پيرمردها و پيرزنهاي قديمي را ديدهايد، غيرممكن است يك آدم سالخورده را ببيني كه انگشتري نداشته باشد. بيشتر آدمهاي قديمي به انگشتر اعتقاد دارند و هميشه به سنتي به نام انگشتر در دست كردن اعتقاد داشتهاند. نميدانم شما جزو كدام دست از آدمها هستيد آنهايي كه هيچ علاقهاي به داشتن انگشتر و ساعت و وسايل تزئيني ندارند يا از آن دسته افرادي هستيد كه همواره وسايل تزئيني مانند انگشتر به همراه داريد. در هر حال از هر گروهي كه باشيد بهتر است بدانيد، انگشتر در دست كردن يك سنت و يك رسم حسنه است كه درباره آن احاديث و روايات بسيار زيادي نيز وجود دارد. انگشترها اين روزها طرفداران زيادي دارند، البته بيشتر انگشترها طلا هستند كه پشت ويترين طلافروشيها به چشم ميخورد اما بهتر است بدانيد انگشترهاي قديمي و سنتي مانند انگشتر عقيق، درنجف، حديد، شرفالشمس و... انگشترهايي هستند كه در بين كساني كه طرفدار اين نوع از انگشترها هستند ارزش و جايگاه بسيار زيادي دارند. در اين ميان انگشتر عقيق به دليل روايات و احاديث فراواني كه در خصوص ثواب به همراه داشتن اين انگشتر خصوصاً در هنگام نماز به ميان آمده طرفداران بيشتري دارد. اگر به شهرهاي مذهبي مانند مشهد، قم يا شهرري سفر كرده باشيد يا گذرتان به نيشابور شهر فيروزه جهان افتاده باشد آن وقت شاهد رونق بازار اين انگشترها بودهايد.
اما يك مدل از انگشتر وجود دارد كه علاقهمندان و طرفداران زيادي دارد و نكته جالب درباره اين نوع از انگشتر كه به انگشتر «شرفالشمس» معروف است اين است كه سفارش و خريد اين انگشتر زمان خاص و آداب و رسوم مشخصي دارد كه درباره ديگر انگشترها كمتر به چشم ميخورد.
شرفالشمس چيست؟نام شرفالشمس با روز 19 فروردين گره خورده است. چون بر اساس روايات زمان نوشتن دعاي شرفالشمس روز 19 فروردين است.
برخيها گمان ميكنند شرفالشمس نوعي سنگ است يا نه اصلاً اسم انگشتر شرفالشمس است حال اينكه شرفالشمس در حقيقت يك دعاي مخصوص است كه بر اساس يك آداب مخصوص در روز 19 فروردين نوشته ميشود.
شرفالشمس در واقع دعايي است كه در روز نوزدهم فروردين با آدابي خاص مينويسند و نقشي رمزگونه را پشت انگشتر عقيق زردرنگ حك ميكنند.
19 فروردين روز شرفالشمس است و راجع به اين روز توجهات زيادي هست و اعمال و آداب خاصي براي اين روز آمده است. بر اساس روايات سالي يكبار شرايط مهيا ميشود تا موكلين خورشيد به زمين آيند. لذا امكان انجام اين اعمال در سال فقط يكبار است. آن هم فقط در شرف خورشيد كه خورشيد در آن زمان نسبت به ساير كواكب روي زمين قدرت بيشتري دارد.
نگين شرفالشمس ضمن اينكه از عقيق اصل تهيه ميشود مزيتهاي زيادي دارد؛ به همين دليل موجب شده تا هم كمياب و هم پرطرفدار باشد و روايات فراواني دال بر اسم اعظم بودن آن متواتر آمده است. اين نقوش فقط در نوزدهم فروردين هرسال كه به روز شرفالشمس معروف است در ساعات محدودي و با آداب مخصوص آن بر عقيق اصل حك ميشود. اگر خارج از اين ساعات حك شود خاصيتهاي لازم را نداشته و بياثر خواهد بود. چون اين نگينها توسط اساتيد انگشتشماري حك ميشوند و در اين ساعات منحصر بهفرد تنها تعداد بسيار محدودي را ميتوانند تهيه نمايند كميابي و پرطرفدارياش را موجب ميشود. مشابه اين نگين در بازار يافت ميشود ولي در بهموقع نوشته شدن آن ترديدهاي فراوان وجود دارد.
