اهميت كار و تلاش
اهميت تلاش و كار در اسلام به اندازهاي است كه ثواب كار كردن با ثواب عبادت كردن خدا برابري ميكند، پس كارگر بايد از چه اجر و قربي در نزد پروردگار برخوردار باشد كه تا اين اندازه اهميت زحمتها و تلاشش در دين ما به چشم آيد.
امام صادق (ع) در مورد اينكه اهميت كارگر در اسلام از اهميت عبادت بيشتر است فرمودهاند: با نزول آيه «ومَن يتَّقِ اللهَ يجعَل لَهُ مَخرَجاً ويرزُقهُ مِن حَيثُ لا يحتَسِبُ» گروهي از اصحاب رسول خدا(ص) با برداشتي نادرست از آيه، از كار دست كشيده، به عبادت و دعا پرداختند. چون اين خبر به پيامبر(ص) رسيد آن حضرت فرمود: من دشمن دارم كسي را كه دهانش را به دعا بگشايد و بگويد: روزيام ده؛ ولي كار و كسب را رها كند.
در حالي كه رسول خدا(ص) ميفرمايد: كسي كه براي تأمين هزينه زندگي پدر و مادر و بينيازي آنان از مردم و براي تأمين معاش همسر و فرزندان و بينيازي آنان از مردم و براي تأمين معاش خود و بينيازي از مردم بكوشد، كارش در راه خداست و كسي كه براي مالاندوزي بكوشد كارش در راه شيطان است. نقل است كه در مورد تأييد ارزش كاركردن محمد بن منكدر ميگويد: روزي يكي از بزرگان قريش را ديدم كه در پي كسب مال دنيا بود. به او گفتم: اگر هماكنون اجل تو فرارسد چه ميكني؟ گفت: من در حال اطاعت خدا هستم، زيرا به اين وسيله نياز خود و خانوادهام را تأمين ميكنم و از تو و مردم بينياز ميشوم.
بركات رزق حلال
رسول خدا(ص) كه سرمنشأ توصيههاي ديني و آموزش سيره اسلامي است درباره مؤمني كه در پي كسب پاك باشد چنين دعا كردند: خدا رحمت كند مؤمني را كه پاكيزه كسب كند؛ همچنين ميفرمايد: «بهترين كسبها، كسب دست كارگر است؛ اگر درست و خيرخواهانه باشد»؛ نيز ميفرمايد: پاكيزهترين مالي كه انسان صرف ميكند، آن است كه از دسترنج خودش باشد.
همچنين پيامبر(ص) در مورد زمان مناسب كسب ميفرمايند: «بامدادان به كار پرداختن بركتآور است و همه نعمتها به ويژه روزي را بيفزايد».
وجوب رزق حلال
بعد از توصيه به كسب و تلاش براي رزق دنيا بحث مهم بعدي كسب حلال است. اسلام به پيروانش توصيه نميكند از هر راهي و با هر منشي روزي كسب كنيد بلكه مهمترين توصيه اسلام به كسب رزق و روزي حلال است چون قطعاً بر نوع زندگي و رفتار اعضاي خانواده تأثير خواهد داشت.
رسول خدا(ص) در اين باره ميفرمايد: «كسب حلال بر هر مرد و زن مسلماني واجب است»؛ همچنين ميفرمايد: «عبادت 10 جزء دارد كه 9 جزء آن در كسب حلال است» و نيز ميفرمايد: «تحمل سختي در راه كسب حلال براي زن و فرزند پردهنشين، نزد خدا از يك سال ضربت پيوسته شمشير در ركاب امام عادل برتر است». يا در جاي ديگري فرمودهاند: «كسي كه در راه كسب روزي حلال براي خانوادهاش بكوشد مانند مجاهد در راه خداست».
به فرموده امام صادق(ع): «اميرمؤمنان(ع) در شدت گرما در روز براي انجام كارهايش از خانه بيرون ميرفت و با اينكه خدمتكاراني براي رفع نياز داشت، ميخواست خدا او را در حالي ببيند كه براي درآمد حلال، خود را به زحمت افكنده است.»
رسول خدا (ص) در مورد جايگاه كاسبان حلال ميفرمايد: «هر كس از راه حلال كسب كند و با آن خويشتن را از مردم بينياز و خانواده و فرزندانش را تأمين كند، روز قيامت با پيامبران و صديقان محشور گردد».
ويژگيهاي كسب حلال
از منظر اسلام چند ويژگي براي كسب حلال وجود دارد رسول خدا(ص) در اين باره ميفرمايد: «هركس در داد و ستد چهار چيز را رعايت كند كسبش پاك باشد: هنگام خريد عيب نگذارد، هنگام فروش نستايد، فريب ندهد و در ميان داد و ستد سوگند ياد نكند.» در حقيقت اين گفته ملاكي است براي كسب روزي حلال. كسي ميتواند روزي حلال كسب كند كه تعريف بيمورد از كالا نكند، خريدار را فريب ندهد. براساس حقيقت معامله كند، هنگام فروش قسم نخورد.
مال شبههدار
در بحث بعدي مذمت كساني مطرح ميشود كه مالشان شبهه دارد يا ميدانند كه بخشي از درآمدشان از راه حرام است.
رسول خدا (ص) در مورد اين افراد فرمودهاند: «كسي كه از راه حرام مالي كسب كند، خدا صدقه، برده آزاد كردن، حج و عمره او را نميپذيرد».
حتي نقل است كه مردي از رسول خدا (ص) تقاضا كرد تا از خدا بخواهد دعايش پذيرفته شود. آن حضرت فرمود: «اگر خواستي دعاي تو مستجاب شود هرچند به وسيله دعاي پيامبر(ص) كسب خود را پاك و حلال كن»، چون قطعاً مال حرام مانع اين ميشود كه دعاي فرد خاطي شنيده شود. امام باقر(ع) هم در همين مورد فرمودهاند: «مالي كه از راه دروغ، ربا، خيانت و دزدي به دست آيد، صرف آن براي زكات، صدقه، حج و عمره پذيرفته نميشود».
تبعات كمفروشي
حضور خطاكاران و حرامكاران در جامعه موجب ايجاد مفسده ميشود و فساد قطعاً قهر خداوند و نزول عذاب را همراه خواهد داشت. رسول خدا(ص) در اين باره ميفرمايد: «پس از من هرگاه كمفروشي شود خدا مردم را به قحطي و كمبود گرفتار سازد».
رسول خدا(ص) ميفرمايد: «آنكه راه كسب حلال و حرام آن برايش مهم نباشد، براي خدا نيز مهم نيست كه از كجا او را به دوزخ درآورد».
