از صبح كه بلند ميشود بايد به اين فكر باشد كه صبحانه بچهها و آقا را آماده كند، بعد از انجام كارها به سمت مدرسه و محل كار راهيشان كند و خودش بعد از انجام كارهاي خانه آخرين نفري باشد كه خانه را ترك ميكند. همه چيز بايد فراهم باشد تا كارهايش عقب نماند چون با كوچكترين مشكلي همه برنامه روزانهاش تغيير ميكند و ممكن است تمام روز را درگير شود. در واقع هر كاري انجام ميدهد دغدغه كار بعدياش را دارد و نميداند چرا باز هم وقت كم ميآورد. صبحها وظيفه بردن بچهها به مهد و مدرسه با پدرشان است اما عصرها بايد علاوه بر اينكه به فكر خريد خانه باشد، دخترش را از مهد و پسر بزرگش را از خانه مادرش بياورد.
در همين حين هم بايد فكر شام شب باشد و با يك دست خانه را تميز و با دست ديگر به تكاليف مدرسه و كارهاي بچهها رسيدگي كند. درواقع بيشتر بار خانه بر دوش اوست و همه اين اتفاقات به اين خاطر است كه آقاي خانه سركار است و وقت ندارد در اين امور دخالت كند غافل از اينكه هر كسي با هر وضعيت و تواني كه باشد، بالاخره يك روز كم ميآورد و به قول معروف؛ «يك دست صدا نداره».
هيچ كس به اين فكر نميكند كه اگر روزي خانم خانه مريض شود و مشكلي برايش پيش بيايد كه نتواند به اين كارها برسد چه اتفاقي براي خانواده پيش خواهد آمد؟ واقعيت اين است كه همه برنامههاي خانه و اعضاي خانواده به هم ميخورد. سايرين تازه در اين مواقع متوجه ميشوند كه كارشان لنگ ميماند و همه كارهايشان با هم قاطي ميشود. سؤال اينجاست كه اگر روزي مرد بخواهد همه مسئوليتهاي زن خانه را برعهده بگيرد، آيا ميتواند به همه كارها يكجا رسيدگي كند و كم نياورد؟ شرايط اكثر زنان شاغل به همين منوال است و اگر قصد كنند كه برخي از اين مسئوليتها را انجام ندهند، روابط بين زن و مرد در خانه دچار مشكل ميشود.
دقيقاً به همين دليل است كه ميگويند بايد زن و مرد درك متقابل از شرايط هم داشته باشند و با همكاري يكديگر كارها را انجام دهند، مسئوليتها را تقسيمبندي كنند و هرچه از دستشان برميآيد براي بهتر شدن زندگيشان به كار گيرند. مسلماً در شرايط زندگيهاي امروزي اين مسئله اهميت زيادي دارد كه مرد خانه براي انجام كارهاي خانه خطكشي نكند و با همه وجود به همسرش كمك كند. همانطور كه زن، همسرش را درك ميكند و با اين وضعيت كنار ميآيد، از مرد نيز انتظار ميرود موقعيت خانم خانه را درك كند و با او همكاري لازم را داشته باشد.
يك دو دوتا، چهارتاي ساده
اگر بخواهيم يك حساب سر انگشتي كرده و برخي كارهايي كه زن در خانه انجام ميدهد را محاسبه كنيم، رقم آخر سر به فلك ميزند و خيلي بيشتر از آن مبلغي ميشود كه مرد براي يك ماه كاركردن دريافت ميكند. مسلم است كه يك روز كار كردن زن خانه بدون اينكه منتي بگذارد و از ته دل انجام ميدهد بيشتر از اينها ميارزد. براي يك بار هم كه شده بياييم منصفانه كارهايي كه خانم خانه انجام ميدهد را ليست كنيم. اگر خانهتان به هم ريخته باشد و بخواهيد كارگري براي نظافت استخدام كنيد بايد حداقل روزي 100 هزار تومان برايش كنار بگذاريد، همان كارهاي به نظر پيش پاافتادهاي كه خانم خانه هر روز انجام ميدهد و اعتراضي هم ندارد.
نظافت، پختن غذا و جمع و جور كرد خانه از جمله اين كارهاست كه هرچه ساعت كار بيشتر شود مبلغ قبلي نيز افزايش پيدا ميكند. برويم سراغ مورد بعدي؛ همان پخت و پزي كه همه به سادگي از كنارش رد ميشويم، همان سه وعده غذايي كه اصلاً متوجه نميشويم كي آماده ميشود. اگر بخواهيد فقط دو وعده ناهار و شام غذاي دونفره از بيرون تهيه كنيد بايد براي هر وعده حدود 40 هزار تومان و در يك روز معادل 80 هزار تومان كنار بگذاريد. فارغ از اينكه غذايي كه با عشق و توجه پخته، غذايي كه با حوصله و از بهترين مواد اوليه تهيه ميشود با غذايي كه از بيرون تهيه ميشود و از نظر سلامت نميتوان آن را تضمين كامل كرد، بسيار فرق دارد.