اهميت شرفالشمس به حدي است كه برخي از علما، انديشمندان، روحانيون و مراجع تقليد نيز اين انگشتر را به دست دارند. به عنوان مثال اگر دقت كرده باشيد مقام معظم رهبري سالهاي سال است كه انگشتر شرفالشمس در دست دارند.
شيوه نوشتن شرفالشمسحرز شرفالشمس بايد از ساعت ۱۱ ظهر تا ساعت 11شب 19 فروردين روي عقيق زرد رنگ نوشته شود و اگر اين سنگ در دسترس نبود، روي يك تكه كاغذ به رنگ زرد. در اين حرز ۵ اسم اعظم خداوند به شيوه مخصوصي نوشته ميشود كه حكاكي آن كار هر كسي نيست. ميگويند نويسنده اين اسامي بايد فرد آگاه و پاكي باشد و بتواند قوانين نوشتن اين حرز را رعايت كند. در نوشتن شرفالشمس، هيچ خطي نبايد دوبار كشيده شود، سوراخهاي ستاره و ميم و ها و واو نبايد بسته باشد، خطوط ابتدا و انتهاي ستاره نبايد يكديگر را قطع كنند، اندازه الفها يكسان باشد، واو آخر روي تمام نقش كشيده شود و اگر متن، روي كاغذ نوشته ميشود، به جاي جوهر از گلاب و زعفران استفاده شود.
معمولاً روي سنگ شرفالشمس كلمات الله، جميل، رحمان، مؤمن و نور با خطوط مخصوصي كه براي اين كار تعريف شده حكاكي ميشود. البته گاهي حكاكان شرفالشمس به جاي نوشته، از نقوشي استفاده ميكنند كه معرف همين كلمات هستند و در واقع حروفي هستند كه از تورات، انجيل و قرآن گرفته شدهاند.
شرايط شرفالشمساما به جز اينها، شرفالشمس چند شرط ديگر هم دارد. اينكه در ساعات مشخصي از روز نوزدهم برج حمل نوشته شود و به نام كسي باشد كه قرار است از آن دائماً استفاده كند. به همين دليل است كه بين شرفالشمسهايي كه در بازار فروخته ميشوند نمونه غيراصل زياد است. چون اطلاعي از زمان حكاكي آنها، جنس سنگ و نويسنده خطوط آن در دست نيست و مهمتر از همه، سنگ به نام استفادهكننده آن حكاكي نشده است. سنگهاي شرفالشمس در صورت نياز، در سالهاي بعد درست در روز ۱۹فروردين ماه بازنويسي ميشوند اما خيليها معتقدند اگر سنگ به درستي حكاكي شده باشد نيازي به بازنويسي ندارد.
بر اساس آنچه در كتب قديمي مثل «السحاب اللئالي» تأليف سيد عبدالله بوشهري آمده، شرفالشمس از علوم غريبه است و در دفع فقر و بيماريها و حفظ صاحب آن از گزند جانوران و ايمني از بلايا و كسب عزت و بزرگي تأثير دارد. اما به جز اين، سنگ عقيق هم خواصي دارد كه در روايت ديني همراه داشتن آن توصيه شده است. اين سنگ باعث ايمني در سفر، افزايش روزي، خير و نيكي، آساني و استجابت دعا است و شر و بدي را از فرد دور ميكند. پيامبر اكرم (ص) درباره استفاده مؤمنان از عقيق ميفرمايند: «هر كس يكي از عقيقهاي سرخ و زرد و سفيد را در دست داشته باشد جز خير و نيكي و فراخي روزي و سلامتي از جميع بلاها نميبيند و از شر پادشاه ظالم و از هر چه آدمي از آن ميترسد و حذر ميكند امان مييابد.» بد نيست بدانيد در كتاب «هزار و يك نكته»، نكته 277، تأليف آيتاللّه حسنزاده آملي نيز مطالبي راجع به اين شكل آمده است. در كتابهاي اسلامي هم نقش شرفالشمس را شامل پنج اسم اعظم خداوند ميدانند كه آنها را كلمات مباركه: الله، جميل، رحمان، مؤمن و نور گفتهاند و بهجاي نقش از پنج حرف اول آنها بهصورت ا. ج. ر. م. ن ميتوان استفاده كرد.
