اعتياد به اينترنت كه در ابتداي قرن 21 پديدهاي نوظهور بود اكنون در حال تبديل شدن به بخش جداييناپذيري از زندگي روزمره انسانها است. بدون شك نقش اينترنت در به دست آوردن آسان اطلاعات، آموختن، برقراري ارتباطات ميان فردي، كسب درآمد و... غيرقابلانكار است، اما پژوهشگران و كارشناسان حوزههاي علوم اجتماعي، روانشناسي و پزشكي از سبك زندگي انسانهاي سردرگم در صفر و يكهاي فضاي مجازي روزبهروز بيشتر ميشود. در واقع اينترنت هر چند ابزار كارآمدي است كه نقش اساسي در ارتقاي كيفيت زندگي ما ايفا كرده است، با اين وجود، اين ابزار تأثيرات منفي بسياري نيز بر زندگي افراد گذاشته است. براي برخي از افراد، اينترنت عامل ابتلاي آنها به اختلالات روحي رواني بسيار شديدي است كه سبك زندگي فردي و اجتماعي آنان را تهديد ميكند. افرادي كه «اختلال اعتياد به اينترنت» را بياساس ميدانند كافي است گزارشهايي كه انجمن روانپزشكي امريكا در سالهاي 2000 تا 2013 منتشر كرده را مطالعه كنند تا پي ببرند «اختلال اعتياد به اينترنت» پديدهاي است كه با رفتارهاي معنادار باليني، نارسايي رواني، پريشاني، ناتواني، درد و... بروز و در موارد حاد جان مبتلايان را تهديد ميكند. همچنين، افرادي كه از اعتياد به اينترنت رنج ميبرند ممكن است اكثر زمان حضورشان در اينترنت - 60 ساعت در هفته - را صرف بازيهاي آنلاين، حضور در اتاقهاي گفتوگو و شبكههاي اجتماعي كنند.
افرادي كه از اعتياد به اينترنت رنج ميبرند وقتي در شبكه اينترنت حضور دارند سر حال و شاد، در غير این صورت اندوهگين و پريشانند. با وجود اينكه اعتياد به اينترنت پديدهاي نوظهور در علم روانپزشكي است اما اطلاعات فراواني از آن در دسترس قرار دارد. اطلاعات موجود نشان ميدهند اعتياد به اينترنت در ايالات متحده و آسياي شرقي به شدت در حال گسترش است و باعث بروز نارساييهاي شديد روحي رواني شده است. نتيجه يكي از بزرگترين مطالعات دانشمندان مدارس روانپزشكي دانشگاههاي پكن و آلاباما بر روي بيش از پنج ميليون كودكي كه به بازيهاي كامپيوتري معتاد بودند نشان داد نحوه بروز اين نوع اعتياد به اندازهاي متنوع است كه پزشكان براي تشخيص آن با مشكل روبهرو ميشوند. با توجه به اينكه اين نوع اعتياد با گسترش روزافزون تكنولوژيهاي ارتباطي و... توسعه مييابد و اشكال گوناگوني از آن نمايان ميشود، ميزان وابستگي افراد به اين ابزار تكنولوژي به شدت افزايش يافته و ابعاد نگرانكنندهاي خواهد يافت.
جمعيت معتادان به اينترنت با وجود اينكه برخي از كشورها، به خصوص چين، در حال ساخت 300 كمپ پيشرفته ترك اعتياد اينترنتي هستند، يافتههاي تازه نشان ميدهند شش درصد جمعيت جهان - 420 ميليون نفر - به ابزار تكنولوژي وابستهاند.
متخصصان سازمان بهداشت جهاني و انجمن روانپزشكي امريكا معتقدند با توسعه روز افزون تكنولوژيهاي ارتباطي عوارض و تبعات منفي اين گونه اعتياد در دراز مدت حركت طبيعي فعاليتهاي اقتصادي، اجتماعي و بهداشتي جهان را مختل كرده و بحراني عميق ايجاد خواهد كرد.
آسيبهاي اعتياد به اينترنتدكتر سيدحسن حسيني، استاد دانشگاه و جامعهشناس با اشاره به عوارض نامطلوب اعتياد اينترنتي در جامعه ميگويد: «سوءمصرف اينترنت، در واقع نوعي استفاده از اينترنت است كه عوارض جسمي، رواني و اجتماعي را به وجود ميآورد و فرد را از وضعيت طبيعي خودش در اين ابعاد خارج ميكند.»
