«تحقيقات انجام شده روي كودكان ساكن در شهر اصفهان نشان داد كه قرار گرفتن در معرض آلايندههاي هوا از همان دوران كودكي با اختلال عملكرد لايه داخلي سرخرگها و همچنين افزايش تشكيل لخته در رگها ارتباط دارد. اين روند از اوايل عمر شكل ميگيرد و اين عوارض با انجام سونوگرافيهاي خاص و آزمايش خون به تأييد رسيده است.» اينها بخشي از گفتههاي دكتر پريناز پورصفا، مبتكر، محقق و پژوهشگر جوان كشورمان است. وي انتشار 70 مقاله انگليسي در مجلات معتبر ايندكس شده در نمايههاي ISI و 15 مقاله در مجلات داخلي را در كارنامه سوابق علمي پژوهشي خود به ثبت رسانده است. رشته تحقيقاتي او در زمينه اثرات آلايندههاي زيستمحيطي به ويژه اثر آلايندههاي هوا بر سلامتي انسان و همچنين طرح و مقاله وي مربوط به ارتباط آلايندههاي هوا با عوامل مؤثر در شروع تصلب شرائين است. اين طرح جزو موضوعات و تحقيقات روز دنياست و دليل برگزيده شدن آن در جشنواره كشوري رازي، جديد و كاربردي بودن آن است. دكتر پريناز پورصفا، برگزيده هفدهمين دوره از جشنواره علوم پزشكي رازي و دانشجوي دكتراي مهندسي محيط زيست در گفتوگو با ما به بيان نتايج پژوهشهاي خود پرداخته است كه ماحصل آن را در ادامه ميخوانيد.
آلودگي هوا و گرفتگي عروق از كودكي
ايران جزو آلودهترين كشورهاي جهان از لحاظ آلودگي هواست و بعضي شهرهاي ايران آلودهترين شهرهاي دنيا شناخته شدهاند. همه مردم چه بخواهند چه نخواهند در معرض آلايندههاي زيستمحيطي هستند و بايد براي آن چارهاي انديشيد. تحقيق انجام شده روي نوجوانان سالم شهر اصفهان نشان داد كه قرار گرفتن در معرض آلودگي هوا با افزايش عوامل التهابي و استرس اكسيداتيو در خون ارتباط مستقيم دارد كه به نوبه خود از عوامل مؤثر در بروز اختلالات مختلف در بدن است. اين عوامل ممكن است در درازمدت منجر به بروز بيماريهاي مختلف شود.
با توجه به اينكه روند گرفتگي عروق از دوران كودكي شروع ميشود و نقش فاكتورهاي زيستمحيطي به ويژه آلودگي هوا در اين زمينه بايد مدنظر قرار گيرد مطالعاتي دراين زمينه انجام شده و گوياي تأثير آلايندههاي هوا بر شروع گرفتگي عروق از دوران كودكي است، بنابراين مطالعات آيندهنگر در اين زمينه در سياستهاي بهداشتي بايد مدنظر قرار گيرد.
آلودگي هوا و ديابتزمينه تحقيقات من ارتباط آلايندههاي هوا با عوامل مؤثر در شروع بيماري ديابت، ارتباط آلايندههاي هوا با عوامل ژنتيكي، بررسي ارتباط آلودگي هوا و بيماريهاي خوني، اثر آلودگي هوا روي مادران باردار زايمان زودرس و وزن كم تولد، ارتباط آلايندههاي محيطي با بروز چاقي و با كمبود ويتامين D بوده است.
تحقيقي كه روي گروهي از نوجوانان سالم ساكن در نواحي مختلف شهر اصفهان انجام شد، نشان داد قرار گرفتن در معرض آلايندههاي هوا باعث افزايش مقاومت به انسولين و درنتيجه افزايش استعداد ابتلا به بيماري ديابت ميشود. به دنبال آن، تحقيقات ديگر در كشورهاي ديگر از جمله ژاپن و كانادا اين يافتهها را تأييد كرده و در حال حاضر، قرارگرفتن در معرض آلايندههاي هوا به عنوان يك عامل خطرزاي ابتلا به ديابت شناخته شده است.
تأثير زيانبار آلودگي هوا بر زنان باردار
مطالعهاي در زمينه ارتباط قرار گرفتن در معرض آلايندههاي هوا و عوامل ژنتيكي در شهر اصفهان انجام شد كه نشان داد در برخي زمينههاي ژنتيكي، استعداد ابتلا به عوارض آلايندههاي هوا بيشتر ميشود.
