آب درياي خزر داراي نوسان است و اين نوسانها در دورههاي مختلف متفاوت است. طبق پيشبينيهاي كارشناسان محيط زيست بايد آب خزر تا 10 سال آينده يک متر و ۲۰سانتيمتر بالا ميآمد كه دليل بالا آمدن سطح آب درياي خزر را گرم شدن زمين و زياد شدن آب رودخانه ولگا که تامين کننده اصلي آب خزر است، بيان كرده بودند. بر اين اساس از سال 57 آب درياي خزر شروع به بالاآمدن کرد و اين بالاآمدن تا سال81 به يک و نيم متر رسيد و سپس متوقف شد. كارشناسان دليل اين اتفاق در ۵۰سال گذشته را کم بودن ميزان بارش در جنوب خزر و افزايش دما عنوان كردند.دکتر حميد غفارزاده استاد دانشگاه و مشاور برنامه محيطزيست خزر(CEP) و سازمان ملل متحد در سال 90 اينطور پيشبيني كرد كه مناطق مهمي از سواحل خزر غرقاب شده و برخي مناطق بندرانزلي دچار آبگرفتگي ميشود که بخشهايي از آن ارتباط خود را با ساحل از دست ميدهد و تبديل به جزيره ميشود البته آبگرفتگي در باکو شديدتر خواهد بود.مشاور محيط زيست خزر اين مورد ميگويد: در مباحث زيست محيطي يک اصل پيشگيرانه وجود دارد كه اگر طبق يک احتمال قوي آب خزر يک متر و ۲۰سانتيمتر بالا بيايد، بايد برنامهريزيها، ساخت و سازها و به کارگيري تاسيسات و تجهيزات را بر مبناي اصل پيش گيري بگذاريم تا به سرمايههايي که در سواحل وجود دارد خسارت وارد نشود.
در همان زمان رئيس سابق سازمان حفاظت محيط زيست کشور در اين خصوص اعلام كرد: پهنه عظيم خزر به عنوان بزرگترين درياچه آب شور جهان، با داشتن تنوع زيستي و موقعيت خاص راهبردي ارزشهاي زيست محيطي زيادي دارد از اين رو بالا امدن سطح دريا مهمترين موضوع نگران کننده اي است.محمدزاده گفت: بيشترين ميزان اين نگراني مربوط به روسيه و شمال درياچه است که از طريق رودخانه ولگا آب زيادي وارد آن ميشود و بالا آمدن درياچه به منطقه آسيب وارد ميکند.طي اين سالها اين مشكل خسارت هاي زيادي بوجود آورده بود و به طور مثال پيشروي و بالا امدن سطح اب در تالاب انزلي اتفاق افتاده بود و در ابتداي سال 86 بيش از 400 خانه مسکوني در آستارا بر اثر پيشروي آب دريا دچار آسيب شد. همه پيشبيني ميكردند كه اين روند پيشروي ادامه داشته باشد و براي اين معضل به دنبال راهکارهايي بودند که اثرات خسارت زايي اين پديده به حداقل کاهش پيدا كند.
اشتباه در محاسبات و پيش بينيها
وضعيت درياي خزر در اين سالها نشانگر نوسان در ميزان سطح آب است و طبق گفته معاون سابق محيط زيست دريايي سازمان حفاظت محيط زيست کشور در سال 90، بالا و پايين رفتن آب خزر يک پديده طبيعي است که دايم اتفاق ميافتد و تراز آب خزر حالت سينوسي دارد زيرا در درياي خزر جزر و مد نداريم.سيدمحمد باقر نبوي مي افزايد: اگر اين موضوع را طي صد سال اخير بررسي کنيم کاملا مشخص خواهد شد که آبخزر از نوسانهاي بالايي برخوردار بوده است به طوري که در سالهاي ۶۸ تا ۷۲ آب خزر در سواحل ايران بالا آمد بسياري از تأسيسات ساحلي آسيب ديدند، اسکلهها، بنادر، خانهها و زمينهاي کشاورزي و جادهها هم دچار آبگرفتگي شد و به مردم خسارت اقتصادي وارد آمد، اما از آن سال به بعد آب خزر فروکش کرده که حدود يکونيم تا ۲ متر پايين رفت.وي اعلام كرد: يکي دو سال است روند بالا آمدن آب خزر به کندي خود را نشان ميدهد به همين دليل پيشبيني ميشود آبخزر 1 تا 1.5 متر بالا خواهد آمد و بر اساس تجربيات اين مسئله را نميتوان رد کرد.درست زماني كه همه مسئولان براي پيشروي اب درياي خزر آماده شده و راهكارها و اقدامات لازم در اين مورد انجام داده بودند، اتفاق ديگري افتاد و در سال 93 مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو از كاهش تراز آب درياي خزر طي سالهاي آينده خبر داد.
کاهش تراز آب دريا
از سال 92 برعكس پيشبينيها اب درياي خزر پس روي داشت و بر اساس گفته هاي مدیر مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو در آذرماه سال 93 تراز آب خزر در ۱۹ سال اخیر یک متر کاهش یافت .جواد ملک اعلام كرد: این میزان در مقایسه با سال آبی قبل ۸ و ۴ سال گذشته ۴۲ سانتی متر کاهش نشان میدهد كه از جمله دلایل کاهش تراز آب تداوم خشکسالی سالهای قبل در حوضه آبریز خزر، کاهش بارش و کاهش آبدهی رودخانههای منتهی به دریای خزر و مهمترین آنها رودخانه ولگا است.وي با اشاره به اینکه با کاهش تراز آب دریا تجاوزات به حریم دریا نیز افزایش دارد، برلزوم تهیه نقشه حد بستر و حریم دریای خزر، حفظ و حراست استانهای شمالی از بستر دریا و علامتگذاری سواحل تأکید کرد.يك سالي از اعلام اين خبر توسط مسئولان ميگذرد و همچنين ميزان كاهش تراز اب دريا افزايش داشته است. چندي پيش یکی از فعالان زیست محیطی و عضو هیئت علمی دانشگاه شهیدبهشتی درباره پس روی آب دریای خزر هشدار داد.عطاءالله قبادیان گفت: نوسانات سطح آب دریاچه مازندران مشكل ساز خواهد شد كه نتیجه این نوسانات عقبنشینی آب دریاچه خزر و افزایش دامنه خشکی در مازندران است كه به معنی افزایش کویرنمک در شرق مازندران است.
