به موازات توسعه اقتصادي چين بودجه نظامي اين كشور نيز در حال افزايش است و اين مسئله زنگ خطر را براي امريكا به صدا درآورده و مقامات واشنگتن نگراني خود را نسبت به اين مسئله ابراز داشتهاند. افزايش قدرت نظامي چين آن هم در بحبوحه تنشهاي پكن با همسايگانش در درياي چين شرقي، به مسابقه تسليحاتي در منطقه منجر شده و احتمال درگيريها را افزايش خواهد داد.
تا چند دهه پيش كمتر كسي تصور ميكرد چين بتواند در مدت كوتاهي به بزرگترين غول اقتصادي و نظامي دنيا تبديل شده و معادلات منطقه و جهان را تغيير دهد. هرچه اقتصاد چين رشد و توسعه مييابد بودجه دفاعي اين كشور نيز روند صعودي به خود ميگيرد. ناپلئون بناپارت، امپراطور فرانسه در قرن نوزدهم در مورد چين گفته بود: «نگذاريد اين اژدهاي خفته بيدار شود، زيرا اگر بيدار شود همه دنيا را خواهد بلعيد». الآن اژدهاي زرد بيدار شده و ميرود كه به اولين قدرت اقتصادي جهان تبديل شود. در سالهاي اخير بودجه نظامي سالانه چين از همسايگانش فراتر رفته و نشان ميدهد پكن در حال ايفاي يك نقش استراتژيك جهاني است. در نوامبر 2013، چين در اقدامي بيسابقه بر فراز درياي چين شرقي منطقه پرواز ممنوع اعلام كرد و اين اقدام واكنش امريكا و همسايگان چين را كه نسبت به اين منطقه ادعاي ارضي داشتند به دنبال داشت. چنين اقدامي بيانگر اين بود كه منافع پكن ديگر محدود به مرزهاي داخلي چين نيست بلكه به خارج از مرزها گسترش يافته است. در گزارشي كه «بيبيسي» انگليسي در ماه مي 2015، منتشر كرد، نشان ميدهد بودجه نظامي چين در سال 2014 حدود 131 ميليارد دلار بود ولي با تصويب كنگره ملي چين اين رقم در سال 2015 به 145 ميليارد دلار رسيد كه 10 درصد رشد داشته است. هزينههاي نظامي چين در سالهاي اخير نشان ميدهد كه پكن نسبت به همسايگان خود ميزان بودجه دفاعي خود را افزايش داده است. بر اساس برآوردها از سال 2010 تا 2014 سهم چين از حجم كل بودجه نظامي آسيا از 28 درصد به 38 درصد رسيده است. به گزارش خبرگزاري شينهوا، بودجه دفاعي چين در سال 2011، 7/12 درصد، 2012، 2/11 درصد و در سال 2013، 7/10 درصد رشد داشته است. مقامات چين ميگويند براي مدرنسازي نيروهاي ارتش ملي اين كشور بايد بودجه دفاعي خود را افزايش دهند. آنچه مسلم است اينكه چين در دو دهه گذشته وارد عرصه اطلاعرساني نظامي با تكنولوژيهاي پيشرفته شده است و طبعاً در پي جذب نيروهايي است كه توانايي استفاده و كاربرد تسليحات و تكنولوژيهاي توسعهيافته را داشته باشند، زيرا در غير اين صورت نيروي نظامي ناكارآمد، تحت هيچ شرايطي پيروزي در نبردها را تضمين نخواهد كرد.
افزايش برتري چين در مقابل امريكا
افزايش بودجه نظامي چين در وهله اول براي رويارويي با امريكا و حفظ قدرت خود در آسيا انجام ميشود. چين اكنون از لحاظ اقتصادي و به لطف سياستهاي خاص خود در امر صادرات تبديل به قدرت اول آسيا شده و درصدد است تا از بعد نظامي نيز قدرت خود را در آسيا حفظ كند. افزايش بودجه نظامي چين درحالي است كه ميزان بودجه دفاعي امريكا از سال 2010 روند نزولي داشته است. براساس گزارش مؤسسه «National Priorities Project» در آوريل 2015، ميزان بودجه نظامي امريكا در سال 2015، 598 ميليارد دلار است و حتي باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا براي سال 2016 بودجه 585 ميليارد دلاري را پيشنهاد داده است. مجلس سناي امريكا حتي رقم كمتر از 574 ميليارد دلار را براي پنتاگون در نظر گرفته است. اين درحالي است كه در سال 2010 ميزان بودجه نظامي امريكا بيش از 700 ميليارد دلار بود.
تقويت نيروي دريايي
يكي از اهداف مهم چين ايجاد يك نيروي دريايي قوي با هدف مقابله با امريكا در آسيا- پاسيفيك است؛ چيزي كه در دو سال گذشته به شدت در رأس اولويتهاي چين قرار گرفته است. حضور نيروهاي دريايي امريكا در كشورهاي همسايه چين به بهانه مقابله با حملات موشكي كره شمالي و حفاظت از منافع متحدان در درياي چين شرقي، چين را به سمت تقويت ناوگان دريايي سوق داده است تا در صورت درگيري احتمالي كارايي خود را نشان دهد. ضمن آنكه هدف ديگر چين ايجاد امور دفاعي فضايي با تنظيم يك برنامه ضدماهوارهاي در فضا است كه ميتواند تهديدي عليه سيستمهاي هدايتشونده امريكا محسوب شود. الكساندر نيل، عضو ارشد مؤسسه بينالمللي مطالعات استراتژيك در سنگاپور ميگويد: «چين هزينه افزايش قدرت نيروي دريايي خود را در اولويت قرار داده و بخش بزرگي از بودجه دفاعي چين به تقويت نيروي دريايي اين كشور به ويژه نيروي زيردريايي و بازدارندگي هستهاي اختصاص يافته است.» چين براي اولين بار در سال 2012، ناو هواپيمابر خود را به خدمت گرفت و تصور ميشود كه درحال ساخت دومين ناو است. اولويتهاي دريايي چين زماني رنگ واقعيت به خود ميگيرد كه ميبينيم نيروي دريايي اين كشور در ماههاي اخير در رزمايشهاي متعدد با روسيه در درياي مديترانه و شرق دور روسيه مشاركت كرده است تا توانايي نيروهاي خود را براي مقابله با نبردهاي احتمالي از جانب همسايگان و امريكا بالا ببرد.
