در حالي مسئولان از احتمال وقوع لحظه اي زلزله در پايتخت خبر مي دهند كه زلزله بم براي هيچ كس درس عبرت نبود

زلزله بم، درسي که بايد صد بار مشق مي شد

13سال پيش درچنين روزهايي بود كه زلزله 6/6 ريشتري بر سر ساکنان شهر بم آوار شد و حدود 30هزار نفر از هموطنانمان را به کام مرگ کشاند. زلزله اي که هنوز هم يکي از بدترين فاجعه هاي طبيعي در تاريخ ايران به شمار مي رود و شايد زنگ هشداري براي تکرار و وقوع دوباره چنين حوادثي!ويراني 100درصدي يک شهر با زلزله اي 6 ريشتري در شرايطي به وقوع پيوست كه 86 درصد شهرهاي ايران در مسير گسل و خطر وقوع زلزله قرار دارند.

اين يعني بم درسي بود براي مسئولان تا با مشق کردنش بتوانند تدبيري اساسي براي پيشگيري از تکرار چنين فجايعي بينديشند.اما حالا پس از گذشت 13سال از آن واقعه حرفها و گفته هاي تکراري و کليشه اي دولتمردان به خوبي گواه ان است که هنوز هم فاجعه بم در حد يك زلزله بوده و بس.مسئله اي كه با گذري به ساخت و سازهاي يك دهه اخير مي توان ناديده گرفته شدن لزوم "علاج واقعه قبل از وقوع " را در آنها به نظاره نشست.

////

پنجم دي ماه سال 1382 در اثر وقوع زلزله اي به قدرت 6/6 ريشتر، بیش از ٣٠ هزار نفر در شهر بم و نواحي شرقي استان کرمان کشته، بیش از ١٥ هزار نفر مجروح و چندین هزار نفر بی‌خانمان شدند! آماري که بنا به استانداردهاي جهاني هيچ تناسبي با قدرت زلزله نداشت و نمي شد تمام ويرانگري اش را به پاي نامهرباني طبيعت گذاشت! چرا که در اکثر زلزله هاي بزرگ دنيا (يعني زلزله هايي با حداقل قدرت 7 ريشتر) در بدترين شرايط ، تعداد کشته شدگان به يک سوم مجروحان مي رسد در حالي که در زلزله بم تعداد کشته شدگان در حدود دو برابر تعداد مجروحان بود!

اگرچه استان کرمان بر روي گسل قرار گرفته و جزو مناطق زلزله خيز کشور به شمار مي رود اما بررسي دلايل ويرانگري زمين لرزه سال 82 نقش عوامل انساني در بالا رفتن ميزان تلفات را به خوبي نمايان مي کند. ويران شدن بناهايي که بيش از80 درصد انها غيراستاندارد و غيرمهندسي ساخته شده بود و استحکام لازم براي يک منطقه روي گسل را نداشت، در کنار نبود اطلاعاتي در خصوص شناسايي مرکز زلزله ، آشنا نبودن سازمان‌ها در حد لازم و کافی با مدیریت بحران و مدیریت عملیات جست و جو و نجات، عدم وجود گروه‌های نظام یافته آموزش دیده و تجهیزات کافی در سازمان‌های مسئول عملیات جست و جو ونجات در کشور و در منطقه زلزله زده و صدها نقص ديگر باعث شد زلزله اي 6 ريشتري چنني فاجعه اي را رقم بزند. اين در حالي است که در کشور ژاپن که زلزله خيزترين نقطه دنيا محسوب مي شود مسئولان اين کشور با تمرکز بر کاهش خسارت هاي ناشي از اين پديده طبيعي و با تدابير امنيتي که در طراحي بناها انجام داده اند، توانسته اند کشورشان را در مقابل زلزله هاي 8 ريشتري نيز مقاوم کنند. تا انجا که پژوهشگران ژاپني اذعان مي کنند در صورت وقوع زلزله اي با چنين قدرتي هيچ ساختماني در شهر ويران نخواهد شد. کشور ژاپن در طي سالهاي متوالي بارها و بارها با پديده ويرانگر زلزله و سونامی روبرو شد و تعداد زيادي از جمعيتش را از دست داد اما به محض فرو کش کردن بحران، ساخت و ساز دوباره در کشور شروع مي شد و حالا به جايي رسيده اند که با دستيابي به فناوري هاي پيشرفته در صنعت ساختمان سازي تمام بناهاي کشورشان را نه تنها در برابر زلزله بلکه در مقابل ارتعاش و لرزش مقاوم کرده اند.

هشدارها به پايتخت رسيد!

