به غلط تصور اكثر مردم اين است كه خواب فقط براي استراحت است اما دقيقترين تعريف خواب استراحتي است كه باعث ميشود در زمان شب يا حتي ميانههاي روز انرژىهاى از دست رفته احيا شود و بدن قدرت لازم براي كار را پيدا كند. در حقيقت در خواب بدن خودش را ترميم مىكند و بافتهاى بدن مخصوصاً بافتهاى عصبى در زمان خواب آماده فعاليت مجدد ميشوند. قديمترها هم براساس اعتقادات ديني و توصيههاي معصومين (ع) و هم براساس سبك زندگيشان معتقد بودند خواب تنها متعلق به شب است و انسان سحرخيز بايد قبل از طلوع آفتاب كار و كاسبي را شروع كند چون رزق و روزي اول روز تقسيم ميشود. براساس همين اعتقادات بود كه مردم امروز ميگويند تمام فايده خواب به شب است و خواب روز فايدهاي ندارد به همين خاطر نبايد بدنمان را به شب بيداري عادت دهيم.
خواب شبانه چيز ديگري استبراساس نظر كارشناسان حداقل 85 درصد خواب و زمان احياي بدن بايد در شب قرار بگيرد و تنها ميتوان 15درصد از اين زمان را به ميانههاي روز منتقل كرد. دليل ديگر تأكيد بر خوابيدن شب اين است كه شبها هم آلودگى صوتى به كمترين حد مىرسد، هم نور طبيعى بسيار كم است و آرامشى كه در شب وجود دارد، در روز امكانپذير نيست. خداوند در قرآن نيز به اين حقيقت اشاره كرده، مىفرمايد: «خواب را براى شما مايه آرامش قرار داديم و شب را پوششى براى شما قرار داديم.» توجه به آيات مذكور اين نكته را به ما يادآوري ميكند كه بهترين زمان براى خواب و استراحت شب است. از نظر علمي هم ثابت شده است افرادى كه شبها به اندازه كافى ميخوابند از سلامتى بهترى برخوردارند. خواب شب تأثيرات ضدافسردگي دارد و از بروز افسردگي پيشگيري ميكند و كسانى كه بيشتر روزها خواب هستند، از نظر روحي و جسمي آسيبپذيرترند.
خواب و رژيم غذايياين همه تأكيد و توصيه براي داشتن خواب خوب به اين خاطر است كه امروز به همه ثابت شده است خواب خوب و مناسب ميتواند تمام روح و جسم فرد را تحت تأثير قرار دهد كه در تمامي فعاليتهاي روزانهاش قابل درك است و سلامت فرد را تضمين ميكند. از نظر جسمي يك خواب خوب شبانه فشار خون را تنظيم كرده، باعث تقويت حافظه شده، از بيماريهاي قلبي، سكته، آرتروز و پيري زودرس پيشگيري و بدن را در برابر ديابت محافظت ميكند، همچنين باعث از بين بردن پف زيرچشم شده و موجب ارتقاي عملكرد فرد ميشود. به غير از همه اين فوايد، ميتوانيد با يك خواب مناسب به وزن مناسب برسيد، اگر به فكر رژيمگرفتن هستيد، بهتر است برنامه خوابتان را تغيير دهيد زيرا اگر خواب كافي داشته باشيد، چربي بيشتري از دست ميدهيد و زودتر به وزن ايدهآلتان ميرسيد. در واقع تغذيه در خواب مناسب تأثير بسياري دارد و مواد غذايي كه در زمان بيداري مصرف ميكنيم مهم هستند، چون در ساعاتي كه خوابيدهايم، فعاليتهاي مهميدر بدن مانند هضم و جذب غذاها و خونسازي در مغز استخوان انجام ميشود كه با نحوه تغذيه ارتباط مستقيم دارد. از اين رو بايد تأثير رژيم غذايي بر خلق و خو و خوابتان را جدي بگيريد.
خوب بخوابيد تا افسرده نشويدخوابيدن از نظر روحي سلامت فرد را تضمين ميكند و با يك برنامه خواب مناسب بسياري از مشكلات روحي افراد برطرف ميشود. خواب كافي مشكلات مربوط به افسردگي را از بين ميبرد و باعث تقويت روحيه و ثبات احساستان شده و در مجموع ميتوان گفت خواب خوب سبب ميشود حالتان بهتر شود. خواب موجب ميشود كه يادگيري بهتري داشته باشيد و نسبت به كساني كه خواب كمي دارند بيشتر عمر كنيد و زندگي بهتري نسبت به ديگران تجربه كنيد. خواب مناسب استرس و اضطراب را كاهش ميدهد و با خواب خوب علاوه بر جمع كردن حافظه، خلاقيت بيشتر و روحيه شاد و آسودهتري خواهيد داشت.
