در اين ميان اما مهريههاي عجيب و غريب بيشتر از هر چيز ديگري رنج آور به نظر ميرسد. مهريههايي كه به هيچ عنوان ملاكي ندارند و هيچ عقل سليمي آن را نميپذيرد و با شنيدن آن بيشتر از اينكه تعجب كنيم بايد تأسف بخوريم.
مهريه در حقيقت هديه مرد به زن و پشتيباني براي عروس خانم است كه در قانون و شرع براي آن جايگاه ارزشمند و مهمي در نظر گرفته شده است. اين هديه مرد به زن در حقيقت عندالمطالبه نيز هست و البته بايد بر اساس تواناييهاي مالي مرد تعيين شود. براي همين بر اساس آنچه در عرف جامعه وجود دارد معمولاً مهريه سكه بهار آزادي و بر اساس ميزان توانايي مالي مرد تعيين ميشود.
اما در اين ميان گاهي اوقات شاهد مهريههايي عجيب و غريب هستيم كه انسان با شنيدن آن خندهاش ميگيرد و البته بيشتر بايد تأسف خورد چراكه برخي از اين مهريهها هيچگونه مبناي فكري نداشته و كاملاً مشخص است كه احساسي و به دور از رفتارهاي عقلاني تعيين شده است.
اينكه مهريه يك عروس خانم 10 هزار رأس آهوي وحشي باشد يا اينكه 5 هزار مرجان دريايي يا اينكه يك زن مهريهاش 10 هزار شاخه گل گلايل باشد و... نشاندهنده اين است كه تعيين اينگونه مهريهها عقلاني نيست و كاملاً از روي احساسات تعيين شده است.
مهريه بايد ويژگي و هويت داشته باشد
بر اساس آنچه قانون درباره مهريه گفته است مهريه بايد داراي ويژگيهاي خاصي باشد و سردفترداران و عاقد مجاز به جاري كردن خطبه عقد عروس و دامادهايي كه مهريه آنها پايه و اساس عقلاني ندارد، نيستند.
به عنوان مثال قانون صريح اعلام كرده است كه مهريه بايد ماليت داشته باشد يعني اينكه داراى ارزش اقتصادى و قابل خريد و فروش باشد.
از ديگر ويژگيهاي مهريه كه در قانون به آن اشاره شده اين است كه مهريه بايد قابل تمليك باشد و زن بتواند به محض وقوع عقد آن را به ملكيت خود در آورد، مهريه بايد منفعت عقلايى و مشروع داشته باشد، معلوم باشد، معين باشد، داراى منفعت عقلايى و مشروع باشد، حلال باشد، قابل تسليم باشد و...
اينها مهمترين ويژگيهاي مهريه است كه در قانون البته براي هر كدام از اين ويژگيها توضيحات كاملي نيز ارائه شده است. ماليت داشتن مهريه يكي از مهمترين شرايط و ويژگيهاي مهريه است و طبق ماده 1078 قانون مدني كه مهريه بايد ماليت داشته باشد مهريههاي عجيب چون ارزش مالي ندارند قانوني نيستند و در دفاتر اسناد رسمي نبايد به ثبت برسند و ثبت اينگونه مهريهها غير قانوني است و عاقد وظيفه دارد در موردي كه مهريه غيرمتعارف باشد آن را ثبت نكند.
قلب مادر شوهر مهريه عروس خانم
موضوع مهريههاي عجيب و غريب در حالي در برخي از مراسم عروسي به چشم ميخورد كه آمارها نشان ميدهد روند طلاق در جامعه طي سالهاي اخير رشد صعودي داشته و متأسفانه ميزان پروندههاي طلاق در شعبههاي مختلف مجتمعهاي قضايي رو به فزوني است.
در اين ميان و بر اساس تحقيقات صورت گرفته حجم بالايي از پروندههاي طلاق پروندههايي است كه مهريه عروس خانم مهريهاي سنگين بوده يا اينكه مهريههايي عجيب و غريب در اين پروندهها به چشم ميخورد، پروندههايي كه در آن مدت زندگي زوجين در كنار هم بسيار كوتاه ذكر شده است. دست راست داماد، 10 هزار شاخه گلايل، صعود به قله بلندترين كوه ايران، چشم شوهر، 5 هزار مرجان دريايي، 10 هزار بال مگس، سفر به 120 كشور دنيا، 10 هزار ليتر بنزين، حفظ كردن ديوان حافظ، رونويسي از اشعار بابا طاهر و... عجيب و غريبترين مهريههايي هستند كه در برخي از خبرها به آن اشاره شده كه البته بسياري از اين ازدواجها با چنين مهريههايي خيلي زود به طلاق كشيده شده است.