حضور زن در خانه به عنوان مادر و نقشي كه در تربيت فرزندان دارد بسيار مهم است. شما هيچوقت نميتوانيد نقش مادري را از نظر مالي بسنجيد اما اگر بخواهيد براي نگهداري كودك پرستاري بگيريد بايد براي هر ماه حداقل 500 هزار تومان هزينه كنيد كه در آخر هم بچه بهانهگير و عصبي ميشود و دلسوزي و محبت مادر را تجربه نخواهد كرد.
حالا تصور كنيد زني كه در چهارديواري خانه همه اين وظايف را بدون هيچ چشمداشت مالي برعهده ميگيرد و از طرف ديگر حقوق و درآمدش را هم صرف مخارج خانه ميكند.
هر شب وقتي اعضاي خانواده دور هم جمع ميشوند سفرهاي رنگارنگ مقابلشان پهن ميشود. حتي تصور اينكه يك زن شاغل چطور وقت ميكند اين سور و سات را فراهم كند مشكل است. نقش زن در خانه به عنوان مشاور، روانشناس و در مديريت امور منزل را هم نبايد ناديده گرفت. حضور زن در خانه باعث آرامش سايرين ميشود و به واسطه همين حضور خيال بقيه اعضا از بودنش راحت است چون ميدانند وقتي او باشد همه چيز مرتب است.
شرع و قانون چه ميگويد؟
از روزي كه يادمان ميآيد اكثر افراد در مورد وظايف زن و مرد در خانه بحث داشتهاند و در اين مورد اختلاف نظر وجود دارد. عرف و فرهنگ بومي ما برخي از اين موارد را قبول نميكند و برخي معتقدند كار منزل وظيفه زن است درحالي كه از نظر شرعي و قانوني كار در منزل شوهر جزو وظايف هيچ زني نيست. از نظر قانون و احكام فقه زن وظيفه خانهداري يا آشپزي ندارد حتي ميتواند براي شير دادن به فرزند و كارهاي خانه طلب اجرت كند اما از جمله وظايف اخلاقي همسر محسوب ميشود. اكثر خانمهاي خانهدار و شاغل از اين موضوع بياطلاع هستند و بدون اعتراض و چشمداشت با جان و دل كارهاي خانه را انجام ميدهند. در واقع وجود چنين احكام فقهي و حقوقي براي زنان در راستاي دفاع از موقعيت حقوقيشان است و از سوءاستفاده بعضي از مردان جلوگيري ميكند.
از نظر اسلام خانواده مبتني بر حسن معاشرت و تقسيم كارها استوار است. طبق ماده 1103 قانون مدني «زن و شوهر مكلف به حسن معاشرت با يكديگرند» و بر اساس ماده 1104 قانون مدني: «زوجين بايد در تشييد (تحكيم)مباني خانواده و تربيت اولاد خود به يكديگر معاضدت نمايند.» در واقع اين دو ماده قانون مدني زن و شوهر را به حسن معاشرت و معاضدت در امور خانواده ملزم ميكند. اين حس مسئوليت نيازمند اين است كه زن و شوهر بايد به صورت معقول كارهاي زندگي و خانواده را تقسيم كرده و طبق اصولي متعارف و معقول عمل كنند. همانطور كه قانون نيز در اين مورد تأكيد دارد كه زن و مرد بايد با هم به توافق برسند و اين وظايف را بين هم تقسيم كنند.
وظيفهاي كه وظيفه نيست
پيش از اين زنان صرفاً خانهدار بودند و وظيفه كار كردن خارج از خانه و كسب درآمد نداشتند. در اين سالها و با توجه به تغيير در سبك زندگي افراد زنان فعاليتهاي خارج از خانه پيدا كرده و علاوه بر اين انجام كارهاي خانه را نيز بر عهده دارند. پيش از اين نيز از قديميها شنيدهايم كه زن در مورد انجام كارهاي خانه هيچ وظيفهاي ندارد و از روي لطف اين كارها را انجام ميدهد. شرايط فعلي كمي فرق ميكند و با اينكه وظيفه زن كار كردن خارج از خانه نيست اما باز هم زنان ما براي كمك به اقتصاد خانواده كار ميكنند. وقتي علاوه بر كار بيرون، كار خانه را نيز به اين وظايف اضافه كنيم اين وضعيت كمي فرق ميكند.
زني كه شاغل است معمولا حداقل از ساعت 8 تا 3 بعدازظهر كار ميكند و با احتساب رفت و آمد بيشتر از 9 ساعت بيرون از منزل است. اين زن وقتي خسته به خانه برميگردد مطمئناً توان زيادي ندارد اما بايد خود را براي يك ماراتن ديگر آماده كند. 9 ساعت بيرون بوده و حالا بايد شرايطي را در خانه فراهم كند كه براي سايرين محيطي گرم و آرام باشد. خانم خانه هرچقدر هم تلاش كند باز هم نميتواند به تنهايي اين بار مسئوليت را بر دوش بكشد و نياز به يك ياري دهنده دارد.