او ادامه ميدهد: «ما ميتوانيم مشابه عوارض اعتياد به مواد مخدر را در افرادي كه بيرويه از اينترنت استفاده ميكنند ببينيم. افرادي كه عادت دارند ساعتها چت كنند يا بازيهاي كامپيوتري انجام دهند، معمولاً حساب زمان از دستشان درميرود و وضعيت تغذيهشان نامنظم ميشود. همچنين تحرك بدني اين افراد در اثر يك جا نشستن و استفاده مدام از اينترنت، كم ميشود و اين وضعيت در درازمدت شخص را در معرض عوارض جسماني نامطلوب قرار ميدهد و او را به ناهنجاريهاي بيولوژيكي مبتلا ميكند. در واقع استفاده بيرويه از اينترنت با تأثير بر روي وضعيت جسماني فرد و همچنين ترشحات غدد داخلي، اندك اندك بنيه بدني شخص را تحليل برده و سلامتش را به خطر مياندازد.»
كاربران به اعتياد خود آگاه نيستنداينترنت زندگي انسانها را با ارائه روشهاي ساده دريافت اطلاعات و برقراري ارتباط آسان كرده است. با اين وجود، اينترنت باعث شده مردم زمان زيادي را مقابل كامپيوترها بنشينند و اندكاندك به اين شبكه ارتباطي وابسته شوند بدون اينكه از علائم و نشانهها و تبعات آن آگاهي داشته باشند.
گونههاي مختلف اعتياد به اينترنتاعتياد به اينترنت به اشكال مختلف نمايان ميشود كه در چهار گروه زير طبقهبندي شده اند: 1- كسب اطلاعات بيش از اندازه: گشت و گذار بيش از اندازه در شبكه اينترنت با هدف كسب اطلاعات و قطع ارتباط واقعي با اعضاي خانواده.
2- اجبار و اضطرار: نتيجه خريد و فروش سهام، بازي و وقتگذراني كردن در اتاقهاي گفتوگو بروز مشكلات شغلي و مالي است.
3- وابستگي به تصاوير مستهجن: نتيجه گشت و گذار در سايتهاي مستهجن آسيبديدگي روحي رواني و از ميان رفتن بنيانهاي خانواده است.
4- وابستگي به ارتباطات مجازي: نتيجه حضور بيش از اندازه در شبكههاي اجتماعي و برقراري روابط مجازي از ميان رفتن روابط واقعي با همسر، اعضاي خانواده و دوستان است.
عوامل بروز اعتياد به اينترنتزماني كه معتادان به اينترنت افسرده، مضطرب، نگران و تنها ميشوند از اينترنت استفاده كرده و در وب گشت و گذار ميكنند.
يافتههاي محققان دانشگاه اوهايو نشان ميدهد كه اعتياد به اينترنت در ميان مردان 20 تا 30 ساله افسرده در حال گسترش است.
افرادي كه سابقه وابستگي به الكل، سيگار، قمار و مواد مخدر دارند و خجالتي هستند بيش از ديگران در معرض اين نوع اعتياد قرار دارند.
عوامل خطرزا در اعتياد به اينترنت
شما در معرض خطر اعتياد به اينترنت هستيد اگر:
- از اضطراب و نگراني رنج ميبريد. از اينترنت استفاده ميكنيد تا خودتان را از نگراني و ترس دور كنيد. اختلال اضطراب از جمله وابستگي وسواسي ميتواند به بازبيني مكرر صندوق ايميل و همچنين وابستگي دايم به استفاده از اينترنت مربوط باشد.
- افسرده هستيد. اينترنت ميتواند راه فراري از احساس افسردگي باشد اما گذراندن زمانهاي طولاني در اينترنت ميتواند نتيجه معكوس داده و شرايط را بدتر كند و منجر به ايجاد استرس و احساس تنهايي در فرد شود.
- ممكن است به چيزهاي ديگر اعتياد پيدا كنيد. بسياري از افراد معتاد به اينترنت از اعتيادهاي ديگر نيز رنج ميبرند.
- از حمايتهاي اجتماعي محروم ميشويد. فرد وابسته به اينترنت به استفاده از سايتهاي شبكه اجتماعي، پيغامهاي كوتاه و سريع يا بازيهاي آنلاين وابسته است چون اين نوع ارتباطات را راهي امن براي برقراري ارتباطات جديد و ايجاد حس اعتماد كاذب ميدانند.
- به يك فرد غمگين تبديل ميشويد. علت هم اين است كه استفاده از اينترنت راهي سادهتر براي دوستيابي ميباشد كه در طولاني مدت عامل ايجاد افسردگي در فرد ميشود.
