هزينههاي سرسامآور شيوخ خليجفارس براي خريد تسليحات، اين كشورها را به انبار تسليحات و مهمات تبديل كرده است. تنشهاي اعراب با ايران بر سر تحولات منطقه فضايي را ايجاد كرده كه با هراسآفرينيهاي غرب بازار خريد تسليحات نظامي توسط عربها را داغ كرده است.
بالا گرفتن تنشها در مناطق مختلف جهان و رقابت قدرتهاي بزرگ براي دامن زدن به اين تنشها سبب شده فضاي حاكم بر جهان به سمت امنيتي شدن پيش رود و روند رو به رشد خريد و فروش سلاح توسط كشورها بيانگر همين مسئله است. هرچند جنگ سرد بين دو ابرقدرت شوروي سابق و امريكا پايان يافته ولي رقابت همچنان در عرصه نظامي به شكل ديگري در جريان است و امريكا و روسيه همچنان به رقابت نظامي با يكديگر ادامه ميدهند. بر اساس گزارشهايي كه مؤسسات نظامي جهان ارائه كردهاند در سال 2014 امريكا و روسيه در رأس صادركنندگان سلاح به كشورهاي ديگر قرار داشتند و با فروش انواع تسليحات به ساير كشورها سودهاي سرشاري از اين راه به دست آوردند. تنشهاي روسيه و غرب در اوكراين و خاورميانه در سالهاي اخير باعث شده تا دو طرف براي سبقت گرفتن از يكديگر بودجههاي نظامي خود را افزايش دهند. بر اساس آمارهاي منتشر شده توسط سايت «استاتيستا» در سال 2014 حدود 144/1 تريليون دلار براي توليد تسليحات در جهان هزينه شده بود كه 34 درصد آن مربوط به امريكا است.
عربستان در صدر خريداران سلاح
جدا از رقابت قدرتها براي تجارت پرسود سلاح، مهمترين مسئلهاي كه صادركنندگان سلاح را به توليد بيشتر ترغيب ميكند تقاضاي فزاينده سايرين براي خريد اين سلاحها است كه به اين تجارت رونق ميدهد. شايد باور اين مسئله سخت باشد ولي اعراب حاشيه خليجفارس كه به لطف دلارهاي نفتي درآمدهاي سرشاري كسب كردهاند در صدر ليست خريداران تسليحاتي جهان قرار دارند و عربستان سعودي رتبه اول را به خود اختصاص داده است. ولع سيريناپذير كشورهاي حاشيه جنوبي خليجفارس به ويژه عربستان سعودي و امارات به خريداري تسليحات و تجهيزات نظامي، منطقه را به يكي از داغترين و جذابترين بازارهاي جهان براي توليدكنندگان اسلحه تبديل كرده است. بر اساس گزارش تحقيقي سالانه گروه اطلاعاتي نشريه دفاعي اچ. آي. اس جينز چاپ بريتانيا (HIS Janes)، در سال ٢٠١٤ عربستان سعودي، هند را در خريد تسليحات پشت سر گذاشته و به بزرگترين واردكننده سلاح و تجهيزات نظامي تبديل شده است.
