديريت شهري را هدف تندگويي‌هاي خود مي‌گيرند تا نشان دهند بهره بردن از امواج احساسات مردم و اشك‌ و آه دردمندانه آتش‌نشانان فداكار را به خوبي آموخته‌اند. و آن مقام مسئول كه هنگام برنامه زنده تلويزيوني از محل حادثه خنده از چهره‌اش كنار نمي‌رفت و رنگ رخساره‌اش از سر درونش خبر مي‌داد، خود يک درد بود.

آري درد پلاسكو فقط درد اقتصادي يا عمراني يا مديريت بحران نبود، دردي از جنس سياست بود تا آنجا كه رهبري را وا مي‌دارد در پيام تسليت خود گوشزد كند «وظيفه فوري امداد و نجات را بر هر حرف و حديثي مقدم بدارند» و اين يعني در همان ساعات اوليه «حرف‌ها و حديث‌ها» شروع شده بوده است.
پلاسكو يك تراژدي است، آن هم در قرني كه تراژدي‌ها را با چنبره قدرت علم و فنون به درام‌هاي دوست‌داشتني تبديل مي‌كنند ولي ما همچنان درگير غم و اشك و اندوه رخوت و كم‌كاري‌هاي علمي و فني خود هستيم.
پلاسكو ساختماني بود كه هر تهراني و بسياري از ايرانيان با آن خاطره داشتند اما حالا ديگر به خود جرئت مرور خاطراتشان را نمي‌دهند، زيرا غم خطرپذيري قهرمانان آتش‌نشان خاطراتشان را در ذهن منجمد مي‌كند.

خبرهاي حادثه ساختمان پلاسكو لحظه‌به لحظه در حال  به‌روز‌رسانی است. از ساعت ۷:۵۹ صبح روز پنج‌شنبه كه آتش  به جان ساختمان 17 طبقه 56 ساله افتاد تا ساعت 11:15 كه بعد از شعله‌ور شدن دوباره‌اش به ناگاه به تلي از خاك تبديل شد، پلاسكو در فضاي مجازي و حقيقي به كانون خبري كشور مبدل شد.
براساس آخرين آمار كه تا لحظه تنظيم خبر منتشر شده است، بهنام ميرزاخاني، آتش‌‌نشاني كه دچار سوختگي 65 درصد شده بود، در بيمارستان مطهري جان خود را از دست داد. سه آتش ‌نشان ديگر به نام‌هاي فخرالدين گودرزي ۳۸ ساله، امير مهدياني ۵۰ ساله و بهروز اجاقي ۴۷ ساله در بيمارستان‌هاي پارس، كسري و امير اعلم تحت درمان هستند. از 84 نفري كه در ابتداي حادثه نامشان در ميان مصدومان ثبت شده بود، 51 نفر به صورت سرپايي درمان و 23 نفر ديگر به بيمارستان‌هاي ديگر منتقل شده‌اند. هر چه از زمان وقوع حادثه بيشتر فاصله مي‌گيريم، اميدها براي نجات 20 آتش‌‌نشاني‌ كه در طبقات زيرين ساختمان گرفتار شده‌اند، كمتر مي‌شود، با اين حال بيش از 200 آتش ‌نشان تلاش بي‌وقفه عمليات نجات را دنبال مي‌كنند؛ تلاشي كه تا چند روز آينده ادامه خواهد داشت.
   
