نتيجه نهايي انتخابات پارلماني تركيه چالشي در برابر حزب حاكم عدالت و توسعه ايجاد كرد و اين حزب با كسب كمتر از 41 درصد آرا پس از سالها اكثريت پارلمان را از دست داد؛ رخدادي كه ميتواند مانعي جدي در برابر بلندپروازيهاي اردوغان ايجاد كند. با مخالفت ساير احزاب براي تشكيل دولت ائتلافي معاون حزب حاكم گفت، احتمالاً انتخابات زودرس برگزار ميشود.
رهبران حزب عدالت و توسعه از ماهها پيش خود را براي پيروزي قاطع در بيست و پنجمين دوره انتخابات پارلماني آماده ميكردند اما نتيجه شمارش آرا برخلاف تصورات آنها بود و نتوانست آرزوهاي شان را برآورده كند. حزب عدالت و توسعه كه در 13 سال گذشته همواره بيش از 50 درصد كرسيهاي پارلمان را از آن خود كرده بود و بدون نياز به ائتلاف با ساير احزاب دولت تشكيل ميداد ولي اين بار رهبران اين حزب برخلاف ميلشان مجبور هستند با احزاب رقيب ائتلاف كنند كه باتوجه به مخالفت ساير احزاب، روند تشكيل آن هم در هالهاي از ابهام قرار دارد. به گزارش فارس، با پايان شمارش آراي انتخابات پارلماني تركيه كه روز يكشنبه در سراسر اين كشور برگزار شد، حزب عدالت و توسعه با كسب 258 كرسي از 550 كرسي پارلماني در صدر قرار گرفت. حزب جمهوريخواه خلق با 132 كرسي در رتبه دوم، حزب جنبش ملي با 81 كرسي در رتبه سوم و حزب دموكراتيك خلقها با 80 كرسي در رتبه چهارم قرار گرفت تا به اين ترتيب پارلمان جديد تركيه ميزبان چهار حزب از 20 حزب شركتكننده در انتخابات هفتم ژوئن باشد. لازم به ذكر است حزب عدالت و توسعه در انتخابات 2011 بيش از 51 درصد آرا را به خود اختصاص داده بود. به اين ترتيب هيچ كدام از احزاب سياسي نميتوانند به تنهايي دولت تشكيل دهند زيرا بر اساس قانون اساسي تركيه، حد نصاب لازم براي تشكيل دولت ۲۷۶ كرسي است. ميزان مشاركت مردم تركيه در اين انتخابات، 86 درصد از كل واجدان شرايط اعلام شده است. حزب عدالت و توسعه در حالي توانست نزديك به 41 درصد آرا را در اختيار بگيرد كه سوداي كسب اكثريت مطلق يا دوسوم نمايندگان (367 نماينده در پارلمان) را در سر ميپروراند. در اين انتخابات، حزب عدالت و توسعه به دنبال اين بود تا با كسب اكثريت كرسيهاي پارلمان قانون اساسي اين كشور را تغيير داده و با انتقال سيستم پارلماني به نظام رياستي، رجب طيب اردوغان رئيسجمهور تركيه تمام قدرت اين كشور را در دستان خود قبضه كند اما كسب كمتر از 50 درصد آرا سبب شده آرزوهاي رهبران اين حزب بر باد برود؛ موضوعي كه احتمالاً بر تغيير سياستهاي اين كشور در داخل و منطقه تأثير خواهد گذاشت. برخي ناظران خسته شدن مردم تركيه از سياستهاي داخلي و خارجي اردوغان را دليل اين شكست ميدانند.
چالش تشكيل دولت ائتلافيحزب عدالت و توسعه به دنبال ناكامي در انتخابات پارلماني، اكنون با چالشي به نام تشكيل دولت ائتلافي روبهرو است. به گزارش روزنامه گاردين، هنوز مشخص نيست چه حزبي با حزب عدالت و توسعه تشكيل ائتلاف ميدهد زيرا حزب جنبش مليگراي تركيه احتمال تشكيل ائتلاف با حزب عدالت و توسعه را رد كرد. دولت باچقلي، رهبر حزب جنبش مليگراي تركيه روز دوشنبه اعلام كرد اين حزب آمادگي دارد حزب اصلي مخالف عليه دولت ائتلافي يا اقليت عدالت و توسعه در پارلمان باشد. وي گفت: «هيچ كس حق ندارد تركيه را به سمت اقليت عدالت و توسعه سوق دهد. هر زمان كه چنين چيزي اتفاق بيفتد، انتخابات زودهنگام برگزار خواهد شد.»صلاحالدين دميرتاش، رهبر حزب دموكراتيك خلقها نيز هرگونه احتمال تشكيل ائتلاف با حزب عدالت و توسعه را رد كرد. وي در يك كنفرانس خبري در استانبول گفت: «ما با حزب عدالت و توسعه تشكيل ائتلاف نميدهيم. ما بر سر حرفهاي خود ميايستيم. ما در پارلمان به عنوان يك حزب مخالف قوي خواهيم بود.»وي همچنين تأكيد كرد: «نتايج انتخابات به تمامي برنامههاي يك رئيسجمهور با قدرت اجرايي در تركيه پايان داد و از همين لحظه، بحث درباره رياستجمهوري و ديكتاتوري در تركيه پايان مييابد. تركيه از لبه پرتگاه بازگشته است.»هالوك كوچ، معاون حزب اپوزيسيون مردم جمهوريخواه تشكيل هرگونه ائتلاف با حزب عدالت و توسعه را رد كرد. كمال قليچدار اوغلو، رهبر اين حزب نيز گفت: «مقامهاي حزب بعداً درباره اين مسئله گفتوگو ميكنند، اما موضع حزب كاملاً روشن است.»با اين وجود، حتي اگر ائتلافي بين احزاب صورت بگيرد، اين ائتلاف شكننده خواهد بود كه هر آن ميتواند به فروپاشي كابينه منجر شود.
