«تحريمهاي ايالات متحده عليه برنامه هستهاي ايران نشان داد كه اين سلاح هنگامي كه با دقت به عنوان بخشي از يك ائتلاف گسترده استفاده شود تا چه اندازه ميتواند مؤثر باشد» اين مهمترين بخش از سخنان اخير جك لو وزير خزانهداري امريكا در بنياد كارنگي با عنوان «تكامل تحريمها و درسهايي براي آينده» است كه در آن به تشريح اهميت ابزاري به نام«تحريم» براي ايالات متحده امريكا در عرصه بينالمللي ميپردازد.
وزیر خزانهداری امریکا قدرت اثرگذاري تحریم را بسيار وسيع دانسته و آن را عاملي براي پيشبرد سياستهاي امريكا در محيط بينالملل و استمرار آن را يك اولويت عنوان ميكند: «اين تحريمها قويترين نمونهاي است كه نشان داد چگونه تلاش دستهجمعي ميتواند به موفقيت انجامد و امريكا ابتدا تحريمكردن بانكها و بنگاههاي اقتصادي ايراني همسو با برنامه هستهاي اين كشور را شروع كرد و در ادامه خيلي زود آشكار شد كه ضروري است با شركاي خود در جهان گريزگاههاي امن را براي ايران تعطيل كنيم و فشار بر اقتصاد اين كشور را افزايش دهيم.» پس از جمعبندي مذاكرات هستهاي هم بسياري از مقامات غربي و در رأس آنها رئيسجمهور، وزير امورخارجه و وزير خزانهداري امريكا تأكيد ميكنند كه اكثر تحريمها عليه ايران همچنان به قوت و ثبات قبلي خود باقي خواهد ماند و تنها بخش اندكي از تحريمها متوقف يا تعليق خواهد شد. اظهارات متراكم مقامات بلندپايه غربي در اين باره، اهميت تحريمهاي بينالمللي عليه كشورمان در نگاه امريكاييها را نشان ميدهد.
جك لو وزير خزانهداري امريكا طي چند هفته پس از برجام و در جلسهاي با سناتورهاي كنگره امريكا اطمينان ميدهد كه تحريمهاي ايران به زودي برداشته نخواهد شد و بعد از آنكه ايران تعهدات خود را اجرا كرد وزارت خزانهداري امريكا تحريمها را به صورت مرحلهاي تعليق خواهد كرد. وي در اين باره تأكيد ميكند: «روشن بگوييم، هيچ تغيير فوري در تحريمهاي امريكا، اتحاديه اروپا و سازمان ملل وجود نخواهد داشت و فقط زماني كه ايران شروط اساسي هستهاي را بهجا آورد، امريكا شروع به تعليق تحريمهاي ثانويه هستهاي به صورت مرحلهاي خواهد كرد؛ تحريمهايي كه كشورهاي طرف سوم را كه با ايران تجارت ميكنند، هدف قرار ميدهد. شكي نيست كه بايد در برابر احتمال پايبند نبودن ايران به تعهدات خود در اين توافق آماده باشيم. براي همين، اگر ايران در زماني كه تحريمها را تعليق كرديم، تعهدات خود را نقض كرد، ميتوانيم خيلي سريع تحريمهاي سازمان ملل و امريكا را بازگردانيم. با توجه به اينكه بازگردانده شدن تحريمهاي سازمان ملل نيازمند رأي در شوراي امنيت است، امريكا اين توان را دارد كه اجراي دوباره اين تحريمها را صورت بدهد.»
پيش از اين نيز بسياري از مقامات غربي و در رأس آنها رئيسجمهور و وزير امورخارجه ايالات متحده امريكا تأكيد كرده بودند كه ايران را تحريمها بود كه پاي ميز مذاكره كشاند و چنانچه چنين اهرمي وجود نداشت، هرگز ايران حاضر به امتياز دادن در حوزه هستهاي نبود. مقامات اين كشور با چنين تصوري بارها تأكيد كردهاند كه نه تنها اكثر تحريمها عليه ايران همچنان به قوت و ثبات قبلي خود باقي خواهد ماند و تنها بخش اندكي از تحريمها متوقف يا تعليق خواهد شد بلكه تحريمهاي جديدي نيز عليه جمهوري اسلامي ايران وضع خواهد شد. اظهارات متراكم مقامات بلندپايه غربي درباره نقش و اهميت تحريمها بهخوبي آينده روابط دوكشور را نمايانگر ميكند. جك لو وزير خزانهداري امريكا طي چند هفته پس از رسانهاي شدن برجام و در جلسهاي با سناتورهاي كنگره امريكا اطمينان ميدهد كه تحريمهاي ايران به زودي برداشته نخواهد شد و بعد از آنكه ايران تعهدات خود را اجرا كرد وزارت خزانهداري امريكا تحريمها را به صورت مرحلهاي تعليق خواهد كرد. وي در اين باره تأكيد ميكند: «شكي نيست كه بايد در برابر احتمال پايبند نبودن ايران به تعهدات خود در اين توافق آماده باشيم. براي همين، اگر ايران در زماني كه تحريمها را تعليق كرديم، تعهدات خود را نقض كرد، ميتوانيم خيلي سريع تحريمهاي سازمان ملل و امريكا را بازگردانيم. با توجه به اينكه بازگردانده شدن تحريمهاي سازمان ملل نيازمند رأي در شوراي امنيت است، امريكا اين توان را دارد كه اجراي دوباره اين تحريمها را صورت بدهد.»
