فرقي ندارد خواهان پيشرفت در چه عرصهاي باشيم؛ ما هميشه وقتي خودمان تصميم به تغيير شغل ميگيريم كه بدانيم پيشنهاد بهتري داريم، وقتي تصميم به تغييرخانه ميگيريم كه بدانيم خانه بهتري انتظارمان را ميكشد و هميشه وقتي لباس ميخريم و لباسمان را عوض ميكنيم كه بدانيم لباس بهتري داريم. پيشرفت بشر از جمله خصلتهاي وجودي اوست كه هميشه از سوي جامعهشناسان، روانشناسان و مردمشناسان تحسين ميشود چون به وضوح رفتارهاي نشئت گرفته از اين خصلت در رفتار هر انساني ديده ميشود. حالا كه ميدانيم ذات بشر كمالگرا و پيشرفت پسند است سخت است به اين فكر كنيم كه در برههاي از زمان همين انسان با تفكر خودش تصميم بگيرد در مسيري پا بگذارد كه حركت رو به عقب و تباهي داشته باشد! بله تعجب نكنيد براي رسيدن به چنين موردي نبايد راه دوري برويم چون نمونه چنين تصميمها و چنين رفتارهايي در بين جوامع خودمان هم سابقه دارد.
تاريخ بشر اينطور ميگويد كه در بسياري از مواقع همين انسان با تصميماتي كه گرفته خلاف جهت عقربههاي ساعت حركت كرده و به رغم پيشرفتهاي بسيار در مباني فكري و علوم مختلف از نظر بسياري از وجوه انساني به تنزل دچار شده است.
گاه اثرات سراشيبي تندي كه مردان و زنان جوامع مختلف به ويژه جوامع غربي را از عرش اخلاقيات به فرش ابتذال ميكشاند بر زنان بيشتر است. تريبون غرب زنان را كانون توجه خود معرفي ميكند و اين توجه در بازههاي زماني و موقعيتهاي خاص اعم از دنياي سينما گاه وجهه و شخصيت زنان را به قهقرا ميكشد.
كيفيت پوشش و به خصوص كيفيت پوشش زنان از جمله مواردي است كه همچون بسياري از ويژگيهاي شخصيتي جوامع غرب در مسير حركت زمان پسرفت و تنزل داشته است. لباس و پوشش زنان به عنوان عنصري كه براي پوشاندن بدن مورد استفاده قرار ميگرفت اكنون به عنصري براي بدن نمايي تبديل شده است. در اين حقيقت كه هاليوود بر دنياي پوشش زنان تأثيرگذار بوده است هيچ شكي نيست اما هاليوود چگونه در شيوع بيماري عريانگرايي در جوامع غربي نقش ايفا ميكند.
لازم نيست براي رسيدن به نمونههاي اين موضوع دست به دامان شبكهها و سريالهاي ماهوارهاي شويم. اگر پاي سريالهاي خارجي همين تلويزيون خودمان نشسته باشيد پوشيدگي لباس زنان در فيلمها و سريالهاي خارجي كه فضاي جامعه غرب در قرن 19 ميلادي و پيش از آن را بازسازي ميكند احتمالاً حاوي نكات جالب توجهي برايتان خواهد بود.
زنان غربي در اعصار دور حساسيت خاصي به پوشيدگي خود داشتهاند و مدل لباسهاي رايج در آن دوران نشان از اين حساسيت دارد. در قرن نوزدهم ميلادي لباسهاي زنانه رايج در فروشگاهها عمدتاً مبتني بر يك طرح يكسان بود. پيراهنهاي فنري بلند دوخته شده از پارچههاي آهاردار و زمخت با آستينهاي بلند يا سه ربع و نيز يقههاي سه سانت و سنجاق يقهاي كه براي تزئين كردن لباس از سوي خريدار انتخاب ميشد، قالب كلي طرح لباسهاي زنانه قرون 18 و 19 ميلادي را تشكيل ميداد.
