اگرچه در ظاهر اين گروهها فقط با هدف ترويج حجاب و نشان دادن چهره واقعي زن مسلمان ايجاد شدهاند اما نكته اينجاست كه با انتشار تصاوير فراتر از پوشش مطرح شده در قرآن و اصلاً انتشار تصاوير زن مسلمان با گفتههاي قرآن در زمينه حجاب منافات دارد.
آنچه كه مشخص است و نيازي به توضيح ندارد صرفاً دعوت از زنان مسلمان براي عضويت در اين گروههاست، براي شما اين سؤال نيست كه ما وقتي در اسلام هم براي زنان و هم براي مردان حدود حجاب پوشش و نگاه داريم چرا عملكرد اين گروهها صرفاً بر حجاب آن هم از نوع پوشش فقط زنان معطوف شده است؟ مشخص است چون زنان از جمله كساني هستند كه تمايل به نشان دادن، بروز و ظهور ويژگيهاي ذاتيشان مثل زيبايي در آنها بيشتر است. زنان بيش از مردان دوست دارند در مركز توجه باشند غافل از اينكه همين در مركز توجه بودن باعث ايجاد خطر براي آنها ميشود و دقيقاً حجاب عاملي است براي محافظت آنها.
نكته بعدي فلسفه حجاب در دين ماست. ما در قدم اوليه حجاب آن را پوششي ميناميم براي پنهان كردن زيباييها از نگاه نامحرم اگرچه در اسلام براي حجاب تنها محدود به مچ دستها و گردي صورت شده است اما انگار فراموش كردهايم كه در احكام ما به وضوح گفته شده كه «گردي صورت بدون زينت... مچ دستها بدون زينت در انگشتها و دست». زماني كه يك خانم با روسري، آرايش، حجاب فرماليته در اين گروهها عضو ميشود و به اسم حجاب اسلامي عكس ميگذارد در واقع اول به عقل و شعور خودش توهين ميكند چون برداشتي كه او از احكام دين داشته فراتر از آن چيزي است كه عمل ميكند.
من نميگويم چادر حجاب اسلامي است اما مقنعه يا روسري به اندازهاي كه زيباييها و برجستگيهاي بدن زنان را بپوشاند جزء لاينفك حجاب اسلامي است. حالا خودتان مقايسه كنيد وقتي گروهي به اسم «حجاب اسلامي» از زنان ميخواهد كه با هر نوع پوشش و هر ميزان حجابي عكسهايشان را حتي با آرايش براي نمايش ساير زنان بگذارند چطور ميتواند ادعاي ترويج فرهنگ حجاب اسلامي را داشته باشد؟
من معتقدم اينكه ما از همه توصيهها و ابعاد حجاب مثل حجاب پوشش، حجاب رفتار و حجاب نگاه تنها به بيان حجاب پوشش آن هم از نوع ناقص بپردازيم نه تنها در اشاعه و ترويج اسلام لطف نكردهايم بلكه با تيشه به ريشه حجاب اسلامي زدهايم و مسلمانان را هم دچار خطا كردهايم. حجاب اسلامي آن چيزي نيست كه از سوي فضاهاي عكس و فيلم اين روزها شاهد آن هستيم بلكه حجاب واقعي دين ما آنجاست كه خداوند در قرآن ميفرمايد: به مردان باايمان بگو ديده فرونهند و پاكدامني ورزند كه اين براي آنها پاكيزهتر است زيرا خداوند به آنچه ميكنند آگاه است (سوره نور آيه 35).
ما معتقديم اسلام كاملترين و آخرين دين فرستاده از سوي خداوند است. در توصيف اين اعتقادات ما همين بس كه «كاملترين» يكي از مهمترين ويژگيهاي دين ماست. دين وقتي كامل است كه در گذر زمان و با مواجهه اعصار، اديان، قومها و حتي _____ مختلف ناقص نباشد. يك دين وقتي لفظ كامليت ميگيرد كه احكام موجود در آن در هر عصر و دورهاي متناسب با مردم عصر پاسخگوي نياز آنها باشد.