خواب يك نياز اساسي در سلامت رواني افراد است و بنا به گفته پزشكان، روانشناسان و علماي ديني بايد تعادل در آن برقرار شود. در واقع نه افراط در خواب و نه كمخوابي، هيچكدام به نفع ما نيست و نتايج منفي در سلامت ما به وجود ميآورد. افرادي كه بيشتر از نياز در شب ميخوابند، دچار خوابآلودگي زياد روزانه، حالت سردرگمي و جنگ اعصاب شده و هنگام بيدارشدن مشكل پيدا ميكنند. زيادهخوابي و كمخوابي هر دو شبيه هم هستند فقط بر اساس ويژگيهاي فيزيولوژيك و باليني ميتوان آنها را از هم تمايز داد و در هرصورت هردو منشأ بيماري هستند.
بسياري از توصيههاي پزشكي درباره خواب با آموزههاي ديني مشترك است. به همان اندازه كه در دين و علم به استراحت كافي تأكيد شده است به همان اندازه هم توصيه شده كه مراقب باشيد دچار كمتحركي و تنبلي نشويد. حقيقت اين است هستند كساني كه از آن طرف پشت بام توصيهها ميافتند، در مقابل كساني كه شب بيدارند و استراحت كافي ندارند هستند كساني كه از خواب بيش از اندازه دچار كرختي و رخوت شدهاند. بررسيها نشان ميدهد افرادي كه زياد ميخوابند افسردگي دارند و شدت و ميزان آن در تشخيص روند بيماري تأثيرگذار است. كمخوابيدن هم نشانه خوبي نيست.
برخي شغلها هستند كه افراد در آن زمان استراحت و خواب درستي ندارند. برخي سالمندان نيز در اين دوره از حياتشان دچار اختلال در خواب ميشوند و با توجه به تغييرات در مزاج و نحوه زندگي در خوابيدن گاهي به افراط مبتلا ميشوند و گاهي خوابشان تقليل مييابد. اكثر سالمندان به خاطر شرايط بدني و مشكلات جسمي و روحي كه پيدا ميكنند به فزوني خواب دچار ميشوند و بيشتر دوست دارند روز و شبشان را با خواب سپري كنند و برعكس برخي در اين سن خوابشان كم ميشود. اين افراد بخش زيادي از شب را بيدار بوده، در رختخواب هوشيارند و بيشترشان براي رهايي از انواع بيخوابي، به مصرف دارو نياز دارند.
برنامه براي تنظيم خوابهمه ميدانيم كه ميزان خواب با ميزان فعاليت روزانه در ارتباط است و با برنامهريزي درست و استفاده از فرصتها، ميتوان به همه فعاليتهاي علمي، شغلي، اجتماعي، ديني و خانوادگي به بهترين نحو رسيدگي كرد. براي اينكه از اين حالت زياد و كمخوابي رها شويد ميتوان به مرور زمان تعداد ساعات خواب را افزايش و كاهش داد به شرط آن كه روزي 15 تا 30 دقيقه به تعداد ساعات خواب اضافه يا از آن كم كرد. تا جايي پيش برويد كه ميزان خواب بهدست آمده تمركزتان را برهم نزند و روي حفظ آن تأكيد داشته باشيد، همچنين احساس كم شدن توان و انرژي، خواب آلودگي يا كسالت نكنيد و اين برنامه را در زندگيتان ثابت نگه داريد. اين كار شايد چندان ساده نباشد اما به مرور زمان نتايج مثبت آن را در زندگي عاديتان مشاهده خواهيد كرد. از سوي ديگر پزشكان توصيه ميكنند افرادي كه به اختلالات خواب دچار هستند، به جاي مصرف دارو، استرس را از خود دور كرده و با رژيم غذايي مناسب همراه با ورزش، خوابشان را تنظيم كنند.
فراموش نكنيم ما اگر مسلمان هستيم و سبك زندگي، كار و استراحتمان را بر اساس توصيههاي ائمه معصومين (ع) و دستورات ديني و علمي هماهنگ ميكنيم بايد بدانيم كه در تعاليم ديني به فزونخوابي توجه شده و آن را عامل تباهكننده دين و دنيا، فانيكننده عمر و چيزي كه موجب اختلال در فعاليت روزانه فرد ميشود، دانستهاند. همچنين بيزاري خداوند را به دنبال دارد و صاحب آن در روز قيامت از لطف و رحمت الهي محروم ميشود.