برگزاري انتخابات زودرس در صورتي كه حزب عدالت و توسعه نتواند با ساير رقبا بر سر تشكيل دولت ائتلافي به توافق برسد انتخابات زودرسي برگزار خواهد شد. برهان كوزو، معاون حزب عدالت و توسعه و رئيس كميسيون قانون اساسي پارلمان تركيه بر برگزاري انتخابات زودهنگام تأكيد كرد و گفت: «از اين سناريو هيچ دولتي بيرون نميآيد، حتي يك دولت ائتلافي نيز تشكيل نميشود و برگزاري انتخابات زودهنگام اجتناب ناپذير است.»وي با تأكيد بر اينكه نتايج انتخابات پارلماني روز يكشنبه نمايانگر ضعف نظام پارلماني است، گفت: «اين نظام پارلماني براي تمام جهان بد است. در تركيه، تنها دولتهاي اكثريت كار كردهاند. ائتلافها هميشه خراب كردهاند.»بر اساس قانون اساسي تركيه در صورتي كه تا ۴۵ روز ديگر ائتلافي شكل نگيرد، امكان برگزاري انتخابات تازه فراهم خواهد شد.
نتيجه سياستهاي اشتباه در سوريهبه نظر ميرسد شكست حزب عدالت و توسعه در انتخابات بيتأثير با سياستهاي اشتباه اردوغان در منطقه نبود. سينان اولغان، محقق مؤسسه كارنگي ميگويد، حزب عدالت و توسعه هيچ وقت نتوانست مردم تركيه را متقاعد كند كه سياستهايش در قبال سوريه در راستاي منافع ملي تركيه است. مهمت سكر، از اعضاي حزب دموكراتيك خلقها نيز گفته كه جنگ سوريه اقتصاد ما را تحت تاثير قرار داد چراكه سوريه دروازه ورود ما به كشورهاي عربي است. كمال قليچدار اوغلو ديروز گفت: «اگر حزب جمهوريت خلق در انتخابات آتي به پيروزي برسد، مانع ارسال سلاح به گروههاي افراطي در سوريه و ديگر كشورهاي خاورميانه از طريق تركيه خواهيم شد و كنفرانس بينالمللي براي حل بحران سوريه برگزار خواهيم كرد.»وي همچنين گفت: «براي حل بحران سوريه، كنفرانس بينالمللي با حضور اتحاديه كشورهاي عرب، مصر، اتحاديه اروپا، روسيه، ايران و امريكا تشكيل خواهيم داد.»پروفسور نادر انتصار، استاد دانشگاه آلاباماي جنوبي ميگويد، اين شكست در پارامترهاي كلي سياست خارجي تركيه تغييرات زيادي نخواهد داشت اما در برخي مناطق (مثلاً در سوريه) حزب دموكراتيك خلقها ممكن است در سياست خارجي منطقهاي آنكارا تأثير بگذارد. حداقل سياست خارجي اردوغان براي پارلمان جديد شفافتر و مسئوليت پذيرتر خواهد شد.
انفجار اتمي در صحنه سياسي تركيهنكته مهم در اين انتخابات ورود كردهاي مخالف دولت به پارلمان بود كه به رغم همه كارشكنيها توانستند بيش از 10 درصد آرا را از آن خود كنند. روزنامه واشنگتنپست ورود كردها به پارلمان تركيه را انقلاب دموكراسي در تركيه و نه بزرگ مردم به برنامههاي اردوغان و حزبش خوانده است. بلنت عليرضا، پژوهشگر مركز مطالعات بينالمللي و استراتژيك در واشنگتن درباره انتخابات اخير تركيه به واشنگتنپست گفت: «اين انتخابات يك انفجار اتمي درصحنه سياسي تركيه بود.» وي خيز اردوغان براي رياست جمهوري تركيه، افزايش قدرت و تلاش براي تغيير سيستم سياسي و قبضه قدرت را يكي از اشتباهات وي و دليل كاهش محبوبيت حزب وي در اين انتخابات دانست. به گزارش خبرگزاري كردپرس، لورا باتالا، دبير كل گروه دوستي تركيه در پارلمان اروپا ميگويد، حزب دموكراتيك خلقها نماد و رنگينكمان اقليتهاي تركيه و نمود واقعي دموكراسي كثرتگراست. آكين انور، پروفسور روابط بينالملل در دانشگاه قدير هاس استانبول ميگويد، بعد از اين به حاشيه راندن اعتقادات سياسي كردهاي تركيه محال است. كردها برخلاف جنگ داخلي دهه 1990 از نظر سياسي رشد و در صحنه سياسي تركيه رسميت قانوني درازمدت كسب كردهاند. صلاحالدين دميرتاش، رهبر حزب دموكرتيك خلقها در سخنراني خود و بعد از اعلام نتايج انتخابات گفت: «ديگر حزب دموكراتيك خلقها يك حزب سراسري در تركيه است. تركيه، حزب دموكراتيك خلق هاست و حزب دموكراتيك خلقها، تركيه است.»