اما در خبري كه چندي پيش يكي از رسانهها منتشر كرده است عجيبترين مهريه دنيا به ثبت رسيده و آن هم قلب مادر شوهر است كه داماد از روي احساس و بدون در نظر گرفتن شرايط خود و خانوادهاش اين مهريه را قبول كرده و اين درحالي است كه اينگونه مهريهها از نظر قانوني به هيچوجه قابل قبول نيست و قابليت ثبت در دفترخانه را ندارد. با اين حال و با توجه به اينكه سر دفترداران مجاز به ثبت اينگونه مهريهها نيستند متأسفانه گاهي اوقات شاهد هستيم كه دختر و پسر علاوه بر مهريه قانوني و عرفي كه در دفتر خانه ثبت ميشود با يكديگر تفاهم ميكنند و مهريههاي عجيب و غريب شبيه به آنچه اشاره شد تعيين ميكنند.
چند نمونه عيني
جالب اينجاست كه بدانيد تا قبل از ممنوعيت ثبت مهريههاي عجيب، افرادي بودند كه از روي احساسات چنين مهريههايي را حتي در سند ازدواجشان ثبت ميكردند و بعد عروس خانم كه قصد جدا شدن از شوهرش را داشت با نشان دادن اين سند ازدواج به دادگاه مهريهاش را مطالبه ميكرد. مهريههايي كه واقعاً خندهدار و در عين حال تأسفبار بود و داماد بيچاره براي پرداخت مهريه عروس خانم ماتم ميگرفت.
سال 86، پرونده طلاقي در شعبه 264 دادگاه خانواده به جريان افتاد كه مهريه آن يك كيلو بال مگس بود. يكي دو سال بعد، پرونده مشابهي در شعبه 268 پيگيري شد كه مهريه آن تنديسي 110 كيلوگرمي از گل ياس بود.
سفر به 120 پايتخت جهان و ويلاي 2هزار متري مشرف به يك گندمزار و 24 كيلو شمش طلا هم مهريههاي ديگري بودند كه هر كدام در سالهاي گذشته خبرساز شدند؛ مهريههايي كه قول و قرارشان در روزگار عاشقي گذاشته شد اما بعدها بهانهاي شد براي لجبازيهاي دردسرساز يك زندگي مشترك.
راستي داماد چطور ميتواند 10هزار رأس آهوي وحشي پيدا كند يا اينكه 5 هزار مرجان دريايي به دست بياورد يا اينكه بنشيند و ديوان حافظ را حفظ كند يا خود را براي قطع شدن دست راستش و بخشيده شدن آن به عروس خانم به عنوان مهريه آماده كند؟
اين مهريهها نه پايه و اساس عقلي دارد و نه به درد عروس خانم ميخورد. حالا مثلاً فرض كنيد داماد بيچاره موفق شد كه ديوان حافظ را حفظ كند يا اينكه بتواند مقدار زيادي بنزين كه مهريه عروس خانم است را تهيه كند، اين مهريهها به چه درد عروس خانم ميخورد؟
ريشه مهريههاي عجيب و غريب
اما به راستي فكر ميكنيد ريشه تعيين اينگونه مهريهها چيست و چرا برخي از عروس و دامادها با تعيين اين مهريههاي گران و عجيب و غريب باعث به وجود آمدن مشكلات متعدد براي خود و خانوادههايشان ميشوند؟
در اين خصوص كارشناسان، پژوهشگران، روانشناسان و اساتيد دانشگاه نظرات گوناگوني بيان كردهاند. چندي پيش «مجيد ابهري» رفتارشناس و آسيبشناس اجتماعي در گفتوگو با يك خبرگزاري درباره مهريههاي عجيب و غريب ميگويد: در بسياري از زندگيها، عروس جهيزيه و مهريه خود را بخشيده و زندگي خود را ترك كرده است، بنابراين بايد باور كنيم كه مهريههاي عجيب و غريب و جهيزيههاي تشريفاتي ضامن زندگي نخواهند بود.
تهرانيها، پيشرو در مهريههاي عجيب و غريب
ابهري به نكات جالبي اشاره ميكند و ميگويد: تعيين مهريههاي سنگين و عجيب و غريب محدود به جغرافياي خاصي نيست، اما مهريههايي مانند يك خرمن گل سرخ، به ارتفاع كوه دماوند سكه بهار آزادي، دو قوي سفيد و حفظ كردن ديوان حافظ و امثال آن بيشتر در تهران رايج است. ابهري با يادآوري اينكه شهرستانها درباره جهيزيههاي سنگين جلوتر از تهرانيها هستند، افزود: در مورد جهيزيه، شهرستانيها به خاطر چشم و همچشمي و رقابتهاي خانوادگي و فاميلي از تهرانيها پيشي گرفتند و اين امر در شهرستانها بيشتر به چشم ميخورد اما درباره مهريه تهرانيها پيشگام هستند.
اين جامعهشناس و آسيبشناس اجتماعي با اشاره به دلايل انتخاب چنين مهريههايي از سوي زوجهاي جوان عنوان ميكند: مهريه هديهاي است از طرف مرد كه هم زن بتواند از آن بهره ببرد و هم مرد در هر زماني كه توان پرداخت آن را داشت، بپردازد، به همين دليل آن را عندالمطالبه قرار دادهاند، اما متأسفانه بايد اذعان داشت در سالهاي اخير مهريه كه يكي از استحكامات زندگي مشترك است، رنگ و بوي احساسي به خود گرفته و كمتر معيارهاي عقلاني و منطقي براي آن تعيين ميشود. به عنوان نمونه تعيين مهريههاي متعارف و غيرقابل باور هيچگاه نميتواند توجيه منطقي داشته باشد. همين امر سبب ميشود ازدواجها به سمت احساسي شدن پيش رود كه اين مسئله ميتواند زنگ خطري براي زندگي مشترك زوجهاي جوان باشد.
