كافي است نگاهي به دور و برتان بيندازيد، اطرافتان پر است از آدمهايي كه ظاهري شبيه به يكديگر دارند يا به قول معروف انگار كپي پيست شدهاند، مثلاً ميبينيم گاهي در جامعه موج جراحي بيني با مدل خاصي رواج پيدا ميكند، گاهي مدلهاي عروسكي و كوچك و سربالا مد ميشود و جامعه را فرا ميگيرد، روز ديگر پروتز بيني و اعضاي مختلف صورت، بدن و...
اپيدمي جراحي زيبايي
اگر به جامعه يا حتي اطرافيان خود و اعضاي خانواده نگاهي بيندازيم شاهد آن هستيم كه هر روز آمار عملهاي جراحي زيبايي بيشتر ميشود. چه بسا ديگر موضوعهايي از قبيل سن و سال جنسيت و... مطرح نيست، گرچه در كل متقاضيان انجام اين گونه جراحيها بيشتر خانمها هستند تا جايي كه شاهد كاهش سن اين جراحيها و رواج اين گونه عملها از سنين ۱۵ سالگي در بين خانمها هستيم.
حتي ميبينيم در بسياري از خانوادهها خود مادر نخست اقدام به جراحي ميكند و بعد اين وسوسه و اشتياق و جذبه را براي ساير افراد خانواده ايجاد ميكند. طبق آماري كه از سوي انجمن جراحان فك و صورت ارائه شده، سالانه حدود ۲۰۰ ميليارد تومان هزينه صرف عملهاي زيبايي ميشود، به طوري كه در سه سال گذشته در ايران حداقل ۲۴۰ هزار بار جراحي زيبايي انجام شده كه ۱۷۰ هزار جراحي مختص بيني بوده است.
اين اعداد و ارقام خود نشاني از فاجعه عصر مدرن است و گرايش شديد به مدگرايي و تغيير ارزشها و ملاك و معيارهاي زيبايي را نشان ميدهد، به عنوان مثال همين تفاوت آشكاري كه بين هر دهه سني در بين جامعه شايع ميشود. در دهههاي گذشته فقط قشر خاصي جراحي زيبايي انجام ميدادند؛ افرادي كه بينيشان دچار شكستگي شده بود يا افرادي كه دچار انحراف بيني و ... بودند و داوطلبان انجام اين گونه جراحيها انگشتشمار بودند. اما در چند سال اخير با توجه به آمار سرسامآور، چه فاجعهاي بر سر تفكرات و ارزشهاي افراد رخ داده كه اين چنين درگير انجام اين قبيل جراحيها هستند؟ جالب اينكه انجام آن براي برخي از افراد از نان شب هم واجبتر شده است!
خودپندارهاي نازيبا
اگر بخواهيم از ديدگاه علم روانشناسي شيوع اين اپيدمي رايج بر سيطره جامعه را مورد بررسي قرار بدهيم، نخستين گامي كه حائز اهميت است، توجه به مفاهيم بنيادي مانند خودپنداره افراد از خويش است، در واقع بررسي همان ديدگاهي كه فرد از خود دارد و نظرياتي كه سايرين ميتوانند از وي داشته باشند.
در حقيقت افراد به دليل كاهش ميزان اعتماد به نفس و عزت نفس و عدم شكلگيري اين دو مقوله در دوران كودكي و نوجواني و جواني در آينده خود و قرار گرفتن در كنار ساير افراد در جامعه دچار مشكل ميشوند. افرادي كه در اين دو مفهوم بنيادي و ارزشمند دچار تزلزل هستند، گرايش بيشتري نسبت به ساير افراد براي اعمال جراحي زيبايي دارند.
در حقيقت افراد مدرن جامعه امروزي به شكل وسواسگونه و افراطي به دنبال پيروي از مد در انجام جراحي در اعضاي مختلف خود هستند و ميخواهند خلأها و كمبودهاي وجودي خود يا خلأهاي احساسي و باورهاي سايرين را با متوسل شدن به انجام اين جراحيهاي ظاهري پيش ببرند و توجه و احساس تأييد شدن را به وسيله زيبايي و ظاهر بخرند،
به همين خاطر عملهاي جراحي زيبايي را به مثابه نردباني براي بالا رفتن، ترقي و جبران كمبودها و خلأهاي دروني خود كردهاند. با هر تغييري كه در ارزشها، باورها و... در جامعه پيش ميآيد ما هم مثل آفتابپرستها، رنگ و طرح و نقش چهره و شخصيت خود را تغيير ميدهيم و به قول معروف همرنگ جماعت ميشويم. حتي گاهي در گير و دار مد و چشم و همچشمي اين قبيل رفتارها و گرايش خود به جراحيهاي مختلف را توجيه ميكنيم.
خودشيفتهها و كمالگراها
گروه ديگري كه گرايش بيشتري به انجام عملهاي جراحي غيرضروري و بيهوده، حتي مضر و خطرناك دارند، افراد كمالگرا هستند كه مدام در تلاش براي رسيدن به چهره آرماني و ذهني از خود هستند كه در بسياري از مواقع به دليل فاصله داشتن با اين معيارهاي ذهني و آرماني خود به جراحيهاي مختلف روي ميآورند و باز هم به دليل خطراتي كه اين عملها دارند يا شبيه نشدن به معيارهاي ذهني خود دچار افسردگي، اضطراب و كاهش شديد اعتماد به نفس ميشوند و حتي در مواقعي دست به خودكشي نيز ميزنند.
عدهاي از افراد نيز دچار شخصيت خودشيفته هستند و فقط بر زيبايي ظاهري خود توجه و تمركز دارند.
بينش زيبا را جايگزين بيني زيبا كنيم
اما بهترين راه براي كاهش دادن يا جلوگيري از افزايش اين آمار سرسامآور در جامعه افزايش ميزان آگاهي در سطح جامعه و خانواده به صورت آشكار و بدون طفره از عوارض و خطراتي است كه انجام اين جراحيهاي غيرضروري دارند.
نكته ديگري كه در اين جريان حائز اهميت است اين است كه والدين بايد از دوران كودكي روي اعتماد به نفس، خودباوري، عزت نفس و احساس ارزشمند بودن فرزندان خود و دوري آنها از تفكرات قالبي كه در ذهن خود از زيبايي و زشتي دارند، كار كنند، پس بهتر است به جاي تلقين كردن و متمركز كردن آنها بر زيبايي، آنها را درگير كشف و شكوفايي استعدادها و تواناييهايشان كنيم. آنها را در زمينههايي كه مستعد رشد هستند، پرورش بدهيم و به خودباوري و شكوفا شدن نزديك و تمايلشان را به توجه كردن بر زيباييهاي باطني متمركز كنيم. متوليان فرهنگي جامعه نيز بايد بينش مردم را جراحي كنند تا به سمت جراحي بيني نروند. در نهايت بايد گفت متأسفانه علاوه بر دلايل روانشناختي و اجتماعي و رواج مدگرايي جامعه مدرن، حتي شيوع و همهگير بودن اين جراحي و انجام آن توسط پزشكان بدون محدوديت، جامعهمان به سمتي روانه شده كه مقام نخست را در انجام جراحيهاي زيبايي كسب كرده و در واقع ايران به عنوان پايتخت جراحي زيبايي در جهان شناخته شده است.
*
روانشناس
