محيط زيست قشم ادوات صيادي را عامل مرگ سفره‌ماهيان مي‌داند اما پژوهشکده اکولوژي خليج فارس از احتمال يکنوع بيماري خبر مي‌دهد

عامل مرگ ماهيان ادوات صيد بود يا بيماري؟

سال‌هاست، زنگ هشدار در محيط زيست منطقه قشم و خليج‌فارس به صدا درآمده و دوستداران و فعالان اين حوزه را در سراسر کشور نگران کرده است. مدت‌ها بود که ورود فاضلاب‌هاي بيمارستاني و شهري به داخل‌ آب‌هاي آزاد اين منطقه به عنوان تهديدي بزرگ به حساب مي‌آمد. تا جايي که سال گذشته کیانوش جهانبخش عضو شورای شهر بندرعباس به ورود پساب‌ خروجي فاضلاب به خليج‌فارس معترض شد و در اقدامي غيرقابل تصور، مقابل خروجی لوله فاضلاب قرار گرفت تا توجه رسانه‌ها را به محيط‌زيست اين منطقه جلب کند. هنوز يکسال از آن اقدام نگذشته که خبر تلف شدن حدود 150 سفره ماهي در اين منطقه منتشر شد که خود به تنهايي نشان دهنده وضعيت اورژانسي آب‌هاي خليج فارس است.

جزيره پهناور قشم به عنوان بزرگترین جزیره غیرمستقل جهان و همچنين بزرگترین جزیره خلیج فارس شناخته شده است. اين جزيره محل زيست انواع مختلفي از جانداران به حساب مي‌آيد که مي‌توان 245 گونه از 509 گونه پرندگان کشف شده در ایران، آبزیان و پستانداران دریایی همچون انواع دلفین های گوژپشت، بینی بطری و پورپویز بی باله، گونه های بسیار نادر و در معرض خطر انقراضی همچون لاک پشت های سبز و پوزه عقابی و انواع مرجان ها را در اين منطقه مشاهده کرد.

در اين جزيره انواع گوناگوني از جانداران زيست مي‌کنند و اين محل از اهميت ويژه‌اي به دليل گستردگي زيست انواع گونه‌هاي جان‌داري دارد. اما با این حال مدت‌هاست محیط زیست دریایی قشم با فراز و نشيب‌هايي بسياري مواجه شده که به اعتقاد برخي از کارشناسان اکنون مهمترین معضل اين مناطق، حضور صیادانی است که بدون توجه به قوانین و مقررات زیست محیطی و در مناطق ممنوعه، اقدام به ماهیگیری به روش‌های غیر استاندارد و نامتعارف می‌کنند.

آمارهاي تلفات مستند نيستند

وجود مجموعه‌اي از عوامل مخرب اکنون منجر به مرگ دو دلفین گوژپشت در جنوب شرق جزیره و در ساحل روستای تورگان، کشته شدن 6 دلفین بینی بطری در سواحل شمالی جزیره هنگام، مرگ یک دلفین گوژپشت در جنوب غربی جزیره و در منطقه نمکدان، مرگ یک دلفین پورپویز بی باله در شمال غرب جزیره و در ساحل روستای باسعیدو، کشته شدن یک مورد از گونه بسیار نادر و در معرض خطر انقراض لاک پشت های سبز، مرگ حدود یکصد سفره ماهی در حد فاصل جزایر ناز و در نهایت کشته شدن یک دلفین دیگر در ساحل کندالو در نزدیکی روستای شیب دراز شده است. انتشار تمام اين اخبارر ناگوار در مورد محيط زيست منطقه قشم نشان‌دهنده وضعيت نابسامان و وجود فعاليت‌هاي مخرب است که محیط زیست دریایی قشم را به کام مرگ می‌کشاند.

آمارهای یاد شده تنها نمونه‌های شناسایی و ثبت شده مرگ جانوران دریایی قشم را دربر مي‌گيرد که به اعتقاد کارشناسان مرگ اين گونه‌ها بر اثر عوامل صیادی رخ داده است. البته اين آمار با توجه به وسعت سواحل جزیره خلیج فارس که حدود یکهزار و 500 کیلومتر است، بيش از اينها بوده و به طور قطع آمارهای واقعی فراتر از اطلاعات موجود است. البته آنچه دوست‌داران محيط زيست را نگران کرده ، ثبت اين آمار در مناطق محافظت شده است، گويي حصارهاي حفاظتي هم براي نجات اين جانداران بي اثر هستند.