گذشتن از تفريحات
در حال حاضر مردها پذيرفتهاند كه بخشي از دخل و خرج خانه بر عهده زنان است و با روي هم گذاشتن حقوق هر دو نفر چرخ زندگي شان ميچرخد. وظيفه خرج خانه با زن نيست اما براي ساختن يك زندگي متوسط بايد اين مسئله را قبول كرد و زن نيز بايد از خيلي از دوست داشتنيهايش بگذرد. در واقع زماني را كه براي انجام كارهاي خانه و كار بيرون صرف ميكند، ميتواند براي حضور در كلاسهاي سرگرمي، هنري و تفريحي سپري كند. براي زنان كار سختي نيست همه وقت آزادشان را طوري برنامهريزي كنند كه ديرتر به خانه برسند و از زير بار برخي مسئوليتهاي خانه شانه خالي كنند.
مردان بايد از همان ابتداي امر سطح توقعشان را مشخص و خواستههاي خود را دستهبندي كنند. در اين موقعيت وظيفه مردان كمي سخت ميشود چون بايد اين شرايط را به خوبي درك كنند و بدانند اين شش يا هشت ساعت كار بيرون براي رفاه خانواده است و زنان به دنبال منفعت شخصي نيستند. به طور حتم هراتفاقي ميافتد و هر كاري كه زنان انجام ميدهند براي بهتر شدن وضعيت خانواده و روند زندگي شان است و به همه جوانب امر توجه دارند.
همفكري كردن
مهمترين بخش در زندگي مشترك كمك و همفكري زن و مرد در همه امور است. وقتي دو نفر از صبح تا شب كار ميكنند بايد درك درستي از مشكلات و مسائل هم داشته باشند. آنها بايد منطقي همديگر را درك كنند و بدانند كه شرايط به هيچ عنوان تغيير نميكند، بايد با اين وضعيت خودشان تغيير به وجود آورند و با هر موقعيتي كنار بيايند. پيش ميآيد كه روزي يكي از زوجين زودتر كارش تمام ميشود و زمان بيشتري را در خانه خواهد بود، اينطور نبايد تصور شود كه كارهاي خانه با زن است و اگر مرد در خانه باشد، منتظر بماند كه همسرش بيايد و كارها را انجام دهد. دو طرف بايد براي زمانهاي بيكاري و اوقات فراغتشان برنامهريزي داشته باشند. روزهايي كه مرد زودتر به خانه برميگردد هر كاري كه از دستش بر ميآيد بايد انجام دهد، همانطور كه زن براي رسيدگي به كارهاي خانه زمان ميگذارد.
برنامهريزي درست
مسلماً زن و مرد شاغل در طول هفته كاري برايشان پيش ميآيد و حضورشان در خانه دير و زود ميشود. زماني كه ريز برنامه كارهاي خانه را نوشته باشند، ميدانند كه كدام كارها چه روزي بايد انجام شود و اولويت برخي كارها چه روزهايي است، براي برخي كارها مثل شستن لباسها، جاروكردن، اتوكردن، نظافت خانه و خريد ميتوان زمانبندي گذاشت. هر كدام از آنها علاقهمنديهايي دارند و ميتوانند براساس دوست داشتنيها و تواناييهايشان مسئوليتي را برعهده بگيرند. فرقي ندارد كداميك اين كار را انجام دهند، مهم اين است كه كارها طبق برنامه پيش رود و عدالت هم رعايت شود.
البته اينكه هركس طبق خواستنيهايش كارها را انجام دهد شرط نيست بلكه بايد دو طرف به خودشان بقبولانند كه كار خانه روي روال پيش رود. در واقع تقسيم كار بايد به طور عادلانه در خانه انجام شود و اگر خانم آشپزي ميكند هيچ اشكالي ندارد كه مرد ظرفها را بشويد يا خانه را جارو بزند. معمولاً زنان شاغل روزهاي پنجشنبه وجمعه ميهماني برگزار ميكنند و در اين روزها نقش مهم آقايان در كمك به همسر به خوبي نمايان ميشود. آقايان ميتوانند قبل از آمدن ميهمانها نظافت خانه و خريد را انجام دهند چون معمولاً پخت و پز و رفت و روب با خانمهاست و به اندازه كافي اين مسئله وقت و ذهن آنها را مشغول ميكند. مردها ميتوانند با انجام كارهايي از اين قبيل به خانم كمك كنند و در اين شرايط همديگر را دست تنها نگذارند. اگر اين شرايط در روزهايي كه اوج كارشيفت كاري زن و مرد و روزهاي خاص است، تقسيم وظايف ميتواند يكي از راهحلهاي مناسب و منطقي براي انجام كارهاي خانه باشد.
در كل اگر زن و مرد از همان ابتداي زندگي در اين موضوعات به توافق برسند همه مسائل و مشكلات حل خواهد شد و جاي بحث و حرفي در ادامه زندگيشان پيش نميآيد. وقتي توقع و ميزان انتظارات افراد مشخص شود، روند كارهاي خانه شكل ديگري پيدا ميكند و همه مسئوليت خانه بر عهده يك نفر نخواهد بود.
