چندی است كه در كشور ما نيز مسئولان به فكرراه اندازي سيستمهاي جذب و هدايت فاضلاب درشهرهاي مختلف افتاده اند .در سالهاي اخير برخي از كلانشهر ها مانند تهران واصفهان اين سيستم را اجرا ويا مراحل اوليه آن را آغاز كرده اند. اما در بين استانهاي كشور وضعيت استان آذربايجان شرقي به خاطر شرايط اقليمي وضعيتي مناسب نيست و اين استان جزء مناطقي است كه براي جذب فاضلاب با مشكل جدي مواجه است به طوري كه جمع آوری و هدايت پساب جمعيت شهری ۷۰ درصدی استان برای جلوگيري از مشکلات بهداشتی بسيار حياتي بوده که مورد توجه جدی مسوولان اين حوزه قرار گرفته وبا تاخير چند ساله روند اجرايي خودرا طي مي كنداما مسائل مالي باعث شده تا باوجود قول مسئول اميد چنداني به افتتاح آن نباشد.
******
وضعيت، بحراني است
در سالهای اخیر با كم شدن بارشها وذخيره آبي و آلوده شدن منابع آبي به دليل نفوذ پسابها، ايجاد سيستم هاي تصفيه فاضلاب موردتوجه مسئولان شهري قرار گرفت. در حال حاضر استان اصفهان جزء مناطقي است كه كامل ترين سيستم جذب وتصفيه فاضلاب رادارد وتهران نيز به عنوان دومين كلانشهر در حال طي كردن مراحل اجرايي آن است. استان آذربايجان شرقي دربين استانهاي كشوراز لحاظ دارا بودن سيستم فاضلاب در شرايط بدي به سرمي برد به طوري كه پس ازنزديك به دو دهه فقط 55درصد شهر تبريز داراي سيستم فاضلاب است وساير شهرهاي استان از اين نعمت بي بهره اند. معضل ورود آبهاي سطحي وفاضلاب باعث شد تا دراين استان راه اندازي سيستم اگو سرعت بگيرد. از این رو برخي از مسئولان با پذيرفتن برخي از مشكلات قولهايي دادند تا هرچه زودتر علاوه بر ايجادسيستم فاضلاب، لوله هاي فرسوده نيزتعويض شود.
بنا به گفته مديرعامل سابق شركت آب و فاضلاب آذربايجان شرقي، نبود سيستم جذب فاضلاب وفرسودگي لوله هاي آب دومعضل استان است لذا اين سازمان دوبرنامه اجرايي در نظر گرفته است كه يكي از آنها ترميم لوله هاي قديمي وديگري توسعه سيستم فاضلاب است و براساس برنامهريزيهاي انجام شده تاكنون حدود 9 کيلومتر توسعه شبکه فاضلاب در مناطق مختلف شهر تبريز انجام شده و16كيلومتر ديگر نيز اجرايي خواهد شد.رضارجب پور افزود: تاكنون از يک هزار و 125 کيلومتر سيستم فاضلاب پيش بيني شده ، 600 کيلومتر آن اجرايي شده است.وی علت تاخير در اجرايي شدن اين پروژه را به خاطر هزينه شدن بخشي از اعتبارات اجراي خطوط لوله گذاري براي احداث تصفيه خانههاي فاضلاب اعلام كرد كه بايد براي حل آن به فكر چاره بود.
در آن زمان قراربود بهرهبرداري از تصفيهخانههاي فاضلاب شهرهاي سراب، بناب و بستان آباد در صورت تخصيص اعتبار تا پايان سال88امکان پذيرشود اما اتفاق نيفتاد.البته با تمام مشكلاتي كه پيش روي اجراي اين پروژها بود ولي سرانجام تعداد سه واحد از هفت واحد تصفيه خانه هاي شهري شهرهاي اهر، جلفا و عجب شير به بهره برداري رسيد و در حال حاضر پساب اين تصفيه خانهها به ميزان دو هزار و 500 ليتر در ثانيه براي استفاده از مصارف كشاورزي مورد استفاده قرار مي گيرد كه البته احتمال آلوده شدن موادغذايي را به انواع آلودگي ها دوچندان مي كند.معاون عمـرانـی استاندار آذربایجان شرقی وضعیت نـامـنـاسـب شبکه های فاضلاب را ازجمله مشـکـلات جـدی استان مي داند ومي گويد: با وجود كارهايي كه در زمينه ايجاد فاضلاب در اين استان افتاده اما عـدم برخورداری ۴۵ درصد شهر تبریز از سـیـسـتـم فاضلاب به هیچ وجه در شان این شهر نیست وبايد كارجدي انجام شود.مـحـمـد صـادق پورمهدی با اشاره حل مشکلات فاضلاب تبریز تاسه سال آینده می افزاید: بخش عـمـده ای از درآمـد شرکت آب و فـاضـلاب از فـروش آب و تحویل سیستم فاضلاب است که با استفـاده از آن می توان کارهای زیادی را انجام داد و بـا شهرداری تبریز و دیگر شهرهای اسـتـان نـیـز برای عدم دریافت هزینـه حـفـاری سـیـسـتـم فاضلاب توافق شده تا اجرای این شـبـکـه هـا تسریع شود .