روز حادثه
چند انفجار شديد لحظاتي قبل از فروريختن ساختمان رخ داد و بعد ساختمان شروع به ريزش كرد. برق و گاز محدوده ساختمان قطع شد و تمامي نيروهاي امدادي و انتظامي در محل حاضر شدند. از همان ابتداي حادثه تدابير امنيتي به دليل وجود سفارتخانه‌هاي اطراف شدت گرفت. ابتدا خبر رسيد حدود 300 نفر از جمله آتش ‌نشانان، مالكان ساختمان تجاري و ساير عوامل امدادي و درماني و ستاد بحران به هنگام فرو ريختن در ساختمان حضور داشتند، آماري كه بعد تغيير كرد. به علت بزرگي حادثه، مردم به سوي محل هجوم بردند. برخلاف تلاش مأموران پليس براي دور كردن مردم از منطقه، مغازه‌داران حاضر به ترك محل و دور شدن نبودند. به دستور پليس همه مغازه‌هاي خيابان‌هاي اطراف نظير منوچهري، جمهوري، لاله‌‌زار و اطراف تعطيل شد. مدير بيمه‌هاي آتش‌سوزي بيمه ايران اعلام كرد كه حدود 100 مغازه از پاساژ پلاسكو داراي بيمه بودند كه خسارت آنها پرداخت خواهد شد. ابوالفضل قناعتي، عضو هيئت رئيسه شوراي اسلامي شهر تهران هم گفت: شهرداري بارها به مسئولان ساختمان در رابطه با ناايمن بودن سازه تذكر داده بود. متأسفانه مسئولان ساختمان به هيچ‌يك از تذكرات پاسخ ندادند و نسبت به ايمن‌سازي سازه اقدام نكردند. جلال ملكي درباره انفجار تانكر گازوئيل در محل حادثه كه باعث ريزش ساختمان شد، گفت: هنگام اطفاي حريق، اجناس و اموال زيادي در حال سوختن بود كه به يك باره انفجار بزرگي رخ داد و در نهايت منجر به ريزش ساختمان شد ولي اينكه دليل اين انفجار تانكر گازوئيل در محل بوده بايد بررسي شود.  همداني، معاون امنيتي انتظامي استاندار تهران در خصوص علت حادثه به «فارس» گفت: به نظر مي‌رسد به دليل روشن بودن گاز پيكنيكي يا اتصالي برق آتش ‌سوزي رخ داده است. با اين حال سخنگوي شركت ملي گاز ايران با اشاره به اينكه ساختمان پلاسكو به هيچ عنوان گازكشي نبوده است، گفت: علت حادثه هنوز مشخص نيست.
ساعت 16:51/ ‏يك مأمور آتش‌‌نشاني اعلام كرد كه صداهايي از زير آوار شنيده مي‌شود كه صداي مصدومان است. خوشبختانه مي‌توانيم به زنده بودن عده‌اي اميدوار باشيم. 

ساعت 17:10/ رئيس سابق اتحاديه صنايع نساجي و پوشاك اعلام كرد كرد: 4هزار نفر در 600 واحد توليدي و تجاري پلاسكو فعاليت خود را از دست دادند. 17:27/ عليپور رئيس ستاد بحران ارتش اعلام كرد كه 20 گروهان ١٠٠ نفره ارتش در آماده باش كامل هستند. ساعت 17:46/ مدير روابط عمومي مركز اورژانس تهران اعلام كرد كه تا ساعت 17، تعداد مصدومان حادثه ريزش ساختمان به 78 نفر رسيد. ساعت 17:56/ جعفري دولت آبادي، دادستان تهران اعلام كرد كه مجوزهاي قضايي لازم به دستگاه‌هاي امدادي داده شد تا بتوانند هر كاري نياز است، انجام دهند.
. 18:18/ رئيس پليس تهران اعلام كرد كه براساس بررسي‌هاي انجام‌شده، مورد امنيتي در اين حادثه وجود نداشته است. 18:28/ سيد حسين هاشمي، استاندار تهران اعلام كرد در جلسه ستاد بحران تصميم گرفته شد نيروهاي امدادي از چند جبهه وارد ساختمان شوند و 25 تا 30 نفري را كه در زير زمين ساختمان گرفتار شده بودند، نجات دهند.

18:30/ قطعي و اختلال در 3 هزار و 500 تلفن ثابت اطراف پلاسكو. تيم مخابرات مجوز ورود به منطقه را پيدا نكرد. 18:45/ قاليباف، شهردار تهران از شهادت بيش از 20 نفر از آتش  نشانان خبر داد 18:50/ آتش‌نشانان به دنبال باز كردن راهي از طريق پاركينگ پاساژ كويتي‌ها براي فرستادن سگ‌هاي زنده‌ياب به زير آوار پلاسكو بودند. 19:35/ اقبال شاكري اعلام كرد كه با تونل‌هايي كه از ساختمان‌هاي مجاور ضلع شمال شرقي كنده شده با 13 سگ زنده‌ياب به زير‌زمين پاساژ دسترسي پيدا كرديم و به دنبال محبوسان هستيم.
 