تنها تغيير محسوس در لباسهاي زنانه قرن 19 ميلادي طول پيراهن بود كه تا پايان اين قرن با حفظ پوشيدگي ساير بخشها رفتهرفته از مچ پا تا زير زانو كوتاهتر شد. در حالي لباس زنان غربي در قرون پيش پوشانندگي بدن را به عنوان كاركرد و ماهيت اصلي لباس حفظ ميكرد كه در آن اعصار و به خصوص در دوره انقلاب صنعتي كه زنان پا به پاي مردان در كارخانجات گرم و شرايط دشوار كاري در كنار مردان حاضر ميشدند به رغم دست و پا گير بودن پيراهنهاي بلند و لايه لايه مختص آن دوران همچنان بر پوشيدگي بدن خود حساسيت خاص داشتند.
اين حساسيت در ميان اقشار كم بضاعت و فقير جامعه كه عموماً از طبقه كارگر بودند بيشتر بود و گاه در اواخر قرن نوزدهم ميلادي الگوي لباسها و پيراهنهاي زنانه از سوي طبقه اشراف در مراسمهاي خاص نقض ميشد اما عريانگرايي در پوشش زنانه به اندازه عصر كنوني شدت نداشت.
اسناد تنزل ارزش در بين فيلمها
مقايسه پوشش لباسهاي زنانه در فيلمهاي هاليوودي امروز و فيلمهايي كه در آن فضاي غرب را در اعصار دور بازسازي ميكنند به خوبي تنزل ارزش و كيفيت پوشانندگي لباسهاي زنانه امروز را يادآوري ميكند؛ سينمايي كه هنوز به طور كامل از ميزان تأثيرگذاري بالايش بر مسائل مختلف فرهنگي، اجتماعي و حتي سياسي به طور كامل پرده برداشته نشده خود در رواج فرهنگ برهنگي در غرب بيتأثير نبوده است.
اولين سينماي جهان در اوايل قرن 19 ميلادي بنا شد. فيلمهاي صامت و سياه و سفيد اين دوره به رغم عقب بودن از تمام جلوههاي بصري سينماي پر زرق و برق قرن حاضر عاري از ناپاكيهاي اخلاقي بود كه در اكثر فيلمهاي هاليوودي امروزي به چشم ميخورد؛ ناپاكيهايي كه با توجه به تأثيرپذيري بالاي جامعه از قاب جادويي تلويزيون و پرده نقرهاي سينما دامنگير جامعه امروزي شده است.
در واقع سينما و هاليوود در تسري فرهنگ عريانگرايي و فرهنگ خودنمايي از طريق استعمال مواد آرايشي در جامعه زنان غرب و حتي ساير جوامع نقش چشمگيري داشته است. هاليوود كه امروزه مباني فكري و سياستگذاريهاي خاص حاميان خود را زيرپوستي و از طريق سينما و تلويزيون به جوامع هدف انتقال ميدهد قابليت بالايي در اثرگذاري بر عادات روزمره زندگي انسانها دارد. اين اثرگذاري از موارد كوچكي همچون وزن افراد گرفته تا پوشش آنها و مصارف زندگيشان تنوع دارد.
تجربه ارتباط ميان سينما و زندگي افراد نشان داده است كه همواره ميان نوع پوشش، آرايش و حتي فيزيك ستارههاي سينما و ذائقه افراد جامعه ارتباط مستقيمي وجود داشته است. براي مثال از برههاي كه سوپراستارهاي زن هاليوود ناگهان وزن كم كردند و لاغر و نحيف شدند چاقي در جامعهاي چون امريكا كه زماني قاتل درجه يك اكثر امريكاييها به شمار ميآمد رو به كاهش گذاشت تا جايي كه امروز لاغر بودن و به تن كردن گرانترين لباسها هم و غم اكثر زنان امريكايي شده است.
هاليوود مهمترين الگو براي كودكان و نوجوانان
امروزه هاليوود و سينما بيش از هر چيز بر كودكان و جوانان تأثير ميگذارد. كودكان راهي سالنهاي سينما و از آنجا نيز راهي دنيايي پر جاذبه و پر زرق و برق ميشوند كه نخستين تأثير از اين دنيا با تمايل كودكان و جوانان به لباس پوشيدن و بروز رفتارهايي مشابه سوپراستارها خودنمايي ميكند.
