حضور پيشدستانه در سوريه

در بين تحولات سوريه شايد آنچه بيش از همه همچنان خبرساز است و در كانون توجه و تحليل اغلب رسانه‌هاي جهان و منطقه قرار دارد ادامه حمايت‌هاي نظامي و دفاعي روسيه از سوريه است كه وارد مرحله جديدي شده و منابع خبري از استقرار جنگنده‌هاي پيشرفته روسي در سوريه خبر مي‌دهند. پيش از اين نيز روسيه تسليحات سنگين و سامانه‌هاي دفاعي در اختيار سوريه قرار داده و نيروهاي آموزشي را نيز براي نحوه استفاده و به كارگيري اين تسليحات در سوريه مستقر و خانه‌هاي پيش ساخته نيز براي استقرار اين نيروها تعبيه كرده بود. خبرگزاري آناتولي در گزارشي درباره حجم و گستره كمك‌هاي تسليحاتي روسيه از سوريه در سال‌هاي اخير و چشم‌انداز آن نوشت: «‌بنا بر شاخص امنيتي كه مركز مطالعات سياسي روسيه سال 2013 منتشر كرد، روسيه در سال‌هاي 2008 تا 2011 ميلادي تسليحاتي به ارزش يك ميليارد و 490 ميليون دلار در اختيار سوريه قرار داده است و انتظار مي‌رود اين رقم در سال 2015 ميلادي به 2ميليارد و 240 ميليون دلار برسد منوط بر اينكه عوامل پيش‌بيني نشده مانع از اجراي اين برنامه نشود. بر اساس اطلاعاتي كه سال 2010 منتشر شد روسيه قرارداد تحويل 36 سامانه پدافند هواييPantsir- S1 به سوريه را نهايي كرده است. گفت‌وگوها در خصوص طرح‌هاي احتمالي ديگر از جمله تحويل دو زيردريايي، جنگنده‌هاي MiG- 29 SMT و هواپيماي Yak- 130UBS همچنان ادامه دارد. ادامه حمايت‌هاي روسيه به سوريه تحويل و نوسازي بالگردها، خودروهاي زرهي سنگين، موشك و انواع مختلف ناوهاي جنگي و ديگر تسليحات را شامل مي‌شود. دو طرف همچنين توافقنامه‌هايي را در زمينه تحويل سامانه پدافند هوايي Buk- 2ME، سامانه موشكي S- 300PMU- 1 و Tor- M1 امضا كردند. روسيه ماه مه سال 2014 اعلام كرد جنگنده‌هاي پيشرفته آموزشي Yak- 130 را در اختيار سوريه قرار خواهد داد و سوريه قرار است تا پايان اين سال 9 فروند هواپيما، در سال 2015 دوازده فروند و در سال 2016 پانزده فروند هواپيما دريافت كند كه در مجموع 36 فروند هواپيما خواهد شد. همچنانكه از محتواي اين گزارش بر مي‌آيد تسليحات و تجهيزاتي كه اين روزها در اختيار سوريه قرار مي‌گيرد اجراي قرار‌داد‌هايي است كه پيش از اين بين دو كشور امضا شده بود و در واقع روسيه با تحويل اين تسليحات به تعهدات خود عمل مي‌كند. با اين حال عوامل ديگري نيز در شتاب گرفتن اجراي قراردادهاي تسليحاتي ميان روسيه و سوريه مؤثر بوده است. براي درك و فهم اين موضوع كافي است به اين گفته ماريا زاخاروفا، سخنگوي وزارت خارجه روسيه اشاره شود كه روز جمعه گفت سقوط كشور سوريه و ايجاد خلأ سياسي در سوريه تهديدي مستقيم براي امنيت ملي روسيه محسوب مي‌شود. حال سؤال اين است كه آيا چنين خطري سوريه را تهديد مي‌كند يا نه؟ در پاسخ بايد گفت هرچند ائتلاف موسوم به دوستان سوريه كه رويكرد براندازي را در سوريه دنبال مي‌كردند در مقايسه با گذشته كاملاً فروپاشيده و خيلي از اعضاي غربي و عربي از اين ائتلاف خارج شده‌اند اما برخي از بقاياي آن همچنان اين رويكرد را دنبال مي‌كنند. از جمله آنها مي‌توان به رژيم صهيونيستي اشاره كرد كه به شدت در پي تجزيه سوريه است. گدعون ساعر وزير سابق امور داخلي رژيم صهيونيستي و نامزد احتمالي پست نخست وزيري اين رژيم، در پژوهشي جديد كه با كمك گابي سيبوني ژنرال بازنشسته ارتش رژيم صهيونيستي تهيه كرده، تجزيه سوريه را بهترين راه حل بحران اين كشور دانست و تأكيد كرد، اين امر منافع بازيگران منطقه‌اي و در رأس آنها امريكا، اسرائيل و اردن را تأمين مي‌كند. از ديگر عواملي كه همچنان رويكرد براندازي را در سرمي‌پروراند تركيه است كه مي‌خواهد از پروژه آواره نمايي مردم سوريه براي اجراي منطقه امن مورد نظر خود استفاده كند كه عملي شدن آن خواه ناخواه خطر تجزيه سوريه را به همراه خواهد داشت. در اين راستا فريدون سينيرلي اوغلو وزير امور خارجه تركيه پس از ديدار با وزير امور خارجه لوگزامبورگ در گفت‌وگو با خبرنگاران گفت: « ايجاد منطقه امن تنها راهي است كه مي‌توان از طريق آن پناه‌جويان سوري را از خروج از كشورشان منصرف كرد.»
در اين ميان هر چند پيش از اين گفته مي‌شد عربستان تحت تأثير خطر و تهديد داعش امكان دارد در رويكرد براندازي خود در سوريه تجديدنظركند اما اصرار اين كشور برلزوم كناره‌گيري بشاراسد  مي‌تواند همان خطر تجزيه سوريه را به همراه داشته باشد زيرا وي سمبل حاكميت و وحدت ملي سوريه به شمار مي‌رود.
از طرف ديگر مواضع ضد و نقيض امريكانيز نتوانسته اطمينان روسيه را نسبت به صداقت امريكا در امرمبارزه با تروريسم تكفيري و در رأس آن داعش جلب كند.  در مجموع به نظر مي‌رسد روسيه احتمال دخالت نظامي غرب را در سوريه در پوشش مبارزه با داعش جدي ارزيابي كرده و در اقدامي پيشگيرانه به تقويت حضور نظامي خود پرداخته و در عين حال باب همكاري با غرب را براي مبارزه واقعي با داعش بازگذاشته است. در حالي كه اقدامات روسيه پاسخ و واكنشي به اقدامات و تحركات مرموزانه غرب در سوريه است اما غرب در تبليغات خود قضيه را وارونه نشان مي‌دهد و به گونه‌اي وانمود مي‌كندكه انگار اين روسيه است كه در پي تقويت فاز نظامي در سوريه است.