بر اساس گزارش سايت استاتيستا، عربستان 10 درصد توليد ناخالص داخلياش را براي خريد تجهيزات نظامي صرف كرده است. اين درحالي است كه امريكا كه بودجه نظامياش بيش از 600 ميليارد دلار است حدود 5/3 درصد از توليد ناخالص خود را به توليد تسليحات و امور دفاعي اختصاص داده است. گزارشي كه بيزينس اينسايدر در دسامبر 2015 منتشر كرده، نشان ميدهد كه عربستان 25 درصد بودجه خود را يعني حدود 80 ميليارد دلار را به خريد تسليحات و هزينههاي نظامي اختصاص داده است. اين رقم در سال 2013، 67 ميليارد دلار بود. اين درحالي است كه كشورهايي مثل انگليس و فرانسه كه از بزرگترين توليدكنندگان سلاح در جهان به شمار ميروند حدود 60 ميليارد دلار از بودجه خود را صرف امور نظامي كردهاند. بر اساس اين گزارش، بيش از 300 جنگنده و 15 پايگاه هوايي فعال در عربستان وجود دارد و همچنين سعوديها دهها جنگنده اف - 15 از امريكا خريده و حدود 80 جنگنده ديگر سفارش دادهاند. ناوگان دريايي سعودي به جنگندههاي انگليسي تايفون مجهز شده است. طبق اين گزارشها، هزينه نظامي عربستان در مقايسه با سال ۲۰۱۳ به ميزان ۳۵ درصد افزايش داشته است. عربستان 82 هليكوپتر پيشرفته آپاچي دارد كه در كمتر از يك دقيقه ميتواند 128 هدف را منهدم كند. رژيم سعودي اين هليكوپترها را در جنگ يمن نيز بهكار گرفته است. شايد اقدام نظامي عليه يمن فرصتي فراهم كرد تا سعوديها انبارهاي ذخاير تسليحات و توانايي و قدرت اين سلاحها را مورد آزمايش قرار دهند. عربستان توافقي به ارزش25/11 ميليارد دلار با امريكا بسته است كه طبق آن امريكا فروش كشتيهاي نظامي چند مأموريتي مارتين لاكهيد را براي عربستان فراهم ميكند. همچنين عربستان 440 هزار پرسنل نظامي دارد كه 225 هزار تن از آنان نيروهاي ارتش هستند. بر اساس گزارش روزنامه گاردين، ميزان خريدهاي تسليحاتي اعراب از سال 2010 تا 2015 بيش از 70 درصد افزايش داشته است. از طرفي، كمكهاي تسليحاتي اعراب به تروريستها در سوريه و عراق در روند خريدهاي تسليحاتي اين كشورها نقش مهمي داشته است چراكه بخشي از اين تسليحات به تكفيريها در منطقه ارسال ميشود كه پول آن از طريق دلارهاي نفتي اعراب تأمين ميشود. برخي از كارشناسان و تحليلگران اعتقاد دارند كه رويدادهاي غيرقابل پيشبيني ماههاي اخير در منطقه خاورميانه موجب بروز نگرانيهاي عميق امنيتي در رهبران پادشاهيهاي خليجفارس و تقويت اين تصور در ميان آنها شده كه خريدهاي تسليحاتي بيشتر ميتواند آنها را در برابر چالشهاي امنيتي در زمان حال و آينده حفظ كند و از اينرو به سمت مسلح شدن پيش رفتهاند.
امارات در جايگاه دوم
امارات نيز كه به لطف دلارهاي نفتي درآمدهاي سرشاري به دست آورده در خريد تسليحات دست كمي از عربستان سعودي نداشته است. انستيتوي جهاني پژوهش صلح استكهلم، كه به تجارت و هزينههاي نظامي در جهان ميپردازد در آخرين گزارش خود اعلام كرده است كه امارات در سال 2014، حدود 23 ميليارد دلار براي خريد تسليحات و سيستمهاي دفاعي هزينه كرده است كه اين مقدار نسبت به سال 2006، سه برابر شده است. اين مقدار حدود 5 درصد توليد ناخالص داخلي اين كشور است. بر اساس اين گزارش، قطر هم حدود 11 ميليارد دلار به پنتاگون سفارش خريد تسليحات از جمله هليكوپتر، موشكهاي پاتريوت و سيستمهاي دفاع هوايي داده بود. به گزارش نيويورك تايمز، قطر همچنين به دنبال خريد جنگندههاي اف- 15 امريكاست تا آنها را