افراط در لغت به معني از حد گذشتن، مبالغه و زيادهروي است. فرقي نميكند افراط در چه كاري باشد، افراط در هر كاري، زيانآور است. زيادهروي در حرف زدن، خوردن، ورزش كردن، تلويزيون ديدن، استفاده از تكنولوژي روز، در پاكيزگي و تميزي كه منجر به وسواس ميشود، در خريد و غيره.
موضوع مورد بحث، خصوصاً در دنياي امروز و زماني كه زندگيمان مدرن و مكانيزه شده است، افراط در خريد است؛ فرقي نميكند چه كالايي باشد، از خوراكيها و مواد مصرفي روزانه تا پوشاك و زيورآلات، لوازم مربوط به خانه و هر چيزي كه مربوط به تكنولوژي روز باشد و بسياري كالاي ديگر. به طور كل ميتوان گفت كه اين پديده در زندگي خيلي از ما در حال رخ دادن است و حتي ممكن است تا به حال متوجه آن هم نشده باشيم در حالي كه با سبك زندگيمان عجين شده است. به چند مثال زير توجه كنيد.
خوراكيهايكي از مواردي كه در خريد آن زيادهروي ميكنيم، انواع خوراكيست. فرقي نميكند كه تنها زندگي ميكنيم يا با خانوادهمان. مطمئناً زياد اتفاق افتاده كه وارد سوپرماركتي بشويم و با ديدن آن همه خوراكي با خود فكر كنيم يخچال خانهمان خالي است و چيزهايي را بخريم كه در واقع به آنها احتياجي نداريم. خيلي دور از تصور نيست؛ اين مسئلهاي است كه براي بسياري از ما به طور قطع اتفاق افتاده و يكي از مهمترين دلايل آن، رفتن به سوپر ماركت در حالت گرسنگي است. هر گاه گرسنه بوديد، به سوپر ماركت نرويد؛ زيرا در اين حالت بيش از نيازتان خريد ميكنيد و به احتمال بسيار، تاريخ مصرف بعضي از موادي كه خريداري كردهايد، ميگذرند و موادي مانند انواع ميوهها و سبزيجات و همينطور لبنيات، فاسد ميشوند. به اين شكل است كه ما علاوه بر اسراف، به چرخه توليد زباله نيز كمك كردهايم.
پوشاك
افراط و زيادهروي در خريد پوشاك نيز بسيار اتفاق ميافتد. اين مورد بيشتر در رابطه با كودكان صدق ميكند. ميپرسيد چرا؟ بگذاريد اين طور برايتان شرح دهم: كودكان و نوجوانان، خصوصاً در سنين دبستان و متوسطه دائماً در حال رشد هستند؛ استخوانهايشان به سرعت كشيده ميشود و وزن آنها نيز رو به افزايش ميگذارد و به طور كل از لحاظ فيزيكي در حال تغيير ميباشند. به دليل رشد سريع، گاهي تمام لباسهايي كه خريداري شدهاند، ممكن است ديگر قابل استفاده نباشند در حالي كه كودك، برخي از آنها را حتي يك بار هم نپوشيده و بسياري از آنها برايش كوچك شده است!
اين قضيه در رابطه با بزرگترها هم صدق ميكند. بزرگترها و خصوصاً خانمها، علاقه بسياري به خريد دارند. گاهي تعداد بسياري لباس خريداري ميشود در حالي كه ممكن است فقط يك بار پوشيده شوند يا احتمالاً زير خروارها لباس جديدي كه خريده ميشوند، دفن شود.
كفشآيا براي شما اتفاق نيفتاده كه به مغازه كفش فروشي برويد و تحت تأثير آن همه مدلها و رنگهاي گوناگون و زيبا دلتان بخواهد كفشي بخريد درحالي كه در اصل نيازي به آن نداريد. تفاوتي ندارد در چه گروه سنياي قرار ميگيريم، به طور قطع، دوست داريم انواع طرحها و رنگها را در جاكفشيمان داشته باشيم. هنگام خريد آنقدر از خريد آن كفش ذوق ميكنيم كه متوجه نميشويم كفشي كه در حال خريدش هستيم، به اندازه كافي راحت نيست يا براي موقعيتي كه به خاطر آن به خريد پرداختهايم، مناسب نيست و در آخر چه اتفاقي روي ميدهد؟ كفش را تنها و تنها يك بار ميپوشيم، متوجه ميشويم آنقدر كه بايد راحت نيست؛ پس آن را به گوشهاي مياندازيم و ديگر به سراغش نميرويم. گاهي كفشي را كه مخصوص مهمانيها و مجالس است، در محيط كار ميپوشيم؛ گاهي كفش نامناسبي براي پيادهروي ميپوشيم؛ گاهي هم فكر ميكنيم كتاني يا هر كفش راحتي براي هر مجلسي مناسب است در حالي كه اين طور نيست؛ هر مكاني كفش و پوشش مناسب خود را ميطلبد و لازم هم نيست چندين و چند جفت از هر كدام را در كمدمان انبار كنيم.