نميخواهم بحث را كلي و مفصل كنم تنها ميخواهم به يك جزء بپردازم تا نشان دهم كه اسلام دين دنياي تكنولوژي هم هست، البته اگر اسلام واقعي نشان داده شود؛ چارچوب حجاب در دين اسلام براي ما كاملاً مشخص شده است اينكه چه بپوشيم، چطور رفتار كنيم، با نامحرم به چه ميزان اختلاط داشته باشيم و حتي نوع قدم زدن و نگاه كردن جزو اصولي است كه از زمان حضرت محمد(ص) براي ما توضيح داده شده است. حالا تصور كنيد امروز تنها زماني ميتوانيم ادعا كنيم ترويجدهنده حجاب اسلامي هستيم كه تمام قوانين مربوط به حجاب را بيكم و كسر بيان كنيم نه اينكه از همه اصول حجاب تنها به پوشش اكتفا كنيم. ضمناً فراموش نكنيم يكي از اصول مهم حجاب دوري از مركز توجه قرار گرفتن آن هم در منظر نامحرم است كه متأسفانه در اين فضاهاي مجازي با روش به اشتراك گذاشتن عكس چنين حجابي رعايت نميشود. فراموش نكنيم دين اسلام زنان را به دليل داشتن ذات متفاوت از هرنوع خودنمايي نهي ميكند. متأسفانه بسياري از زنان عضو اين گروهها با خود تصور كردهاند كه با انتشار تصاوير محجبه خود حتي با آرايش يا زينتآلات ميتوانند زنان مسيحي يا پيروان ساير اديان را به اسلام جذب كنند غافل از اينكه عكس آنها هيچ نشاني از حجاب ندارد چه رسد به حجاب اسلامي. خداوند در قرآن نسبت به حجاب ناقص هم در آيه 33 سوره احزاب هشدار داده است آنجا كه خطاب به زنان ميفرمايد: در خانههايتان قرار گيريد و مانند روزگار جاهليت قديم زينتهاي خود را آشكار نكنيد؛ در واقع به زنان ميگويد كه نشان دادن زينتها به اسم حجاب در واقع همان جاهليت است كه بايد از آن دوري كنند.
اوايل انقلاب امام خميني(ره) نسبت به ورود اسلام امريكايي هشدار دادند و تأكيد كردند وجود آموزههاي تلفيقي و برداشتهاي شخصي امريكاييها از اسلام بسيار خطرناك است و امروز مقام معظم رهبري نسبت به ترويج و ورود آموزههاي تشيع انگليسي بارها هشدار دادهاند كه من معتقدم بخش مهمي از اين نوع رفتارهاي آسيبزننده از دشمنان خودي شكل ميگيرد چون ميخواهند از درون به اسلام ضربه بزنند.
من معتقدم آنچه در رفتار و منش گردانندگان اين گروههاي غيرديني ديده ميشود قبحزدايي ذره، ذره از پوشش زن مسلمان است. آنها ميخواهند با بكارگيري همه ترفندهايشان زنان مسلمان را وارد گود خودنمايي كنند كه خوشبختانه زنان ايراني از اين گروهها استقبال نكرده و نميكنند.
نياز به توجه...
دكتر سهيل ورزي، روانشناس باليني
صريح و بيحاشيه ميگويم كساني يا به تعبير من زناني كه كمتر ديده ميشوند، در خانه و در بين اعضاي خانواده زيباييها، قابليتها و تواناييهايشان ديده نميشود، تحسين نميشوند و از سوي همسرشان مورد تمجيد قرار نميگيرند در گروهي قرار دارند كه خواستار جلب توجه هستند. اين گروه كه بيشترين اعضايشان را متأسفانه زنان تشكيل ميدهند تا بيش از يك دهه پيش بيشترين اعضايشان را دختران جواني تشكيل ميدادند كه معمولاً در خانه پدري مورد توجه پدر و برادر خود قرار نداشتند. ورود همين دختران به خانههاي جديد و ناديده گرفته شدنشان حتي از سوي شوهران باعث شد نياز به توجه و تحسين همچنان با آنها همراه باشد.
