روند صعودي تولید نفت عراق و بكر بودن منابع نفتي حالا براي گروههاي سياسي و تجزيهطلب بينالنهرين، انگيزه تجزيه و استقلال را مضاعف كرده است؛ امريكاييها و غرب نيز همين را ميخواهند با اين تفاوت كه بهجاي نقشآفريني در«صحنه» از «پشت صحنه» در تلاشند تا قبايل را در آتش نفت به تجزيه برسانند.
به گزارش «جوان» توليد نفت عراق روند صعودي را طي ميكند و افزايش توليد از ميادين دست نخورده اغلب گروههاي سياسي را به طمع واداشته و آنها را علاقهمند كرده است تا مانند اقليم كردستان به فكر استقلال و «گروهيسازي» منافع نفت باشند. اقليم كردستان طي چند سال گذشته اختلافات بسياري با بغداد داشته است؛ آنها ميگويند توليد نفت اين منطقه مربوط به خودشان است و حكومت مركزي نبايد در آن دخالت كند در حالي كه بغداد معتقد است نفت كردستان بايد زير نظر حكومت مركزي باشد. كردها زير بار نميروند و حتي پذيرفتهاند كه حاضرند از بودجه عمومي عراق استفاده نكنند تا تنها حربه حكومت مركزي براي تهديد آنها نيز از كار بيفتد.
اوج رقابت كردستان عراق با بغداد به روزهايي برميگردد كه كردها با قراردادهاي مشاركت در توليد شركتهاي بزرگ نفتي را به اقليم كشاندند تا در امور اكتشاف، توسعه و بهرهبرداري صاحب سود هنگفتي شوند؛ مدل جذاب قراردادهاي كردستان، بسياري از شركتهاي نفتي را وسوسه كرد تا در منطقه شمالي عراق «حاضري» بزنند. همين موضوع خشم بغداد را برانگيخت و تهديدها آغاز شد. عراقيها معتقد بودند براي امضاي قرارداد بايد مجوز بغداد دريافت شود و همه چيز تحت نظر آنها باشد ولي كسي توجه نكرد. در نهايت عراق برگه آخر را روي ميز قرار داد و اذعان كرد در صورت انعقاد هر قراردادي در كردستان عراق، طرف دوم قرارداد در ليست سياه بغداد قرار خواهد گرفت و همه قراردادهاي آن در جنوب عراق فسخ ميشود. بغداد يك شركت امريكايي را هدف گرفته بود: «اكسون موبيل».
بغداد توافقات اكسون موبيل با كردستان را غيرقانوني خواند و گفت اين منطقه هيچ اختياري براي امضاي قراردادهاي مستقل نفتي ندارد و تهديد كرد اگر اكسون از اين منطقه خارج نشود، قرارداد توليد مشترك نفت با اين شركت را در ميدان قرنه غربي يك در جنوب عراق لغو خواهد كرد.
زعماي بغداد سرخوش از اين تهديد، منتظر خروج شركتهاي نفتي از كردستان بودند ولي نه تنها خروجي صورت نگرفت بلكه اكسون موبيل امريكا رسماً اعلام كرد در كردستان باقي خواهد ماند و عطاي همكاري با «مركز» را به لقايش ميبخشد. خشم عراقيها برانگيخته شد زيرا هيچگاه فكر نميكردند امريكاييها از قرارداد 50 ميليارد دلاري خود صرفنظر كنند.
اين اختلافات به كنار، اما بسياري از صاحبنظران معتقدند «كارت زدن» شركت امريكايي در كردستان، حاصل يك برنامه مديريت شده ميان كاخ سفيد و اين شركت نفتي است تا تجزيه عراق را رقم بزنند. اين شركت كمكهاي بسياري را براي استقلال كردستان اجرايي كرده است و مبالغ بسياري را در قالبهاي مختلف به كردها پرداخت كرد. خبرگزاريهاي كرد زباني بارها به اين مسائل اشاره و گزارشهاي افشاكنندهاي را در اينباره مخابره كردند.
از سوي ديگر، باراك اوباما در همين برنامه مشخص، امنيت شركتهاي امريكايي را تضمين كرد. چندي پيش بود كه بسياري از شركتهاي نفتي فعال در اقليم كردستان توليد نفت در اين منطقه را به حالت تعليق درآوردند و شركتهاي نفتي امريكايي اكسون موبيل و شورون كارمندان خود را از كردستان عراق خارج كردند. شركتهاي نفتي خواستار حملات هوايي بيشتر امريكا به مواضع داعش بودند تا اوضاع منطقه تثبيت و ايمني و آرامش لازم براي ادامه فعاليت اين شركتها فراهم شود. باراك اوباما هم دستور داد بمباران هوايي محدود و هدفمند مواضع داعش در شمال عراق آغاز شود. البته بهانه اوباما براي صدور اين دستور حمايت و حفاظت از ايزديهايي بوده كه از ترس اقدامات داعش به كوهستانهاي كردستان پناه بردهاند.
فروش نفت كردستان
كردها نفت خود را از طريق تركيه به بازارهاي جهاني به ويژه اسرائيل ميرسانند. تركيه نقش كليدي را در اين ميان ايفا و بندر جيهان اين كشور نفت كردستان را به كشورهاي مشخص پمپاژ ميكند. در ميان اين كشورها، اسرائيل در اولويت نخست قرار دارد كه از ديرباز با كردها رابطهاي گرم داشت. بخشي ديگر از نفت هم در امريكا ديده شد كه بلافاصله با شكايت بغداد همراه شد. يك ميليون بشكه نفت يك ماه روي آب قرار داشت تا آنكه دادگاهي در امريكا حكم توقيف محموله مورد مناقشه ميان اربيل و بغداد را لغو كرد. قاضي امريكايي تأكيد كرد صادرات بدون مجوز نفت از كردستان عراق ممكن است ناقض قوانين عراق باشد اما نقض قوانين دريايي امريكا نيست.
كردها چه در بخش اكتشاف و توسعه ميادين نفتي و چه در بحث فروش، گارانتي بزرگي را از غرب دريافت كردهاند و با توجه به سودي كه از اين موضوع ميبرند صدايشان را براي استقلال دائمي، فراتر و رساتر كردهاند و اين همان بزنگاهي است كه ميتواند ديناميت تجزيه عراق را به شمارش معكوس بيندازد. در اين ميان نقش امريكا بسيار كليدي است كه براي مهيا كردن شرايط، از بازوي شركتهاي نفتي و مقول انرژي بهره گرفته است.