نوزدهمين روز از ماه فروردين براي منجمان مسلمان اهميت ويژهاي داشته است. روزي كه خورشيد 19 درجه در برج حمل (فروردين) باشد. آنها ميگويند اين روز خاص بنا به محاسبات نجومي، روزي خوشيمن و بابركت است و البته در ساعتهاي خاصي در اين روز، بهترين موقعيت خورشيد در كهكشان در سال است.
ابوريحان بيروني در كتاب التفهيم در باب «در احكام نجوم» فصل «بهرهاي (بهرهها) ستارگان اندر بروج» زير عنوان «شرف و هبوط ستارگان كدامند» مطالبي را در خصوص شرف سيارات نوشته است.
براساس جدول كتاب التفهيم شرف شمس هنگامي است كه خورشيد 19 درجه در برج حمل باشد.
از شرفالشمس تا سرويس جواهرات گرانقيمتدر هر حال بر اساس آنچه كه گفته شد، شرفالشمس در ميان عامه مردم از اعتبار و جايگاه بالايي برخوردار است و بسياري از مردم علاقه خاصي به در دست داشتن اين نوع از انگشتر يا ديگر انگشترهاي سنتي دارند.
با اين حال به نظر ميرسد سنت زيباي انگشتر در دست داشتن كه عمدتاً در گذشته به خاطر ثواب و اجري كه داشت مورد استفاده قرار ميگرفت اين روزها تبديل به يك موضوع براي چشم و همچشمي و به رخ كشيدن قيمت انگشتر نيز شده است.
كافي است سري به برخي از انگشترفروشيها يا گالريهاي جواهر در سطح شهر بزنيد آن وقت برخي از مردم را ميبينيد كه به دنبال انگشتر گرانقيمت هستند.
مسلماً وقتي در دست كردن انگشتر از يك رسم و سنت زيبا و حسنه به يك پديده ناهنجار و چشم و همچشمي تبديل شود اين موضوع يك آسيب اجتماعي است كه بايد بررسي شود. اگر درگذشته افراد انگشتر را به عنوان يك سبك و سنت و به خاطر ثوابي كه دارد در دست ميكردند امروزه اما برخي از مردم به خاطر چشم و همچشمي و نشان دادن توانايي مالي خود اقدام به خريد انگشترهاي گرانقيمت ميكنند. به عنوان مثال در برخي از انگشترفروشيها انگشترهايي از جنس طلا يا جواهرات گرانقيمتي وجود دارد كه گاه قیمتشان تا 20 ميليون تومان هم ميرسد.
حال اينكه فلسفه در دست كردن انگشتر نه به رخ كشيدن توان مالي افراد و نه براي چشم و همچشمي است بلكه هدف و فلسفه در دست كردن انگشتر نشان دادن يك سبك و سنت خاصي از ايمان و اعتقاد است كه در ميان مردم رايج بوده است. در اين ميان تغيير ويترين انگشترفروشيها از انگشترهاي ساده و دوستداشتني سنتي به انگشترهاي طلا، الماس، زمرد و... نشاندهنده تغيير سبك و ذائقه برخي از مردم و شهروندان است.
گشتي در بازار انگشترفروشهادر حالي كه در اوايل فروردين ماه گذشته مثل خيلي از مردم به دنبال سفارش انگشتر شرفالشمس بودم گشتوگذاري هم در بازار انگشترفروشها زدم و با انگشترهايي روبهرو شدم كه باور كردن قيمت و جنس اين نوع از انگشترها برايم سخت بود.