در توضيح رفتارهاي اين گروه از زنان بايد بگويم كه تصور كنيد همه زنان و دختران ما باتريهاي احساسي درونشان وجود دارد كه تنها با ديده شدن و مورد توجه قرار گرفتن جنس مذكر شارژ ميشود. اگر پدران و برادران آنها بتوانند در دوران تجرد سهم خودشان را از اين شارژ كردن ايفا كنند مطمئناً دوران تجرد اين دختران بدون نياز به جلب توجه سپري ميشود اما اگر در دوران تجرد احساس نياز آنها رفع نشود همين نياز در زندگي زناشويي مضاعف ميشود و آنچه ميماند يك بانوي متأهل نيازمند به جلب توجه است كه براي رفع اين نياز دست به هر كار به اصطلاح شرعي و اسلامي ميزند. ناگفته نماند كه من به شدت معتقدم آنچه كه در بين خانوادههاي مذهبي و معتقد ما ديده ميشود «دختردوستي» است. مادران و پدران خانوادههاي مذهبي آنقدر كه به دخترانشان چه در دوران كودكي و چه در دوران نوجواني توجه ميكنند به پسران توجه نميكنند و همين دليل باعث شده كه دختران اين گروه كمتر نياز به ديده شدن داشته باشند و در مقابل پسران از خانوادهها بيشتر فاصله بگيرند.
از بحث اصلي دور نشويم، آن هدفي كه در اين گروههاي مجازي و فضاهاي به اصطلاح ترويج حجاب شاهد آن هستيم اصلاً مسئله حجاب و اسلام نيست بلكه مسئله نشان دادن وجه متفاوتي از زن مسلمان است. وقتي از خانم خواسته ميشود كه هر عكس از حجابش (كامل يا ناقص) را فارغ از چارچوبهاي شرعي براي گروه بفرستد در واقع ميخواهند آن بخش شارژ نشده زن مسلمان را به عرصه بكشند و از او درخواست كنند «آن چيزي كه تا پيش از اين از تو در نگاه ديگران ديده نشده است را براي ما بفرست تا همه ببينند.»
منطقي باشيم؛ اگر ما هم جزو اين گروه زنان باشيم و فرصت براي ديده شدن و مورد تمجيد قرار گرفتن را پيدا كنيم طبيعي است كه دست به هر كاري ميزنيم تا تعريفي در حد و اندازه چند كامنت بگيريم. من معتقدم حتي زناني كه در چند دوره پي در پي و مختلف عكسهاي به ظاهر با حجاب اما جلب توجهكننده را براي پروفايل اپليكيشنها و فضاهاي مجازيشان انتخاب ميكنند هم از اين قاعده مستثني نيستند. براي پي بردن به هدف اصلي اين افراد بهتر است سراغ نظرهاي كاربران در زير عكسها برويم. با يك نگاهي كلي ميشود فهميد كه يك خانم هرچند با حجاب از روي چه قصد و منظوري چنين عكسي را براي معرفي خودش انتخاب كرده است. معمولاً زناني كه از ديده شدن دوري ميكنند و نياز دروني براي اين مطرح شدن ندارند بعد از يكبار گذاشتن عكس شخصيشان و ديدن نظرهاي تعريف و تمجيدي كاربران عكسشان را تغيير ميدهند. در مقابل ما زناني را هم داريم كه وقتي عكس با حجاب ميگذارند و عكسالعمل مخربي نميبينند به رويه عادي زندگيشان ادامه ميدهند. آنچه بيش از حجاب مورد توجه اين خط مشي قرار دارد از بين بردن حياي دروني جنس زن است، حيايي كه به واسطه آن زنان ترجيح ميدهند كمتر در معرض ديد مردان قرار بگيرند. حيا فضل جداشدني از حجاب نداشته و ندارد. روح حجاب حياي نهفته در ذات مرد و زن است كه فارغ از ابعاد ديني يك ويژگي انساني است. من معتقدم يكي از ويژگيهاي منحصر بهفرد انسان در مقابل ساير موجودات حياي دروني اوست كه مانع از انجام هر رفتار و اختيار هر نوع پوششي براي او ميشود.
