قطعاً براي همه ما اين اتفاق افتاده است در شرايطي قرار گرفته باشيم كه راستگويي را در آن شرايط به مصلحت خويش ندانيم و به قول خودمان بتوانيم با يك دروغ كوچك مشكلمان را حل كنيم. شايد بعضي از ما آن دروغ كوچك را بگوييم و از آن مشكل رهايي پيدا كنيم اما آيا آن دروغ اثراتش به همان كوچكي كه ما ميانديشيم خواهد بود؟ حقيقت آن است كه ما وقتي دروغ ميگوييم اولين آسيبي كه ميرسانيم به روح خودمان است و در واقع آدم دروغگو در وهله اول دشمن خودش است. اگر ما اين حرف را قبول داشته باشيم كه دروغگو دشمن خداست پس به راحتي ميشود فهميد كه دروغ انسان را تا چه مرتبه از پستي تنزل خواهد داد، آنگاه درمييابيم كه هيچ دروغي كوچك نيست و نبايد آن را كوچك شمرد. موضوع دروغ و آسيبهاي ترويج آن در جامعه و تأثير منفياي كه بر سبك زندگي دارد در فرمايشات رهبري نيز مورد طرح قرار گرفته و يكي از سؤالات مطرح در زمينه سبك زندگي كه رهبر انقلاب خواستار آسيبشناسي آن شدند اين است كه دروغ چقدر در جامعه رواج دارد؟ در اين زمينه با حجتالاسلام والمسلمين دكتر مرتضي بذرافشان، كارشناس مسائل فرهنگي و استاد حوزه و دانشگاه درباره دروغگويي و آسيبشناسي آن گفتوگو كردهايم.
زشتي دروغ، زيبايي صداقتحجتالاسلام والمسلمين دكتر مرتضي بذرافشان، كارشناس مسائل فرهنگي و استاد حوزه و دانشگاه بر اهميت آسيبشناسي دروغ تأكيد ميكند و ميگويد: دروغ دروازه تمام بديهاست، كسي كه دروغ بگويد راه بدي را به قلب و روح خويش باز ميكند. اما در مقابل دروغگويي واژهاي زيبا به نام راستگويي وجود دارد كه قطعاً نياز به تمرين و ممارست فراوان دارد. درك درست از چيستي و چگونگي زندگي انسان راستگو چون گوهر ارزشمند است. در حقيقت هرچقدر دروغ زشت و آسيبزاست، راستي و صداقت زيباست.
راست بگو حتي اگر به ضرر تو باشد
وي ادامه ميدهد: راستي و راستگويي نه تنها در دين مبين اسلام بلكه در تاريخ ايران و نيز در تمامي اديان الهي سفارش شده است. انسانها بايد به شدت از دروغ بپرهيزند و هرگز به سمت دروغگويي نروند. تلاش همه ما بايد بر اين باشد كه با راستي و راستگويي نظر لطف خداوند را شامل حال خويش كنيم. اسلام بر راستگويي تأكيد دارد، حتي اگر به ضرر ما باشد.
پيامبر اكرم (ص) اين باره ميفرمايند: يا عَلىُّ اصدِق وَ إِن ضَرَّكَ فِى العاجِلِ فَإِنَّهُ يَنفَعُكَ فِى الآجِلِ وَ لا تَكذِب وَإِن يَنفَعكَ فِى العاجِلِ فَإِنَّهُ يَضُرُّكَ فِى الآجِلِ مَن عامَلَ النّاسَ فَلَم يَظلِمهُم وَ حَدَّثَهُم فَلَم يَكذِبهُم وَ وَعَدَهُم فَلَم يَخلِفهُم فَهُوَ مِمَّن كَمُلَت مُرُوءتُهُ وَ ظَهَرَت عَدالَـتُهُ وَ وَجَبَت اُخُوَّتُهُ وَ حَرُمَت غيبَتُهُ: اى على راست بگو اگر چه در حال حاضر به ضرر تو باشد اما در آينده به نفع توست و دروغ نگو اگر چه در حال حاضر به نفع تو باشد ولى در آينده به ضرر توست. هر كس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نكند، دروغ نگويد و خلف وعده ننمايد، جوانمرديش كامل، عدالتش آشكار، برادرى با او واجب و غيبتش حرام است.