مدیر اداره حفاظت محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم با اشاره به اينکه در دو سال گذشته، 11 دلفین به علت فعالیت‌های صیادی در آب‌های این جزیره تلف شدند، مي‌گويد: این آمار مربوط به مواردی است که به صورت قطعی و توسط کارشناسان این اداره تائید و ثبت شده است و پیش بینی می‌شود آمار مستند نشده بیش از اين باشند.

سید محمدهاشم داخته، با اشاره به اينکه جانداراني همچون دلفین گوژپشت، بینی بطری و پورپویز بی باله، در آب های نزدیک سواحل قشم زندگی و تغذیه می‌کنند، مي‌افزايد: اين گونه‌ها بیش از انواع ديگر آبزيان، تحت تاثیر فعالیت‌های صیادی محلی و غیرصنعتی قرار می‌گیرند و اغلب ما نمي‌توانيم آمار دقيقي از تلفات آنها بدست آوريم چرا که صیادان برای توجیه کردن فعالیت‌های خود تا حد ممکن از ارائه آمار واقعی مرگ و میر این جانوران خودداری می‌کنند که اين امر هم تنها مختص به صيادان کشور ما نيست.

آموزش صيادان راهي براي نجات آبزيان

مدیر اداره حفاظت محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم همچنين با اشاره به ابزاري که صيادان براي فعاليت‌هاي خود استفاده مي‌کنند، ادامه مي‌دهد: تورهای کاسه‌ای، نامرئی و گوش گیر خطرناکترین ادوات صیادی برای پستانداران دریایی همچون دلفین‌ها هستند که همگی این تجهیزات در آب‌های ساحلی اطراف جزیره قشم به شکل های قانونی و غیرقانونی استفاده می‌شود که در این خصوص لازم است شیلات نسبت به صدور مجوزها و نظارت دقیق‌تر اقدامات لازم را انجام بدهد.

داخته همچنین با اشاره به کشته شدن حدود یکصد سفره ماهی در آب های جزیره قشم مي‌گويد: بر اساس اطلاعات و بررسی‌های اولیه به نظر می‌رسد که عامل کشته شدن این سفره ماهی‌ها صید ضمنی باشد. البته صيادان با قصد از بين بردن جانداران ديگر به دريا نمي‌روند اما با توجه به روش‌هايي غير اصولي که در فعاليت‌هاي خود به کار مي‌برند، آبزیان دیگری نیز در تور ماهیگیران به دام می‌افتد که براي جلوگيري از اين اتفاق، بايد صيادان آموزش داده شوند. با توجه به اینکه سفره ماهی جایگاهی در رژیم غذایی مردم جزیره ندارد و شرکت‌های پودر ماهی منطقه نیز از این جانوران استفاده نمی‌کنند، از اين رو لاشه این سفره ماهی‌ها در کنار ساحل رها شده و توجه رسانه‌ها را سمت خود جلب کرده است.

رئیس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان برخلاف مدیر اداره حفاظت محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم احتمال، مرگ سفره‌ ماهيان بر اثر فعاليت‎‌هاي صيادي را رد مي‌کند و مي‌گويد: بررسی‌های اولیه نشان از آن دارد که سفره‌ماهیان فوق در تورهای صیادی گرفتار نشده‌اند. همچنين تاکنون دلایلی مبنی بر آلودگی آب در منطقه فوق نیز با نمونه‌های گرفته‌شده به اثبات نرسیده است.

محمدصدیق مرتضوی با اشاره به اینکه هنوز دلیل علمی برای مرگ سفره‌ماهیان جزیره قشم گزارش نشده است، مي‌افزايد: فرضیه احتمال بیماری خاصی بین سفره‌ماهیان در حال بررسی است و پس از مشخص شدن نتیجه نهایی، اطلاع‌رسانی‌های لازم انجام می‌شود.