همين تمايل است كه مدت كوتاهي پس از نمايش فيلمهاي هاليوودي، لباسها، ماسكها و حتي عروسكهاي شخصيت اول و قهرمانان فيلم را روانه بازار ميكند و در اين بين زنان و دختران بيش از هر چيز مسحور رنگ و لعاب آرايش سوپراستارهاي زن فيلم و پوشش زننده آميخته با رنگهاي تند و جذابي ميشوند كه جاذبهاش در قاب بزرگ صفحه نمايش سينما چند برابر ميشود.
زنان غربي در حالي با تبعيت از سياستهاي پشت پرده سينما كمر به الگوبرداري از سوپر استارهاي دنياي هاليوود ميبندند كه بتهاي غربي آنها در فيلمها و سريالها معمولاً در قالب شخصيتهايي ايفاي نقش ميكنند كه عموماً رفتارهاي خارج از اخلاق و غير متعارف از خود بروز داده و به اين ترتيب ناهنجاريهاي اخلاقي همچون پوششهاي زننده را به يك پديده طبيعي در جامعه تبديل ميكنند.
مردها هم در امان نيستند
البته دنياي تبليغاتي هاليوود تنها زنان را هدف قرار نميدهد. پرده نقرهاي گاه بر پوشش، مدل مو و فيزيك مردها نيز تأثير ميگذارد. تمايل به داشتن بدني عضلاني با رواج قرصهاي استروئيد و مدل مويي كه در يك دهه و يك سده اخير تحت تأثير ستارههاي دنياي موزيك و سينما گاه بلند شده و گاه تا ته تراشيده شده است و نيز لباسهايي كه گاه به طرز زنندهاي تنگ و گاه به شكل مضحكي گشاد ميشوند نمونههايي از اثرات سينما و هاليوود بر دنياي مردهاست.
امروز زنان و مردان غربي اسير وسوسه شهرت و منحصر به فرد بودن الگوهاي عالم هاليوود هستند. آنها در اين اسارت ناگزير از پذيرش عقايد ديني و سياسي و نيز نوع پوشش و منش سوپراستارهاي مورد علاقه خود بوده و همين تأثيرپذيري است كه همه جوانب زندگي روزمره مردمان جامعه غرب را همچون مومي در دستان سياستمداران و سياستگذاران در پشت پردههاي نقرهاي دنياي هاليوود قرار داده است.
موي زن در جامعه غربي
با آبي و صورتي شدن موي ستارههاي زن دنياي سينما آبي و صورتي ميشود و پوشش او نيز با گراييدن پوشش ستارههاي زن دنياي هاليوود به بدن نمايي رو به برهنگي ميگذارد. اين تأثيرگذاريها جادوي عالم سينما و هاليوود و منبع ارتزاق ميليونها شركت طراحي مد، برندهاي توليد كننده لباس زنانه و لوازم آرايشي و نيز سياستگذاران و حاميان پشت پرده هاليوودي است كه جملگي همچون حلقههايي به يكديگر متصل هستند.
شركتهاي طراحي مد و لباس برهنهگرايي را از قاب جادويي سينما بر تن ستارههاي زن هاليوود به زنان جامعه غرب معرفي ميكنند. سپس برندهاي توليدكننده لباس با سود بيشتري كه در استفاده كمتر از پارچه براي توليد لباسهاي بدن نما عايدشان ميشود اين البسه را وارد بازار ميكنند و زنان غربي نيز كه پيشتر ذهنيتشان از طريق سينما براي پوشيدن لباسهاي بدن نما آماده شده است چارهاي جز خريد اجناس موجود در بازار ندارند.
اين سياست مشترك حلقههاي به هم پيوسته دنياي هاليوود، طراحان مد و توليدكنندگان لباس است. مادامي كه سياست مشترك اين حلقهها بر مبناي ترويج پوششهاي زننده و عريانگرايي باشد جامعه غرب خواسته يا ناخواسته به سوي قهقرا و انزواي مدنيت پيش خواهد رفت و در اين سراشيبي زنان جوامع غرب قربانيان اصلي اشاعه فرهنگ برهنگي و فحشا خواهند بود.
امروزه اگر جوامع و رسانههاي غربي خود به تأثيرپذيريشان از هنرمندان و ستارههاي عالم موسيقي و تلويزيون اعتراف نكنند، تصوير جامعه غرب كه آينه تمام نماي الگوهاي هاليوودي است، خود شاهدي بر اين ادعاست كه هاليوود و ستارههايش تأثير مستقيمي بر فرهنگ جامعه غرب دارند. ستارههاي دنياي هاليوود بر سرگرمي مورد علاقه افراد، خورد و خوراك و امور روزمرهشان اثر ميگذارند.