دروغگويي تنها به وسيله زبان نيستحجتالاسلام بذرافشان ميگويد: نكته مهمي كه در اينجا بايد به آن اشاره شود اين است كه دروغگويي فقط به وسيله زبان نيست. كسي كه كم فروشي ميكند دروغگو است، كسي كه به عهدش وفا نميكند دروغگو است، كسي كه قول و عملش نيز يكي نيست دروغگو است. با اين توضيح بايد ببينيم اكنون چقدر جامعه ما درگير دروغ است؟ در زندگي امروزيمان تا چه اندازه دروغگويي رواج دارد يا اينكه چرا اين معضل زشت براي بعضيها به يك عادت تبديل شده است؟
در حديثي از امام صادق (ع) روايت شده كه ايشان ميفرمايند: لا تَغتَرّوا بِصَلاتِهِم وَ لا بِصيامِهِم فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَما لَهِجَ بِالصَّلاةِ و َالصَّومِ حَتّى لَو تَرَكَهُ استَوحَشَ و َلكِنِ اختَبِروهُم عِندَ صِدقِ الحَديثِ و أداءُ الأمانَةِ: فريب نماز و روزه مردم را نخوريد، زيرا آدمى گاه چنان به نماز و روزه خو مىكند كه اگر آنها را ترك گويد، احساس ترس مىكند، بلكه آنها را به راستگويى و امانتدارى بيازماييد.
مراقب گرگ دروغگويي باشيدبه گفته وي، دروغ مانند سيل نيست كه با سر و صدا بيايد و انسان را متوجه آثار ويرانگرش كند. دروغگويي مانند جويده شدن ستونهاي چوبي يك خانه توسط موريانه است. كمكم ادامه پيدا ميكند تا ناگهان تمام خانه را روي سر صاحبش ويران ميكند. به عنوان مثال اگر چوپان دروغگو ميدانست كه در انتهاي تمام دروغهاي كوچك و خندهدارش گرگي در كمينش است هرگز دروغ نميگفت. بنابراين همه ما بايد در تمام لحظات زندگيمان مراقب گرگ دروغگويي باشيم.
دعوت به صداقت و پرهيز از دروغگويياين كارشناس فرهنگي تصريح ميكند: دعوت مردم به صداقت و پرهيز از دروغگويي، از مهمترين وجوه مشترك در ميان ائمه، اوليا و پيامبران الهي بوده است. صداقت انسان مستلزم شناخت خود، پي بردن به معايب دروني خود و تلاش به منظور جدا و خلاص شدن از كمبودهاي نفساني و وجودي و در نهايت خود شكوفايي است. اگر انسان با نفس خويش يا حتي با مردم صادق نباشد، نه خودش را ميشناسد و نه ديگران را و در پي آن هم خودش را گول زده است و هم ديگران را. آن هم تنها به اين خاطر كه تصور و تصويري نادرست، نامناسب و ناشايست نسبت به خويش و ديگران داشته است.
از اين رو، از مهمترين ملاكها و اصول مشترك در ميان تمامي اديان الهي تأكيد آن هم با ضرس قاطع بر واژه صداقت و پرهيز از خودفريبي و ديگر فريبي است. تمامي اديان الهي به طور يكسان نسبت به صداقت ارزش و احترام قائلند و آن را ارج مينهند و علاوه بر آن دروغ و دروغگويي را مانع رسيدن انسان به عزت، شرافت، كمال و انسانيت دانسته و آن را محكوم ميكنند.
دروغ با ايمان سازگار نيستنمونه يك انسان واقعي رسول اكرم(ص) است كه ما انسانها بهتر است ايشان را الگوي زندگي خود قرار داده و مسير زندگيمان را تعيين كنيم. از اين رو در اين باره آيات و روايات متعددي داريم. نبي مكرم اسلام(ص) در سخنان ارزشمند و رفتار شايسته خود بسيار درباره اهميت و ضرورت صداقت انسانها تأكيد فرمودهاند. ايشان صداقت را بنياد نجات و عاقبت به خيري انسانها دانسته و ميفرمايند: «اياكم و الكذب فان الكذب مجانب للايمان»: از دروغ بپرهيزيد كه دروغ با ايمان سازگار نيست. همچنين ريشه گناهان را در دروغ دانسته و ميفرمايند: «الكذب يسقي اصول الشر كما سقي الماء اصول الشجر»: دروغ ريشههاي شر را آبياري ميكند، همانگونه كه آب ريشههاي درختان را.