حد و مرزي كه مشخص شده است
حجتالاسلام حسين موحدي، مدرس حوزه علميه
به نظر ميرسد دليل اصلي كه گروهي از زنان به اصطلاح مسلمان راحت به چنين گروههايي ملحق ميشوند تنها تفاوت برداشت از لفظ حجاب و تعبير آيات و روايات مربوط به حجاب است. وقتي شما ميآييد از زبان يك مرجع حد و حدود حجاب را به يك شكل تعريف ميكنيد و از زبان مرجعي ديگر حدود حجاب فرق ميكند نتيجه اين ميشود كه هر كس از ظن خود ميشود عضو اين گروهها!
تصور كنيد در كشور ما گفته ميشود گردي صورت بدون زينت براي حجاب كافي است اما اعراب معتقدند تنها مشخص شدن گردي براي حجاب صورت كافي است و اگر در اين صورت آرايش يا زينتي وجود داشت مشكل شرعي ندارد. نكته مهم اينجاست، برداشتي كه امروزه براي پوشش بانوان استفاده ميشود حجاب است، اما در زمانهاي گذشته چيزي به اسم حجاب وجود نداشته است و آنچه حتي امروز در كلام بسياري از فقهاي علوم ديني و اسلامي ديده ميشود «ستر» است كه معناي لغوي آن پوشاندن كامل و مستتر است.
در حقيقت به نظر من بهتر است واژهاي در اين زمينه مورد استفاده قرار گيرد كه گستردگي مفهومي بيشتري داشته باشد و از بين دو كلمه حجاب و ستر لفظ ستر بهتر ميتواند منتقل كننده مفهوم پوشش بانوان باشد تا لفظ حجاب؛ زيرا همانطور كه در معناي واژه حجاب بيان شد، اين لفظ علاوه بر مفهوم پوشش، بيشتر به معني پرده و حائل ميان دو شيء است و شايد از آن جهت معناي پوشش را ميرساند كه پرده وسيلهاي براي پوشش است، اما نه هر نوع پوششي؛ بلكه پوششي كه از طريق پشت پرده واقع شدن صورت ميگيرد.
خداوند در سوره احزاب ميفرمايد كه « با زنان پيامبر(ص) از پس پرده (من وراء حجاب) سخن بگوييد» يا در آيه 45 سوره اسراء، نيز تفاوت استعمال اين دو واژه كاملاً مشخص است، زيرا پروردگار نيز لفظ حجاب را در معني پرده و براي پوشانندگي لفظ مستور را بيان نموده است.
شهيد مطهري هم در اين باره ميفرمايند: «مورد استعمال كلمه حجاب در مورد پوشش زن، يك اصطلاح نسبتاً جديد است. در قديم و مخصوصاً در اصطلاح فقها كلمه «ستر» كه به معني پوشش است، به كار رفته است. فقها چه در كتاب الصلوه و چه در كتاب النكاح كه متعرض اين مطلب شدهاند، كلمه ستر را به كار بردهاند، نه كلمه حجاب را و بهتر اين بود كه اين كلمه عوض نميشد و ما هميشه همان كلمه پوشش را به كار ميبرديم، زيرا چنان كه گفتيم معني شايع لغت حجاب، پرده است و اگر در مورد پوشش به كار برده ميشود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همين امر موجب شده كه عده زيادي گمان كنند كه اسلام خواسته است زن هميشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بيرون نرود. پوشش زن در اسلام، اين است كه زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوهگري و خودنمايي نپردازد. »
البته در بين همه احاديث و آيات مربوط به حجاب تعدادي از آيات قرآن كريم كه بر مفهوم پوشش دلالت دارند مثل آيات 33، 55 و 59 سوره احزاب و آيات 30، 31 و 60 سوره نور با شرح جزئيات تلاش ميكند كه به حدود حجاب شرعي بپردازد. مهمترين و معروفترين آيات در زمينه پوشش بانوان آيات 59 سوره احزاب و 31 سوره نور است.