- به فردي كمتحرك و ساكن تبديل ميشويد، همانند فرد معلولي ميشويد كه از انجام برخي فعاليتهاي جسمي ناتوان است و ترجيح ميدهد بيشتر زمان خود را در خانه و در تنهايي خود بگذراند.
- پر از استرس هستيد. برخي افراد از اينترنت براي تخليه استرس خود استفاده ميكنند غافل از اينكه افراط در اين امر ميتواند اثر معكوس داشته باشد. هر چقدر زمان بيشتري را در اينترنت صرف كنيد، ميزان استرس شما نيز افزايش پيدا خواهد كرد.
علائم و نشانههاي جسمي و عاطفي اعتياد به اينترنتعلائم و نشانههاي جسمي و عاطفي اعتياد به اينترنت عبارتند از:
- احساس خستگي
- دلشوره
- افسردگي
- دروغگويي
- احساس سرخوشي هنگام گشت و گذار در اينترنت
- بيكاري
- تحريكپذيري
- انزوا
- حس نكردن گذر زمان
- پشت درد
- سردرد
- كاهش يا افزايش وزن
- اختلال خواب
- سندروم كانال كارپال (به دام افتادن عصب دست كه از مچ ميگذرد).
نكات مفيد درباره خود درماني اعتياد به اينترنت
- اولين راه درمان شناخت مشكلات اساسي است كه عامل اعتياد شما به اينترنت ميباشد. اگر شما از افسردگي، استرس يا اضطراب رنج ميبريد به عنوان مثال، اعتياد به اينترنت ميتواند راهي براي تسكين موقت باشد، اما اين درمان خودش اعتيادآور است.
- اگر اين گونه است شركت در درمانهاي گروهي بيشتر توصيه ميشود.
- مهارت ارتباط با ديگران را در خود افزايش دهيد.
- شايد پناه آوردن به اينترنت يكي از راههاي كنار آمدن با استرس يا احساس عصبانيت باشد. يا شايد با ارتباط برقرار كردن با ديگران مشكل داريد يا حتي در زندگي واقعي فردي خجالتي هستيد. مهارتسازي در اين زمينهها ميتواند به شما كمك كند كه با اين مشكلات بدون پناه بردن به اينترنت كنار بياييد و براي رفع آنها تلاش كنيد.
شبكههاي حمايتيتان را تقويت كنيد
هر چند قدر ارتباطات واقعي بيشتري داشته باشيد، احتياج كمتري به اينترنت براي تعاملات اجتماعي داريد. در طول هفته زمانهايي را به خانواده و دوستان خود اختصاص دهيد. اگر خجالتي هستيد، سعي كنيد دوستاني با اهداف مشترك پيدا كنيد مانند تيم ورزشي، كلاس آموزشي، گروههاي كتابخواني و... .
عادت استفاده از اينترنت را مرحله به مرحله تغيير دهيد
- براي استفاده از اينترنت هدفگذاري كنيد. براي مثال، ميتوانيد ساعت كوك كنيد، فقط در ساعات خاصي از روز آنلاين شويد يا خود را متعهد كنيد كه سر ساعت مشخصي از شب كامپيوتر، لپتاپ يا موبايل خود را خاموش كنيد. يا هرگاه كارها و تكاليف خود را كامل انجام داديد به عنوان جايزه مدتي را در اينترنت بگذرانيد.
- استفاده از اينترنت را با فعاليتهاي سالمتري جايگزين كنيد. اگر خسته يا تنها هستيد، به غير از استفاده از اينترنت راههاي ديگري را براي پر كردن آن امتحان كنيد مانند بيرون رفتن با يك همكار، ثبت نام در يك كلاس يا دعوت كردن دوستانتان.
- از خودتان بپرسيد «زماني كه از اينترنت استفاده ميكنم، چه چيزي را از دست ميدهم؟» نام اين فعاليتها را بنويسيد و ساعات استفاده از اينترنت را كم كنيد تا به انجام آنها برسيد.
- با جهان واقعي در ارتباط باشيد. به دكه روزنامهفروشي، كتابفروشي، موزه و تئاتر برويد.
- از اينترنت به عنوان ابزاري براي رسيدن به هدف استفاده كنيد. در نظر داشته باشيد با چه هدفي كامپيوتر را روشن كرده و وارد اينترنت شدهايد و بعد از اتمام جمعآوري اطلاعات مورد نياز، آن را رها كنيد.