اما واگر سيستم هاي فاضلاب
درحالي كه كارهاي اجرايي سيستم فاضلاب در بعضي مناطق انجام شده، اما به دليل اين كه آن شهرها به طور كامل تحت پوشش سيستم فاضلاب قرار نگرفته اند امكان استفاده از آن براي دفع فاضلاب وجود ندارد به همين دليل همانند گذشته فاضلاب هاي خانگي و صنعتي به چاه هاي جذبي مي ريزد كه به تدريج باعث آلودگي سفره هاي زيرزميني و در نهايت آلودگي آب آشاميدني در برخي مناطق كشور مي شوند.ازطرفي ورود فاضلابها به چاه ها ومنابع آب در سالهاي اخير باعث شده تا نيترات موجود آب مصرفي از حد استاندارد فراتر برود، هرچند برخي از مسئولان به اين موضوع اعتراف مي كنند اما برخي نيز مدعي اند سلامت آب را تضمين مي كنند.در حالي كه برخي از كارشناسان ايجادسيستم فاضلاب شهري را بهترين روش براي صرفه جويي وداشتن آبي بهداشتي مي دانند اما تعدادي از كارشناسان زماني اين موضوع را مثمر ثمر مي دانند كه استانداردهاي لازم براي تصفيه آب رعايت شود .دكتر اصيليان، معاون سازمان محيط زيست، در اين باره مي گويد: در وهله اول ذكر اين نكته ضروري است كه پروژه از آنجا كه بايد در سراسر كشور اجرا شود، زمان بر است اما بايد گفت مديريت زمان و استفاده از فرصت هايي كه وجود دارد، براي تسريع در روند اين پروژه حائز اهميت است.وي مي افزايد: نكته دوم، مسئله كمبود تجهيزات لازم براي اجراي اين طرح است. در حال حاضر مراحل عملياتي اجراي اين پروژه نيازبه دستگاه هاي خاص دارد كه توليد اين دستگاه در انحصار چند كشور است و واردات آن به دليل تحريم ها به آساني ميسر نيست و كمبود بودجه نيز باعث مي شود كه انجام پروژه هاي بزرگ مشمول زمان شودوبهترين كار دريافت وام از بانك جهاني است كه برخي شهرها از جمله شيراز و اهواز با بهره بردن ازاين روش پيشرفت خوبي در ايجاد سيستم فاضلاب داشتند. درحالي كه خيلي ها ايجاد سيستم جذب وتصفيه فاضلاب در كشور را مفيد ارزيابي مي كنند رئيس مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت در اين خصوص نظرديگري دارد.احمد جنيدي مي گويد: ٩٨ درصد شهرهاي كشور سيستم جمع آوري فاضلاب ندارد و در اغلب شهرها از چاه هاي جذبي براي دفع فاضلاب استفاده مي شود البته ٢ درصد شهرهايي كه سيستم جمع آوري فاضلاب دارند فاقد سيستم تصفيه مناسبي بوده و با ارفاق مي توان سيستم دفع فاضلاب آنها را پذيرفت.وي ادامه مي دهد: با توجه به بحران آب واجبار به جداسازي آب آشاميدني ازآبي كه براي ساير مصارف استفاده مي شود چاره اي نداريم كه سيستمي ايجاد كنيم كه كارايي داشته باشد وگرنه تنها سرمايه ها را به هدر داه ايم كه فكر نكنم كار عاقلانه اي باشد.درخاتمه بايد به اين نكته مهم توجه كرد اگر قرار است سيستم فاضلاب شهري با هزينه هاي بالاايجاد شود بايد استانداردهاي لازم وضروري در آن لحاظ شود در غير اينصورت در آينده نه چندان دور شايد اين سيستم به يكي از معضلات تبديل شود.
