گاهي اوقات ما با اين سؤال روبهرو ميشويم كه با همه تنگناها و مشكلات مالي، چرا بايد بخشي از اعتباراتمان را براي گسترش زبان فارسي در جهان هزينه كنيم؟! در پاسخ به اين سؤال بايد به حدود 100 سال قبل برگرديم، زماني كه كشورها براي دفاع از منافع ملي خود، تنها ابزارشان جنگ بود. اين روند تا سال 1945، يعني پس از جنگ جهاني دوم، ادامه داشت و از اين دوره، ديپلماسي رسمي سياسي، جايگزين جنگ شد و دولتها تلاش كردند از طريق لبخند بر لب و تلاشهاي سياسي در پشت، منافع خود را دنبال كنند. اين روند نيز حدود 60 سال ادامه داشت، اما دو، سه دهه است كه همه كشورها به اين نتيجه رسيدهاند كه ديپلماسي سياسي ديگر جوابگو نيست و به جاي آن، ديپلماسي فرهنگي يا ديپلماسي عمومي كه مستقيماً مخاطب - يعني مردم- را نشانه ميرود، كارساز است. در اين ديدگاه سعي ميشود با تغيير نظر مردم نسبت به يك موضوع، دولتها را وادار به تبعيت كنند. بر اين اساس، مؤلفههايي مانند سينما، موسيقي، كتاب، نمايشنامه و آموزش زبان، در صدر امور ديپلماسي فرهنگي و عمومي قرار گرفت.
جمهوري اسلامي ايران نيز با قصد ارائه تصويري صحيح از فرهنگ ايراني- اسلامي، از امكان ديپلماسي عمومي استفاده ميكند. از چند سال پيش نيز در وزارت امور خارجه بخشي به همين نام ايجاد شده است.
در حوزه گسترش زبان فارسي در جهان، مشكل اصلي، عدم حضور نهادي مستقل و در شأن اين امر مهم بود كه دو سال پيش، با تشكيل بنياد سعدي اين موضوع، شكل بهتري به خود گرفت. اين بنياد، گرتهبرداري از حدود 25 بنياد مشابه در سراسر جهان، مانند بنياد «گوته» آلمان، «سروانتس» اسپانيا، «دانته» ايتاليا و «كنفوسيوس» چين است كه كارشان گسترش زبان و ادبيات كشورشان در جهان است. ما نيز از اين ابزار استفاده ميكنيم با اين تفاوت كه آنها نيازمند سرمايهگذاري براي جذب مخاطب هستند تا آنها را به سمت فرهنگ، سينما، كتاب و زبانشان جلب كنند، ولي ما خوشبختانه به دليل سابقه طولاني تمدني كه در آسياي ميانه، قفقاز و شبه قاره هند، اروپاي شرقي و... داريم نيازي به تبليغ نداريم و آنقدر تقاضا وجود دارد كه پاسخ مثبت به آنها، كار بسيار مهمي است كه اگر از عهده آن برآييم، موفق شدهايم. از جمله اين انگيزهها، حضور سينماي ايران در تمامي جشنوارههاي مهم سينمايي جهان است كه باعث شده علاقهمندان زيادي براي آموزش زبان فارسي در سراسر جهان وجود داشته باشند.
كساني كه زبان فارسي را ياد ميگيرند، مستقيماً با منابع اصلي زبان فارسي آشنا ميشوند و اگر رسانههاي كشورشان تبليغات منفي عليه ايران داشته باشند، ميتوانند با مراجعه به وبگاههاي فارسي، متوجه اصل ماجرا شوند. از طرف ديگر با آموزش زبان فارسي امكان استفاده از منابع با ارزش ادب فارسي را خواهند داشت و با تاريخ تمدن 7 هزار ساله ايران كه كمتر كشوري داراي آن است و فرهنگي كه در طول هزار و 400 سال آنچنان با فرهنگ و تمدن اسلامي، عجين شده كه قابل تفكيك نيست، آشنا شوند.
*معاون امور بينالملل بنياد سعدي