حرف‌های آتش نشان مصدوم
19:50 /  امير مهديان آتش‌‌نشاني كه از ناحيه كمر و پا مصدوم شده است، اعلام كرد: سه نفر در طبقه دهم محبوس شديم. موقع ريزش ساختمان با يكي از همكارانم به جرثقيل آتش‌‌نشاني آويزان شديم و همكار سوم شهيد شد.
 20:10‌ / منابع حاضر در صحنه عنوان مي‌كنند هر طبقه‌اي كه شكافته مي‌شود، دود و آتش  خارج مي‌شود و باد و سرماي هوا مزيد بر علت شده است.
20:32/ پرويز ياراحمدي، رئيس كارگروه ايمني و آتش‌‌نشاني تهران، وزارت كار را مقصر اصلي حادثه اعلام كرد و به «فارس» گفت: از آنجا كه ساختمان پلاسكو كارگاهي بود، امكان پلمبش در اختيار وزارت كار بوده است و اين موضوع چندين بار از طريق آتش‌‌نشاني به بازرسي اين وزارتخانه گزارش شده بود كه اقدامي صورت نگرفت.
20:36/ روابط عمومي مركز اورژانس تهران تعداد مصدومان را 88 نفر اعلام كرد. 33 نفر به بيمارستان‌ها منتقل شدند كه از اين تعداد 23 نفر مرخص شدند و تنها 10 مصدوم در بيمارستان‌ها تحت درمان قرار دارند.
21:42/ شهرياري سرپرست دادسراي امور جنايي تهران به «فارس» گفت: پرونده فوت افراد حاضر در حادثه پلاسكو در دادسراي امور جنايي بررسي خواهد شد.
23:05/ ملكي: بيش از 200 آتش ‌نشان در محل حادثه در حال فعاليت هستند و تمامي قطعات بزرگ آوار كه در سطح خيابان بود با استفاده از دستگاه‌هاي هيدروليكي برش داده و جمع‌آوري شده است كه اين كار باعث تسريع در روند امدادرساني شده است، اما هنوز خبري از آتش ‌نشانان محبوس وجود ندارد.
23:40/ مأموران اورژانس از كندي آواربرداري خبر مي‌دهند و هنوز هيچ فوتي را تحويل نگرفته‌اند.
    
ادامه تلاش‌ها در دومين روز
شب كه به نيمه مي‌رسد، روند آواربرداري سرعت بيشتري به خود مي‌گيرد. 00:12/ جك هيدروليكي حاضر در محل حادثه با سرعت بالا در حال برش اسكلت و آهن بوده و بلافاصله جرثقيل‌هاي عظيم‌الجثه با انتقال قطعات به كاميون‌ها و تريلي‌هاي مستقر در محل سعي مي‌كنند، هرچه سريع‌تر آوار برداشته شود. 00:21/ كل محدوده حادثه پلاسكو از حضور شهروندان تخليه شده است.
   
محل حادثه امنيتي مي‌شود
چندين گيت امنيتي دور محدوده محل حادثه كشيده شده است و خبرنگاران نيز اجازه ورود به محل حادثه را ندارند. 00:30/ تعدادي از مستندسازان با حضور در محل تلاش دارند تا وقايع اين حادثه را به صورت تصويري ثبت كنند. 00:55/ يكي از عوامل آتش‌نشاني حاضر در محل در خصوص محبوسان همكار خود گفت: اين افراد اكثراً متعلق به ايستگاه‌هاي يك، 31 و 60 آتش‌نشاني شهر تهران هستند كه اولين گروهي كه به اين عمليات اعزام شدند، ايستگاه يك واقع در ميدان حسن‌آباد بوده است.  
   