اين تحليلگر مسائل اجتماعي ادامه ميدهد: زماني كه مهريه از سطح متعادل خود خارج ميشود، نشانگر اين است كه آسيبهاي اجتماعي بر يك اصل خوب خانوادگي اثر گذاشته و آن را به انحراف كشانده است.
وي ميافزايد: گاه مواردي براي مهريه تعيين ميشود كه براي طلاق سختگيري به دنبال داشته باشد. به عنوان نمونه ذكر ميكنم مطالبه مهريه يكصد كيلويي بال مگس و مواردي از اين دست نه مباني درستي دارد نه ارزشمند است، بلكه مضحك و خندهدار است.
دكتر دلاوري روانشناس نيز صحبتهاي دكتر ابهري را تأييد ميكند و در گفتوگو با گزارشگر ما ميگويد: بايد بدانيم كه تعيين مهريههاي عجيب و غريب نشاندهنده ضعف عروس و داماد و خانوادههاي آنان و عدم شناخت كافي افراد از موضوع مهريه و نقش و جايگاه آن در زندگي مشترك زوجين است.
وي ميافزايد: اينكه مهريه يك عروس خانم بال مگس باشد يا 10 هزار گلايل يا چشم آقا داماد، نشاندهنده اين است كه نقش و جايگاه مهريه و فلسفه تعيين آن براي افراد به درستي معلوم نيست و تنها از روي احساسات و فقط براي اينكه يك چيزي را به عنوان مهريه تعيين كنند دست به تعيين اينگونه مهريهها ميزنند كه كار بسيار اشتباهي است.
اين روانشناس ادامه ميدهد: مهريه نامتعارف تضمينكننده ادامه زندگي سالم نيست زيرا برخلاف تصور برخيها در بسياري از موارد مهريههاي بالا عامل استحكام زندگي نيست، بلكه از عوامل فروپاشي كانون خانواده محسوب ميشود.
اين مشاور خانواده كه گاهي اوقات افرادي قبل از طلاق براي مشاوره به دفتر او مراجعه ميكنند، ميافزايد: گاهي اوقات شاهد هستم كه برخي از افراد به دفتر من مراجعه و وقتي با آنها صحبت ميكنم متوجه ميشوم زوجين يا يكي از آنها در حوزه اعتقادي و فرهنگي ضعيف است و با ژستي روشنفكر مآبانه اينگونه مهريهها تعيين شده است.
اين روانشناس در ادامه صحبتهاي خود به لزوم الگوسازي در خصوص تعيين مهريههاي متعارف اشاره ميكند و ميگويد: افراد معروف و كساني كه به عنوان الگو در جامعه مطرح هستند بايد مهريههايي ساده و متعارف در ازدواجهاي خود تعيين كنند تا ديگر افراد جامعه نيز اين روش تعيين مهريه را مد نظر قرار داده و در ازدواجهاي خود مهريههاي متعارف را در نظر بگيرند.
قرآن كريم، مهريه همسر شهيد
صحبتهاي پاياني اين روانشناس در خصوص الگوسازي در تعيين مهريههاي متعارف مرا به ياد مهريههايي ساده، متعارف، دوستداشتني و دلنشين مياندازد كه برخي از شهداي بزرگوار اين مهريهها را در ازدواجهاي خود تعيين كردهاند. شايد جالبترين اين مهريهها، متعلق به همسر لبناني شهيد دكتر چمران باشد كه يك جلد قرآن كريم و البته يك ليره لبناني تعيين شده بود اما غاده چمران، از همسرش خواست يك بند ديگر به اين مهريه اضافه كند: «تعهد از داماد تا عروس را در راه تكامل و اهل بيت و اسلام هدايت كند.»
نگاهي به زندگي سراسر پر افتخار ديگر شهدا بيانگر اين موضوع است كه آنچه براي اين افراد آسماني و همسران اين افلاكيان كمترين اهميت را داشته مسائل مالي است، براي همين مهريههاي بسيار اندك و مراسمي كاملاً ساده و به دور از تشريفات و بريز و بپاش و اسراف از مهمترين مشخصههاي ازدواجهاي اين افراد است.
مثلاً زندگي و ازدواج شهيد همت، يا ازدواج شهيد باكري يا زندگي كاملاً ساده شهيد برونسي.
وقتي كه خوب دقت ميكنم ميبينم خيلي وقت است كه ديگر از اين سادگيها خبري نيست. راستي چقدر دلم براي زيارت شهدا تنگ شده است. يادم باشد پنجشنبه همين هفته حتماً سري به گلزار شهدا بزنم. حتماً...