ايجاد موازنه در برابر امريكا و متحدانش
بدون ترديد مهمترين هدف چين در افزايش بودجههاي نظامي خود ايجاد موازنه در برابر همسايگان و قدرتهاي فرامنطقهاي به خصوص امريكا است. اقدامهاي چين به افزايش بودجه نظامي هميشه اعتراض و انتقاد امريكا و ژاپن را در پي داشته است. امريكا و ژاپن بر اين باور هستند كه هزينههاي نظامي چين بيش از آن است كه پكن اعلام ميكند. در مورد اينكه چين صرفاً در پي تقويت بنيانهاي نظامي است جاي بحث نيست اما بر اساس برآوردهاي اطلاعاتي سازمانهاي نظامي، چين در چرخه فروش سلاح به جهان نيز قرار گرفته است به طوري كه چين بعد از امريكا و آلمان سومين صادركننده سلاح در جهان است. سهم چين از بازارهاي جهاني سلاح بين سالهاي 2010 تا 2014 ميلادي، 143درصد افزايش يافته است.
محافل نظامي امريكا معتقدند چين يك راهبرد سه جانبه را از دو دهه پيش در دستور كار خود قرار داده است كه يكي از اهداف اين راهبرد، افزايش شمار موشكهاي كوتاهبرد و ميانبرد با هدف ضربه زدن به تايوان است. آمادگي براي درگيري بالقوه در تنگه تايوان، همچنان به عنوان اولويت اصلي برنامه پيشرفته كردن ارتش چين باقي مانده است، اما افزايش تنشها در شرق اين كشور و جنوب درياي چين به همراه منافع و نفوذ خارجي فزاينده پكن سبب شده تا مجموعهاي از مأموريتهاي خارجي در محيط پيراموني چين براي آمادهسازي نظاميان انجام شود.
امريكا در سوداي مهار چين
از آنجا كه امريكا سعي در حفظ برتري قدرت نظامي خود دارد به افزايش قدرت نظامي رقبايش واكنش نشان ميدهد. به همين منظور، واشنگتن در سالهاي اخير گزارشهاي متعددي درباره توان نظامي چين منتشر و درباره آن ابراز نگراني كرده است. وزارت دفاع امريكا (پنتاگون) در گزارش سالانه 2015 خود اعلام كرد: «سرعت نوسازي ارتش چين پتانسيل اين را دارد كه برتري فناوري نظامي امريكا را تحت تأثير خود قرار دهد». پنتاگون در گزارشهاي خود همواره بر اين مسئله تأكيد ميكند كه توازن قوا در شرق آسيا هم اكنون در حال تغيير و به نفع چين است. پنتاگون در ماه گذشته ميلادي هشدار داد كه تنش در منطقه آسيا و اقيانوسيه به دليل افزايش توان نظامي و فعاليتهاي دريايي چين بالا رفته و امكان درگيري بسيار زياد است.
به نظر ميرسد، هدف پنتاگون از ارائه چنين گزارشهايي علاوه بر تلاش براي دريافت بودجه نظامي بالاتر از كنگره، مشروعيتبخشي به حضور نظامي قويتر خود در شرق آسيا است. ضمن آنكه اين گزارشها رهبران كشورهاي شرق دور را بيش از پيش مجاب خواهد كرد روابط خود را با امريكا و صنايع تسليحاتي اين كشور توسعه دهند. چين و امريكا دو رقيب جدي در دنياي امروز محسوب ميشوند و به يكديگر به چشم رقيب و بلكه شايد هم دشمن نگاه ميكنند و از همين رو از هر فرصت ممكن براي برتري جستن به يكديگر استفاده ميكنند. اوباما در سال 2012 در تشريح استراتژي جديد نظامي كشورش گفت كه امريكا پس از اين توجه اصلي خود را در آسيا متمركز ميكند و اين به اين معنا است كه يانكيها در انديشه مهار اژدهاي زرد هستند.
افزايش بودجه نظامي چين و نگرانيهاي امريكا نسبت به آن بدون شك در برنامههاي نظامي ديگر كشورهاي آسيايي به ويژه كره و ژاپن تأثير ميگذارد و اين دو كشور را به طور ناخودآگاه به سمت رقابت نظامي با چين سوق ميدهد، رويكردي كه آسيا را درگير مسابقه تسليحاتي ميكند و اين برنامه پيش از همه به نفع امريكاست. زيرا به دليل محتاج بودن همپيمانان واشنگتن به صنايع نظامي امريكا، شدت گرفتن مسابقه تسليحاتي در آسيا يك خبر خوب براي امريكا بوده و با فروش تسليحات به همپيمانان منطقهاي، امريكا ميتواند از وضعيت اسفناك اقتصادي نجات يابد.