گلايه شديد از بيمه
 01:55/  یكي از مغازه‌داران پلاسكو: كارشناسان بيمه با همكاري نكردن با مغازه‌داران تنها بين 100 تا 200 ميليون تومان اجناس داخل مغازه‌ها را برآورد كارشناسي مي‌كردند، با اينكه مغازه من نزديك به 30 هزار پيراهن و شلوار با قيمتي حدود يك ميليارد داشت، فقط 100 ميليون تومان آن را به من پرداخت مي‌كنند. وي در توضيح بيشتر گفت: ساعت 8:30 به پاساژ رسيدم و بعد از رؤيت آتش‌سوزي به مغازه خود در طبقه نهم رفتم و تلاش كردم تا بخشي از چك‌ها و سيستم‌هاي رايانه‌اي خود را بيرون بياورم. وي درباره علت بروز آتش‌سوزي افزود: يكي از مغازه‌داران در ساعت 7:30 صبح براي صرف صبحانه پيك‌نيك خود را روشن كرده بود و بعد از اين كار به طبقه زيرين رفته بود كه به دليل خاموش شدن شعله و مراجعه مجدد به مغازه‌اش و روشن كردن كليد برق در مغازه انفجار رخ داد، اما چون در آن ساعت صبح كسي در آن طبقه براي خاموش كردن آتش نبود شعله‌ها مغازه به مغازه بيشتر شد. 02:50/ بخش عمده‌اي از سازه فلزي نماي پاساژ پلاسكو با استفاده از برش‌هاي متعدد به وسيله جرثقيل از روي آوار برداشته شد. 03:24/ گفته مي‌شود يكي از افراد محبوس شده با استفاده از تلفن همراه خود در ساعت 20 شب گذشته پيامكي را به يكي از دوستان خود مبني بر زنده بودنش ارسال كرده است. 03:50/محبوسان در موتورخانه چهار نفر و تعدادي خدماتي‌هاي پاساژ هستند. 06:05/ سخنگوي آتش نشاني: با توجه به مدل تخريب و ريزش ساختمان احتمالاً همكاران ما كه در اين ساختمان حضور داشته‌اند، به شهادت رسيده‌اند.
   
تأیید اولین شهید
 08:29/  ملكي سخنگوي سازمان آتش‌نشاني: با وجود دستور دادستاني براي تخريب ساختمان‌هاي مجاور، اما تا كنون نيازي به خراب كردن ساختمان‌ها نيست. هنوز پيكر هيچكس پيدا نشده است. 09:00/ بهنام ميرزاخاني يكي از آتش‌نشانان كه در بيمارستان شهيد مطهري بستري بود به دليل شدت جراحات سوختگي به شهادت رسيد. 09:04/ به گفته يكي از خبرنگاران مستقر در پلاسكو: هر گاو صندوقي كه از زير آوار پيدا مي‌شود توسط ناجا دپو می‌شود تا پس از بحران و احراز هويت تحويل صاحبانش شود. 09:18/ به گفته يك منبع آگاه مستقر در محل حادثه ساختمان پلاسكو: دو تونلي كه براي نجات افراد محبوس شده در موتورخانه ساختمان پلاسكو حفر شده بود، به نتيجه نرسيد و امدادگران تلاش مي‌كنند تا از جاي ديگري وارد موتورخانه اين ساختمان شوند. 09:27/ خطر فرو ريختن ساختمان مجاور پلاسكو جدي شد. منابع مستقر در محل وقوع فاجعه پلاسكو حاكي از آن است كه ساختمان مجاور آن در خطر فروريزي قرار دارد. ديواره‌هاي پاساژ كويتي‌ها در مجاورت مخروبه پلاسكو تَرَك برداشته است و خطر ريزش اين بنا هم جدي به نظر مي‌رسد.
   