به عنوان مثال در يكي از انگشترفروشيها انگشتري را ديدم كه حدود 2 ميليون و 500 هزار تومان قيمت داشت و وقتي علت را از فروشنده پرسيدم ميگفت: اين يك انگشتر معمولي نيست بلكه جواهر است و ارزش فراواني دارد.
فروشنده در توضيحات بيشتر ميگويد: انگشتر ياقوت زرد و خوشرنگ مردانه است كه نقره آن 925 عيار است، ياقوتي بسيار زلال و كمياب با شناسنامه بينالمللي است، كار دست است و در طرفين ركاب انگشتر نام مقدس حضرت علي(ع) ارهكاري شده است. در واقع بر اساس گفته اين فروشنده عمده قيمت اين انگشتر به خاطر تزئينات آن بوده است.
در يكي ديگر از فروشگاهها نيز چشمم به انگشتر ديگري ميافتد كه حدود 20 ميليون تومان قيمت دارد. وقتي با فروشنده صحبت ميكنم ميگويد: البته شبيه همين كار را هم داريم كه بسيار قيمتش نسبت به انگشتر قبلي فرق ميكند. انگشتر را برايم ميآورد حدود چهار و نيم ميليون تومان قيمت دارد. وقتي با حالتي متعجبانه از فروشنده درباره قيمت بالاي اين انگشتر ميپرسم ميگويد: اينكه چيزي نيست، شما يك سر برو جواهريهاي بالاي شهر آن وقت سرويسهايي ميبيني كه به بالاي 50 ميليون تومان هم ميرسد.
اين فروشنده ادامه ميدهد: البته در يكي از نمايشگاههايي كه در همين تهران برگزار شده بود يك نوع خاصي از سرويس انگشتر و جواهرات ديدم كه 200 ميليون تومان قيمتگذاري شده بود و جالب اينجاست كه اين مبلغ قيمت پايه بود و براي اين سرويس مزايده هم برگزار كرده بودند كه به نظرم بالاخره يك نفر برنده اين مزايده شده بود.
سفارش شرفالشمسصحبتهاي اين فروشنده حسابي مرا به فكر فروميبرد به اينكه يك انگشتر چرا بايد اين قدر گرانقيمت باشد و اينكه اين نوع از انگشترها و سرويس جواهرات چه سنخيتي ميتواند با سنت و آداب انگشتر در دست كردن داشته باشد؟ به راه خودم ادامه ميدهم و به سراغ فردي ميروم كه خيليها اين روزها براي سفارش شرفالشمس به سراغ او ميروند. پيرمرد سيدي كه دائمالوضو است و هميشه ذكر ميگويد. او را سالهاست كه ميشناسم. آقا سيد اين روزها سرش شلوغ است اما روي ما را زمين نمياندازد. اسمم را ميپرسد و روي كاغذ چيزهايي يادداشت ميكند. بعد هم ميگويد: انشاءالله انجام ميشود.
چند دقيقه آنجا ميايستم خوش و بشي با سيد ميكنم و كمي با هم حرف ميزنيم. او از خواص شرفالشمس ميگويد و از خواص ديگر انگشترها. به دستهاي آقاسيد كه نگاه ميكنم انگشترهايي را ميبينم كه حسابي زيبايند. زيبا در عين سادگي و بسيار چشمنواز. سيد توضيح ميدهد كه يكي عقيق است، يكي در نجف و ديگري شرفالشمس.
در مدتي كه با آقاسيد مشغول صحبت هستم تعداد ديگري هم براي سفارش شرفالشمس مراجعه ميكنند. آقا سيد بعضيها را كه از قبل ميشناسد قبول ميكند بعضيها را هم نه. واقعاً وقت ندارد. ميگويد: براي 19 فروردين نميتوانم آماده كنم.
چند دقيقهاي كه ميگذرد كم كم آماده رفتن ميشوم. خيالم از بابت سفارش انگشتر شرفالشمس راحت ميشود. حالا ديگر بايد برگردم و منتظر باشم تا آقا سيد روز 19 فروردين انگشترم را آماده كند و بروم از او بگيرم. از همين حالا زيبايي انگشتر شرفالشمس را روي دستم احساس ميكنم.