استمرار تحريمها ميتواند منجر به تغيير رفتار ايران شود
تئوريپردازان و مقامات رسمي ايالات متحده معتقدند تحريم، ميتواند دستاوردهايي مانند تغيير رفتار جمهوري اسلامي ايران و در نهايت استحاله در حاكميت را به دنبال داشته باشد، بنابراين نبايد انتظار داشت كه امريكا و متحدانش در توافق جامع هستهاي هم خود را ملزم به برداشتن تحريمهاي مهم و اثرگذار عليه كشورمان كنند. باراك اوباما چندي پيش در مصاحبه با روزنامه نيويوركتايمز به روابط امريكا و كوبا اشاره كرده و گفته است كه واشنگتن در قبال كوبا سياست خود را تغيير داده تا بلكه به نتايجي جديد برسد، اما اگر به آنچه ميخواهد نرسد، ميتواند سياست خود را اصلاح كند.
اوباما ميافزايد: «همين امر در مورد ايران هم صادق است. كشوري (در مقايسه با كوبا) بزرگتر و كشوري خطرناك كه درگير فعاليتهايي بوده كه به مرگ شهروندان ايالات متحده منجر شده است. اما اصل قضيه اين است كه بودجه دفاعي ايران ۳۰ ميليارد دلار است و بودجه دفاعي ما نزديك به ۶۰۰ ميليارد دلار. ايران ميداند كه نميتواند با ما مبارزه كند... از من در مورد دكترين سؤال كرديد. دكترين (من) اين است: ما تعامل ميكنيم، اما همه ظرفيتهايمان را هم حفظ ميكنيم.» رئيسجمهور امريكا ادامه ميدهد: «با در نظر داشتن اينكه ما همه گزينههايمان را حفظ ميكنيم و سهلانگار نيستيم، بايد بگوييم كه «بگذار امتحانش كنيم»... شايد ايران عوض شد. اگر هم نشد، ظرفيت بازدارنده ما و برتري نظامي ما پابرجا خواهد بود... ما توانمان براي دفاع از خود يا متحدانمان را از دست نميدهيم. در چنين شرايطي، چرا نبايد آن را بسنجيم؟» اوباما در ادامه تأكيد ميكند كه شاكله تحريمها به قوت خود باقي خواهد ماند: «هنوز جزئياتي باقي مانده كه بايد روي آنها كار شود. اما فكر ميكنم كه چارچوب كلي از ايران ميخواهد تا گامهايي كه لازم است در خصوص تأسيسات غنيسازي فردو، سانتريفيوژها و غيره بردارد. آن وقت، تحريمهاي سازمان ملل تعليق ميشوند. البته تحريمهاي مربوط به اشاعه و تحريمهاي مربوط به موشكهاي بالستيك، مجموعهاي از تحريمهاست كه پابرجا ميمانند.»
هشدار رهبري به ابزار امريكاييها
رهبر معظم انقلاب اسلامي هم بارها نسبت به به كارگيري ابزاري مانند تحريم توسط امريكاييها هشدار داده و تأكيد كردهاند كه راه بياثر كردن اين ابزار نگاه به درون است، به عنوان نمونه معظمله در سخنان خود در حرم رضوي بيان ميكنند: «در مذاكره هم بايد قوي بود. جوري بايد مذاكره كرد كه سرمان كلاه نرود. اينكه ما مذاكره كنيم روي كاغذ بنويسيم ولي تحريمها برطرف نميشود و تجارت راه نميافتد معلوم ميشود اشكالي هست، در آنجا هم بايد خود را قوي كنيم.» رهبر معظم انقلاب اسلامي همچنين در قسمت پنجم نامه پاسخ به نامه رئيسجمهور در خصوص سرانجام مذاكرات هستهاي است، بيان ميكنند: «بار ديگر تأكيد ميكنم كه از خدعه و نقض عهد دولتهاي مستكبر بهويژه امريكا در اين مسئله و ديگر مسائل غفلت نشود.»
محتواي اين بند نشان ميدهد معظمله همچنان از نقض عهد طرف امريكايي نگران هستند و اين مسئله را چالشي براي آينده اجراي برجام ميدانند، آنگونه كه طي ماههاي گذشته بارها به آن اشاره داشتهاند و در نامه 9 مادهاي هم به آن تصريح ميكنند: «وجود پيچيدگيها و ابهامها در متن برجام و نيز گمان نقض عهد و تخلفات و فريبكاري در طرف مقابل بهويژه امريكا، ايجاب ميكند كه يك هيئت قوي، آگاه، هوشمند و... تشكيل شود.» ايشان همچنين در قسمت ديگري از نامه تصريح ميكنند: «در سراسر دورههشتساله، وضع هرگونه تحريم در هر سطح و به هر بهانهاي (از جمله بهانههاي تكراري و خودساختهتروريسم و حقوق بشر) توسط هر يك از كشورهاي طرف مذاكرات، نقض برجام محسوب خواهد شد و دولت موظف است طبق بند ۳ مصوبه مجلس، اقدامهاي لازم را انجام دهد و فعاليتهاي برجام را متوقف كند.»
هدف از به كارگيري مستمر ابزار تحريم چيست؟
چرايي اهميت امريكاييها و تأكيد آنها بر استفاده مكرر از آن را ميتوان اينگونه تشريح كرد:
الف- مقامات امريكايي، تحريمها را عامل اصلي انعطاف ايران در مذاكرات احتمالي آينده از جمله در بحث موشكي، تروريسم و حقوق بشر دانسته و معتقدند ادامه تحريمها ميتواند حتي به تغيير نظام ايران نيز منجر شود.
ب- آنها بهكارگيري چنين ابزاري را عامل اصلي مهار ايران در منطقه و جهان تصور ميكنند.
ج- تصور امريكاييها اين است كه با حفظ ساختار تحريمها عليه كشورمان ميتوانند متحدان منطقهاي خود همچون عربستان و اسرائيل را راضي نگه دارند.