اين در حالي است که هنوز در ايران هشدارها درخصوص احتمال وقوع زلزله ويرانگر در استانهاي مختلف کشور از جمله پايتخت به گوش مي رسد. اينجاست که بايد گفت ما هنوز از فاجعه بم درس نگرفته ايم . صحبت هاي رییس کمیته محیط زیست شورای اسلامی شهر تهران همزمان با سالروز زلزله ویرانگر بم در خصوص آسيب پذيري پايتخت در مقابل زمين لرزه، گواهي بر اين مدعاست. محمد حقانی با تأکید بر این که تهران جزو کلان شهرهای با درجه آسیب پذیری بسیار بالا از نظر حوادث طبیعی به ویژه زلزله است اعلام کرد: در حالی که ایران یکی از حادثه خیزترین و تهران یکی از سانحه خیزترین کلان شهرهای دنیاست، بااين حال هنوز هيچ استراتژي براي تاب آوری شهرها در مقابل پديده هاي طبيعي و غيرطبيعي و کاهش آسیب پذیری آن ها نداريم!

بنا به گفته رییس کمیته محیط زیست شورای اسلامی شهر تهران، پايتخت هر لحظه در معرض رخداد زلزله قرار دارد و افزایش ساخت و سازهای غیراصولی و ازدیاد جمعیت در این کلانشهر، می‌تواند به عمق ویرانی و گستردگی خسارات مالی و تلفات جانی که بر اثر وقوع زلزله در تهران رخ دهد، دامن زده و آثار و نتایج چنین رویدادی را غیرقابل باور کنند!

حقاني تاکيد کرد: همه مسئولان باید به این پرسش پاسخ دهند که برای افزایش «تاب آوری شهر» در برابر انواع سوانح طبیعی و غیر طبیعی چه کاری انجام داده‌اند؟

سوالي که بايد درست از همان زمان زلزله بم و آغاز ساخت و سازهاي دوباره در نظر گرفته مي شد و مسئولان کشور براي يافتن پاسخش وارد عمل مي شدند و الگويي ارائه مي کردند تا مسئولان استانهايي که بروي گسل زلزله قرار گرفته اند براي پياده سازي اش اقدام کنند!

مشتي نمونه خروار!

درحالي حاضر وضعيت دراستانهايي که بر روي گسل زلزله قرار رگفته اند والبته تعدادشان هم کم نيست همچنان در حال هشدار قرار دارد. به عنوان نمونه مي توان به استان کهگيلويه وبوير احمد اشاره کرد. استاني که بنا به گفته بیت الله محرابی مدیر بحران شهرسازی کهگیلویه و بویراحمد تمام شهرهايش بر روی گسل‌های زلزله‌خیز قرار گرفته‌ و در صورت وقوع هرگونه زلزله و یا حادثه کوچک بايد شاهد فاجعه اي دردناک بود.

در شرايطي که بيش از 45 هزار واحد روستایی استان نیاز به ایمن سازی دارد و یک زلزله 5 ریشتری می‌تواند مسکن 160 تا 200 هزار روستایی این استان را از بین ببرد، محرابی معتقد است بار‌ها درباره آمادگی برای رویارویی با بحران‌ها جلساتی برگزار شده اما هیچ کدام از خروجی این جلسات عملی نشده و اگر امشب زلزله بیاید آمادگی رویارویی با آن وجود ندارد.

اظهارات احمدرضا خورشیدی رئیس نظام مهندسی ساختمان کهگیلویه و بویراحمد هم مبني بر غيراستاندار بودن ساختمان هاي استان و قرار داشتن اين منطقه در رتبه اول تخلفات ساختماني جاي بسي تامل دارد!

در شرايطي که بحث مقاوم سازي ساختمان ها به عنوان يکي از مهمترين راهکارهاي مقابله با خسارات ناشي از زلزله و ديگر پديده هاي طبيعي مطرح است، استان کهگيلويه و بويراحمد با ۹۲درصد تخلفات ساختمانی که شامل استفاده از تجهیزات و مصالح ساختمانی نامرغوب و غيراستاندارد و بي نظارتي بر مراحل ساخت و ساز خانه هاست در جايگاه اول ايستاده است! جايگاهي که که به نوبه خود نقش بسياري پررنگي در افزايش تلفات ناشي از وقوع زلزله اي حتي با قدرتي کمتر از 4 ريشتر داشته است.

خورشیدی با صراحت اعلام مي کند: در صورت وقوع حادثه‌ای در این استان ساختمان‌های غیراصولی قبرستانی می‌شود و مردم را در خود دفن می‌کند!