جايگزين ميگهاي فرانسه كند. عمان با 8/9 ميليارد دلار هزينههاي نظامي يعني 8/11 درصد توليد ناخالص داخلي، كويت با صرف 8/4 ميليارد دلار براي تجهيزات نظامي، 3/5 درصد از توليد ناخالص داخلي، بحرين با 4/1 ميليارد دلار يعني 5/4 درصد از توليد ناخالص داخلي در رتبههاي بعدي اين ليست قرار دارند. اين مقادير شامل خريد انواع سلاح از جمله موشك، جنگنده و پهپادهاي نظامي است كه بيشتر آنها از سوي غرب تأمين شده است. بر اساس گزارش انستيتوي استكهلم، مقايسه نسبت بودجه نظامي كشورهاي شوراي همكاري خليجفارس به توليد ناخالص داخلي آنها با كشورهاي پيشرفتهاي مثل استراليا و چين نشان ميدهد كه اعراب در اين زمينه گوي سبقت را از آنها ربودهاند. اين در شرايطي است كه شش كشور عربي خليجفارس به لحاظ جمعيت و مساحت كه خود از مسائل كليدي در ترسيم هزينههاي نظامي است در رتبههاي پايين جهاني قرار دارند. مجموع هزينههاي نظامي كشورهاي منطقه خاورميانه ۱۷۳ميليارد دلار است. اخيراً آمارهايي كه توسط مؤسسات امريكايي منتشر شده نشان ميدهد ميزان هزينههاي نظامي كشورهاي عربي خليجفارس بيش از 80 برابر هزينههاي نظامي ايران است. هزينه نظامي ايران در سال ۲۰۱۴، حدود ۱۵ميليارد دلار بوده است. اين ميزان حدود ۹ درصد كل هزينه نظامي كشورهاي منطقه خاورميانه است. با اين حساب، بودجه نظامي ايران يك پنجم بودجه نظامي عربستان و دوسوم بودجه نظامي كشور كوچك امارات است.
مقابله با ايران
واقعيت اين است كه كشورهاي عرب منطقه خليجفارس به خصوص عربستان طي سالهاي اخير با دامن زدن به اين ديدگاه كه ايران قصد دارد هژموني خود را در منطقه برقرار كند، به بهترين مشتريان كشورهايي چون امريكا، فرانسه و انگليس تبديل شده و دست به خريد گسترده تسليحاتي از اين كشورها زدهاند. كشورهاي عرب اكنون به جديدترين و گرانترين سيستمهاي نظامي دنيا مجهز هستند. توماس كاناكو كارشناس دفاع موشكي در واشنگتن، مدعي است: «تهديد موشكي ايران سبب شده تا كشورهاي شوراي همكاري خليجفارس و ديگر كشورهاي منطقه به سمت تقويت سيستمهاي دفاعي و موشكي خود بروند.»
از سوي ديگر، نگاه منفي اعراب به توافق هستهاي ايران سبب شد تا امريكا به منظور اطمينانبخشي به شركاي منطقهاي خود در خليجفارس در مقابل توافق هستهاي موافقت خود را با استقرار سپر موشكي در منطقه اعلام كند. سيستم دفاع موشكي مورد نظر امريكا كه در سفر جان كري، وزير خارجه امريكا به كشورهاي منطقه در تابستان امسال انجام شد، يك سيستم دفاع هوايي مشترك را دنبال ميكند كه در آن بايد سيستمهاي راداري اين كشورها با هم تركيب شده و سيستمي امريكايي و با مديريت اين كشور در منطقه مستقر شوند. در پايان بايد گفت ظهور داعش، ايرانهراسي، جنگهاي داخلي در خاورميانه و فروش تسليحات به كشورهاي عربي همه اجزاي سناريويي است كه هدف آن درگير كردن جهان اسلام در آتش جنگ داخلي و نجات رژيم صهيونيستي از ورطه سقوط و نابودي است و اعراب در اين ميان نقش پياده نظام غرب و بازوي اجرايي آن را بازي ميكنند و به جاي تأمين امنيت و آرامش در منطقه به تشديد تنشها دامن ميزنند. بدون ترديد قطع روابط سياسي رژيم سعودي و برخي كشورهاي خليجفارس با ايران، اعراب را براي خريد تسليحات بيشتر تحريك خواهد كرد و از آنجا كه وجود تنشها در منطقه به نفع كمپانيهاي تسليحاتي غرب است آنها نيز از اين امر استقبال كرده و منطقه را به انبار باروت تبديل خواهند كرد.