ريزش ساختمان همسايه
10:04 /  بخشي از ديوار ساختمان مجاور پلاسكو ريزش كرد. 11:20/ سردار قادر كريمي، جانشين رئيس پليس تهران بزرگ: وسايل و اشياي مالكان ساختمان پلاسكو در «گنجينه پليس» با ثبت شماره نگهداري مي‌شود و مالكان مي‌توانند پس از اتمام عمليات امداد و نجات براي دريافت مدارك خود به پليس آگاهي مراجعه كنند. 11:22/ حسن عباسي، سخنگوي اورژانس تهران: هنوز كسي از زير آوار بيرون نيامده است/ آماري كه در فضاي مجازي داده مي‌شود، نادرست بوده و مستند نيست. 12:24/ محل قرارگيري پيكر دو آتش‌نشان در قسمت انتهايي ساختمان پلاسكو مشخص شده است، اما تا كنون اين افراد خارج نشده‌اند. 13:00/ رئيس ستاد بحران: هيچ پيكري از ساختمان خارج نشده است. 20 نفر از آتش‌نشانان در ساختمان جان خود را از دست داده‌اند، احتمال مي‌رود پنج نفر از كارگران يا كسبه و همچنين دو خبرنگار در ساختمان محبوس شده باشند. 13:08/ معصومه آباد، رئيس كميته ايمني شوراي اسلامي شهر تهران: 3 هزار ساختمان ديگر در تهران، وضعيتي مشابه وضعيت ساختمان پلاسكو را دارند. 13:20/ خانواده‌ها مي‌توانند جهت دادن اطلاعات يافتن از عزيزانشان كه در محل حادثه بوده‌اند و تاكنون خبري از آنها نشده به كلانتري بهارستان مراجعه كنند‌‌‌. 15:01/ سرپرست اورژانس كشور: فقط دو آتش‌نشان فداكار به نام‌هاي «فخرالدين گودرزي» در بيمارستان پارس و «امير مهدياني» در بيمارستان كسري بستري هستند.

15:40 جست‌وجو‌كنندگان براي ورود به آوار چندين بار ضلع شرقي و غربي را امتحان كردند، حتي از راه فاضلاب كه در ضلع جنوبي قرار داشت، اقدام به ورود كردند كه متأسفانه راه نفوذ پيدا نشد. 15:59/ يك مسئول هلال احمر درباره عملكرد سگ‌هاي نجات به دليل دود و حرارت حريق ساختمان پلاسكو گفت: در برخي نقاط زيرين ساختمان پلاسكو حرارت بين ۲۰۰ تا ۶۰۰ درجه است كه باعث تأثير منفي بر عملكرد نيروي انساني و خرابي تجهيزات مي‌شود كه سگ‌ها نيز مستثني نيستند.

 16:59سردار ساجدي‌نيا، فرمانده انتظامي تهران بزرگ از مراجعه نزديك به 25 خانواده به پليس و اعلام مفقودي يكي از اعضاي خانواده‌شان خبر داد. ساعت 17/ تيم‌هاي جست‌وجو حين آواربرداري با پيكر دو تن از آتش‌نشانان روبه‌رو شدند كه نيمي از بدن آنها از زير آوار خارج شده و با توجه به تأكيدي كه براي سالم خارج شدن اجساد وجود دارد، دستگاه‌هاي امدادي در تلاشند تا بدون كمترين آسيب‌ديدگي پيكر اين افراد را از زير آوار خارج كنند.
17:21 ‌رئيس پليس تهران: هر يك از كسبه كه اموال گرانبهاي خود را از دست داده‌اند مي‌توانند به اداره آگاهي در خيابان وحدت اسلامي مراجعه و مشخصات اموال گرانبهاي خود را ثبت كنند تا در صورتي كه اموال آنان همچون گاوصندوق از سوي پليس كشف شد، آن را دريافت كنند. از شهروندان درخواست مي‌شود در صورتي كه فرد مفقود شده‌اي در حادثه پلاسكو دارند با مراجعه به اداره آگاهي، گزارش مفقودي را اعلام كنند و در حال حاضر نيز تعداد مفقودي‌ها در مجموع كمتر از 25 نفر است.

***

در يك قاب
- هيئت دولت امروز را به دليل شهادت آتش‌نشانان عزاي  عمومي اعلام كرد.
- شهردار تهران از شهادت 20 آتش‌نشان خبر داده است.
- رئيس پليس تهران اعلام كرد خانواده 25 شهروند در اداره پليس اعلام مفقودي كرده‌اند .
- رئيس اتحاديه پوشاك‌: 4هزار نفر كه در 600 واحد توليدي پلاسكو كار مي‌كردند، بيكار شدند.
- اموال كشف شده به پليس آگاهي منتقل شد.
- روانشادنيا، عضو هيئت‌مديره سازمان نظام‌مهندسي تهران: 6هزار ميليارد ريال خسارت ملكي وارد شده است.
- علي فاضلي، رئيس اتاق اصناف ايران: خسارت مالی وارد شده بيش از 1500 ميليارد تومان است.