الگوهاي هاليوودي از درون فرو ريختهاند
شبهرابطهاي كه ميان يك ستاره هاليوودي و هوادارش به وجود ميآيد، منجر به اين ميشود كه طرفدار نسبت به شخصيت هنري محبوب خود حس توهمآميز دوستي يا حتي حس توهم آميز صميميت شديدي در خود دارد، حسي كه معمولاً يكطرفه است.
اين مسئله هنگامي شكلي خطرناك به خود ميگيرد كه ستاره هاليوودي به انجام اعمال خلاف اخلاقي و مصرف مواد مخدر نيز اعتياد داشته باشد. چه بسا امروز شمار زيادي از چهرههاي شناخته شده دنياي هاليوود كه در قالب نقش ابر قهرمان و ناجي بشر دنيا را از متلاشي شدن نجات داده يا عامل پيروزي نيكي عليه شرارت ميشوند، خود اجسامي متحرك هستند كه به واسطه اعتياد شديد از درون فرو ريختهاند.
زنان و مردان جوان در غرب در سالهاي اخير بارها با شنيدن و مشاهده خبرهاي مربوط به بازداشت شدن ستارههاي محبوب خود آن هم به دلايل مختلفي اعم از مصرف مواد مخدر، رانندگي در شرايط نامطلوب حاصل از نوشيدن مشروبات الكلي و تعرض به حقوق ديگران شوكه شدهاند.
آيا اين ستارهها همان شخصيتهاي مثبتي هستند كه نقش مبارز در راه انهدام باندهاي مخوف قاچاق و خريد و فروش مواد مخدر و نيز نقش حافظان امنيت و نظم اجتماعي را ايفا ميكنند؟! اين اتفاق در سالهاي اخير بارها به وقوع پيوسته است و ستارههاي هاليوودي بسياري به جرم خدشه وارد كردن به نظم اجتماعي و ساير جرائم سالها پشت ميلههاي زندان به سر بردهاند.
تماشاي اين مدلها و الگوهاي تلويزيوني و سينمايي كه در زندگي خصوصي خود به شدت درگير مصرف مواد و رفتارهاي اعتيادآور هستند، منجر به بروز رفتارهاي مشابه در جامعه ميشود و مدلسازي از طريق يادگيري اجتماعي اثر مخربي بر افزايش اعتياد در جامعه غرب ميگذارد.
زنان جوان جامعه غرب نيز به تبعيت از اين الگوي گريزناپذير مبهوت جلال و زرق و برق استفاده لوكس زنان هاليوودي از مواد مخدر ميشوند و سرانجام در گودالي كه هاليوود و كارتلهاي مواد مخدر زير پايشان حفر كردهاند، سقوط ميكنند. امروز آمارها حاكي از آن است كه اعتياد شديد در ميان زنان غربي بيداد ميكند و حاصل دست اين زنان كه نقش تربيت خانوادههاي غربي را بر عهده دارند، نسلي خواهد بود كه كارشناسان فرهنگي، رفتارشناسان و جامعهشناسان غرب از هم اكنون نسبت به آينده آنها اظهار نگراني ميكنند.
آسياييها كمتر آسيب ديدند اما...
كشورهاي آسيايي مثل هند، چين، ژاپن و كشورهاي عربي از جمله كشورهايي هستند كه در گذر اين زمان خطرناك به خاطر جبهه مقاومي كه نسبت به تغييرات و تأثيرات هاليوودي دارند كمتر آسيب ديدند. البته مردمشناسان معتقدند كشورهايي كه داراي تاريخچه فرهنگي غني هستند مانند شهرهايياند كه دژ محكمي دارند؛ از طرف ديگر بسياري از جامعهشناسان و محققان ديني هم اذعان ميكنند كشورهايي با سابقه اديان الهي و مقررات اجتماعي برپايه ديني در مقابل هجمههاي فرهنگي و تغييرات مد مقاومت نشان دادهاند كه اين نكته هم قابل تأمل است.
*
پژوهشگر مسائل اجتماعي در حوزه بينالملل