خداوند در آيه 59 سوره احزاب ميفرمايد: «يَأَايهَُّا النَّبىُِّ قُل لّأَِزْوَاجِكَ وَ بَنَاتِكَ وَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيهِْنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنىَ أَن يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَ كاَنَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا: اى پيامبر، « به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو پوششهاى خود را بر خود فروتر گيرند. اين براى آنكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند [به احتياط] نزديكتر است، و خدا آمرزنده مهربان است».
در اين آيه به پيامبر(ص) امر شده است كه به زنان و دختران خود و به تمامي زنان مؤمن دستور داشتن حجاب و پوشيدن جلباب را بدهند. نكته مهم در آيات حجاب اين است كه قرآن كريم به دو نوع شيوه پوشش براي بانوان دستور داده است كه يكي جلباب و ديگري خمار است كه هر كدام از اين دو پوشش در جاي خود مفصل بحث خواهد شد.
علامه طباطبايي درباره مفهوم آيه «ذلِكَ أَدْنى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ» ميگويد پوشاندن همه بدن موجب ميشود كه بانوان به اهل پوشش و صلاح بودن شناخته شوند، بنابراين ديگر مورد آزار و تعرض اهل فسق و فجور قرار نميگيرند.
مرحوم طبرسي نيز در مجمعالبيان در مورد همين بخش مهم آيه حجاب ميفرمايد اين پوشيدگى، نزديكتر بودن ايشان به مسلمان بودن و آزاد بودن را مىشناساند، چون زنان غيرمسلمان، و نيز كنيزان در آن دوره حجاب نداشتند، و حجاب علامت زنان مسلمان بود، در نتيجه كسى متعرض آنان نمىشد و حتى كسى نمىپنداشت كه ايشان كنيز يا غيرمسلمانند.
البته به نظر ميرسد كه برداشت علامه از اين قسمت از آيه مناسبت بيشتري با هدف پوشش در اسلام داشته باشد، زيرا هنگامي كه بانوان در جامعه در هر دوره زماني، پوشش كامل و عفت را رعايت كنند، مسلماً مردان آن جامعه كمتر در معرض تحريك و شهوتراني قرار گرفته و به خود اجازه نميدهند كه به زنان با عفت آزار رسانند.
همانطور كه گفتم يكي از آيات مهم در مورد حجاب زنان آيه 31 سوره نور است كه خداوند ميفرمايد: «وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَرِهِنَّ وَ يحَْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْيَضْرِبْنَ بخُِمُرِهِنَّ عَلىَ جُيُوبهِِنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَائهِنَّ أَوْ ءَابَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنىِ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنىِ أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيرِْ أُوْلىِ الْارْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُواْ عَلىَ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يخُْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَ تُوبُواْ إِلىَ اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكمُْ تُفْلِحُونَ: و به زنان با ايمان بگو: «ديدگان خود را [از هر نامحرمى] فروبندند و پاكدامنى ورزند و زيورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه [طبعاً] از آن پيداست. و بايد روسرى خود را بر گردنِ خويش [فرو] اندازند، و زيورهايشان را جز براى شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زنان [همكيش] خود يا كنيزانشان يا خدمتكاران مرد كه [از زن] بىنيازند يا كودكانى كه بر عورتهاى زنان وقوف حاصل نكردهاند، آشكار نكنند و پاهاى خود را [به گونهاى به زمين] نكوبند تا آنچه از زينتشان نهفته مىدارند معلوم گردد. اى مؤمنان، همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه كنيد، اميد كه رستگار شويد.»