نتايج يكي از اين تحقيقات كه روي خون بند ناف انجام شد، نشان داد قرار گرفتن مادر باردار در معرض آلايندههاي هوا باعث افزايش ژن سيتوكروم ميشود. اين ژن در افزايش استعداد ابتلا به برخي بيماريهاي بدخيم نقش دارد و ممكن است در درازمدت باعث بروز عوارضي براي افراد ناقل آن باشد. برخي مطالعات در ديگر كشورها نشان دادهاند تأثيرآلايندههاي هوا بر عوامل ژنتيكي ممكن است به نسلهاي بعدي هم منتقل شود.
تحقيق من نشان داد آلايندههاي هوا به خصوص ذرات معلق با قطر 10 ميكرون ارتباطي معكوس با هموگلوبين و تعداد گلبولهاي قرمز خون و رابطه مستقيم و معناداري با تعداد پلاكتها و گلبولهاي سفيد خون دارد.
قرار گرفتن خانمهاي باردار در معرض آلايندههاي هوا با افزايش احتمال زايمان زودرس و تولد نوزاد نارس ارتباط دارد. قرارگرفتن در معرض آلودگي هوا ميتواند باعث كموزني نوزاد در زمان تولد شود. همه اين اختلالات به ويژه كموزني زمان تولد ميتواند زمينهساز بروز عوارض درازمدت از جمله افزايش احتمال ابتلا به بيماريهاي قلبي عروقي، ديابت، فشارخون و چاقي باشد.
آلودگي هوا بيشترين تأثير را روي گروههاي حساس و آسيبپذير يعني كودكان و سالمندان دارد. آلايندههاي هوا از همان اوايل شكلگيري جنين در بدن مادر باردار ميتواند تأثيرگذار باشد و باعث تولد نوزادان نارس يا تولد نوزادان با وزن كم شود. كودكان چون سيستم ايمني ضعيفتري دارند و تعداد تنفس آنها در دقيقه بالاتر است نسبت به اثرات آلايندههاي هوا آسيبپذيرتر هستند.
آلودگي هوا، چاقي و كبد چرب
امروزه اضافه وزن و چاقي به صورت يك معضل جهاني درآمده و در سنين مختلف به سرعت رو به افزايش بوده است. سؤال اينجاست كه تماس با برخي مواد آلاينده محيطي كه اصطلاحاً به آنها چاقكننده ميگويند چه اثراتي بر غدد درونريز بدن دارد؟
اين مواد شيميايي متعدد بوده و در محيط زندگي و محل كار افراد وجود دارند. قرار گرفتن در معرض برخي آلايندههاي محيطي با بروز كبدچرب ارتباط دارد.
اين مجموعه تحقيقات نشان داد قرارگرفتن در معرض آلايندههاي هوا علاوه بر عوارض حاد ميتواند در شروع روند بيماريهاي مزمن نقش داشته باشد و تلاش همهجانبه در زمينه كنترل آلايندههاي محيطي و كاهش بيش از پيش تماس افراد آسيبپذير با آلايندهها را ايجاب ميكند.
آلودگي هوا، مانع جذب ويتامينD بسياري از عوارض مشاهده شده در اين تحقيقات در اثر تماس با سطوح متوسط آلودگي هوا بوده است، به نظر ميرسد شاخص كيفيت هوا كه براي افراد آسيبپذير در حد هشدار است مربوط به عوارض حاد آلايندههاست و قرار گرفتن به صورت مزمن و طولاني در معرض سطوح متوسط آلايندههاي هوا هم ميتواند عوارض مهمي داشته باشد، بنابراين پيشنهاد ميشود طبقهبندي فعلي شاخص آلودگي هوا براي افراد آسيبپذير مورد بازبيني قرار گيرد.
كمبود ويتامين D در جامعه ما بسيار شايع است، به نحوي كه براساس تحقيقات مختلف انجام شده در اصفهان بيش از نيمي از مردان و اكثريت زنان و بيش از نيمي از كودكان و نوجوانان ميزان متفاوت از كمبود ويتامين D را تجربه ميكنند. اين اختلال علاوه بر عوارض استخواني، با افزايش احتمال بروز بسياري اختلالات از قبيل پرفشاري خون، بالا رفتن چربيهاي مضر و كاهش چربيهاي مفيد در خون، بيماريهاي قلبي عروقي و برخي بيماريهاي بدخيم ارتباط دارد.
تحقيق ما در شهر اصفهان نشان داد كه سطح بالاي آلودگي هوا مانع تماس طول موجهاي مؤثر نور خورشيد با پوست شده و اين موضوع با كمبود ويتامين D در خون مادران باردار، خون بند ناف جنين و خون كودكان خردسال كه در تماس كافي با نور آفتاب بودند ارتباط معنيداري داشت.