لوازم الكترونيكي
هماكنون كه در قرن بيست و يكم زندگي ميكنيم، هر چند دقيقه، يك اختراع يا يك ايده جديد به ثبت ميرسد؛ پس خيلي دور از انتظار نيست اگر دائماً در تلاش براي وفق خود با تكنولوژي و دنياي مدرن امروز باشيم و همينطور در طلب جديدترين و به روزترين محصولاتي كه كار ما را راحتتر ميكنند. از جمله اين وسايل كه در زندگي مدرن و ماشيني ما بسيار پر مصرف، پر طرفدار و البته به ميزان زيادي در جهت راحتتر كردن كارهاي ما هستند، ميتوان به لپتاپها، گوشيهاي هوشمند، تبلتها، كنسولهاي بازي، ساعتهاي هوشمند مخصوص تلفن همراه و همينطور صفحات و قلمهاي مخصوص طراحي كامپيوتري اشاره كرد. مطمئناً يك طراح كه از قلمها و صفحات مخصوص طراحي ديجيتال استفاده ميكند، كمتر به اين فكر ميافتد تا چند ماه يك بار لوازمش را عوض كند و مدل جديدتري را بخرد، مگر اينكه مدل دستگاهي كه دارد، متناسب با پروژههاي جديدش نباشد و نيازمند كيفيت بالاتري از آن دستگاه باشد. از طرفي براي لپتاپها هم همين اتفاق ميافتد؛ شايد به اين دليل كه امروزه اين كامپيوترهاي قابل حمل، بسيار گران شدهاند و واقعاً تا زماني كه بتوان از آنها استفاده مفيد كرد، ديگر لزومي به تعويضشان نيست. با اين حال افرادي هم هستند كه منتظر نشستهاند تا مدل بالاتر از دستگاهي كه دارند، بيايد تا بتوانند آن را خريداري كنند؛ اين اتفاق بيشتر در رابطه با تبلتها و گوشيهاي هوشمند رخ ميدهد. افرادي هستند كه با اين وجود كه گوشيهايشان كارايي لازم را دارد، سالم است و مشكل و نقصي هم ندارد، به سرعت ميخواهند آن را با مدل جديدترش تعويض كنند در حالي كه ممكن است تفاوت چنداني ميان آنها هم نباشد! اين، نه تنها افراط و زيادهروي است بلكه متأسفانه، امروزه در حال تبديل شدن به نوعي وسواس براي برخي شده است.
لوازم منزلچند سال طول ميكشد تا يكي از وسايل خانهمان كاملاً خراب شود و نياز به تعويض داشته باشد؟ حداقل 10 سال طول ميكشد تا فرش خانههايمان از بين برود و لكهها نيز با سپردن فرش به يك قاليشويي معتبر به طور كامل از بين ميروند. لوازمي مانند ماشين لباسشويي و ظرفشويي، تلويزيون، يخچال و مايكروويو، اتو و غيره قطعاً چند سالي براي شما بدون اينكه خراب شوند كار ميكنند. پس به راستي چرا دائماً به دنبال عوض كردن آنها هستيد وقتي كاراييشان را هنوز از دست ندادهاند؟ چرا گاهي لوازم يا ظروف گراني ميخريد كه سالي يك بار هم از آنها استفاده نميكنيد؟ چرا پردههاي خانهتان را وقتي هنوز سالم است و با يك شستوشوي ساده درست مثل روز اول ميشود، عوض ميكنيد؟
نتيجهچرا اين همه افراط؟ فكر ميكنيد اگر كم خريد كنيد، ديگران تصور ميكنند شما از مد و از تكنولوژي عقب ماندهايد؟ دليلش چشم و همچشمي نيست؟ يا اينكه به بيماري جالبي به نام «اعتياد به خريد» دچار شدهايد؟
