با ناهار كاري ظهر ديروز محمد جواد ظريف و كاترين اشتون، آخرين روزهاي مذاكرات هستهاي بين ايران و 1+5 از سه شنبه شروع شد. احتمالا امروز جان كري وزير خارجه امريكا هم به تيم 16 نفره ديپلماتهاي امريكايي ملحق ميشود كه براي مذاكره با ايران به وين آمدهاند. با اين حال، مثل اينكه هرچه به سوم آذر 1393 (24 نوامبر 2015) نزديك ميشويم، خوشبيني به نتيجه مذاكرات كمتر ميشود. وزير امور خارجه ايران ديروز در بدو ورود به وين در فرودگاه، به طور تلويحي وقوع هر دو سناريوي «دستيابي به توافق» يا «عدم توافق» را محتمل دانست و گفت: «اميدوارم نتيجه هر چه باشد چه توافق و چه ايستادگي در برابر زيادهخواهي، سوم آذر انشاءالله روز پيروزي ملي در رسيدن به اهدافي باشد كه در مذاكرات به دنبال آن بوديم.»
به گزارش «جوان»، چهار دور مذاكره بين وزراي خارجه ايران و امريكا در مسقط پايتخت عمان، بر خلاف گزارشهاي رسمي منتشر شده، نه تنها مواضع طرفين را به يكديگر نزديك نكرد، بلكه آن طور كه برخي منابع مطلع ميگويند، به افزايش شكافهاي بين دو طرف منجر شد.
چند منبع كه با واسطه به تيم مذاكره كننده هستهاي ايران دسترسي دارند، ميگويند برخلاف گزارشهاي رسمي و موضعگيري عباس عراقچي درباره اينكه «مذاكرات عمان نه پيشرفت بود نه پسرفت»، گفتوگوهايي كه تيم مذاكره كننده ايراني در مسقط با طرف امريكايي انجام داده، شاهد چرخش كم سابقه طرف امريكايي و اصرار بر ادامه تحريمها بوده است. برخي منابع چند روز پيش گفتند كه طرف امريكايي در گفت و گوهاي مسقط تا 8 هزار سانتريفوژ ايران را پذيرفته ولي منابعي كه «جوان» روز سه شنبه با آنها ارتباط پيدا كرد ميگويند كه طرف امريكايي نه تنها حاضر به ارائه تعهدي قابل اعتماد در زمينه لغو تحريمها نشده، بلكه در زمينه ظرفيت سانتريفيوژها نيز بر موضع حداكثر 4500 سانتريفيوژ اصرار كرده است.
اين گزارش غير رسمي منابع ايراني، اين روايت روز دوشنبه آسوشيتدپرس را نيز تأييد ميكند كه از قول ديپلماتهاي اروپايي گفته است امريكا حاضر به پذيرش 4500 سانتريفيوژ است.
علاوه بر اين، منابع نزديك به تيم مذاكره كننده ديروز به «جوان» گفتند كه مذاكرات وزراي خارجه ايران و امريكا در مسقط در يكي از دورهها، تا حد تنش پيش رفته و محمد جواد ظريف، لحن تند طرف امريكايي را با تندي پاسخ داده تا جايي كه دوطرف در يكي از دورههاي مذاكره، اتاق مذاكره را ترك كردهاند. به گفته منابعي كه «جوان» به آنها دسترسي دارد، طرف امريكايي، پايان تحريمها را حتي تا 30 سال نيز محتمل دانسته است.
يك منبع به «جوان» گفت: «تغيير موضع 180 درجهاي كه امريكاييها در مذاكرات مسقط داشتند، بيسابقه بود.» با اين حال، منابع ميگويند كه ظريف و كري با ميانجيگري طرف ثالث (ظاهرا عمان) مذاكرات را از سرگرفتهاند .
يك منبع ديگر نيز با اشاره به همين موضع تند طرف امريكايي اين احتمال را كه اين موضعگيري تاكتيكي بوده باشد رد نكرد. او ميگويد: «امريكاييها ميخواستند در مسقط نوعي شوك بهطرف ايراني وارد كنند.» ظاهراً رسيدن مذاكرات مسقط به همين نقطه است كه باعث شده، ظريف در بدو ورود به وين، از سناريوي «ايستادگي در برابر زياده خواهي» صحبت كند. ظريف روز سه شنبه قبل از شروع مذاكرات هستهاي وين، در بدو ورد به فرودگاه اين شهر گفت: «آن چه براي اين هفته لازم است اين است كه با اعتماد به نفس، همه گروهها و افراد كاري كنند كه با نشان دادن همدلي و وحدت ملي نتيجه هر چه باشد چه توافق باشد و چه ايستادگي در برابر زيادهخواهي، روز سوم آذر انشاءالله پيروزي ملي در رسيدن به اهدافي باشد كه از اين مذاكرات به دنبال آن بوديم؛ در صورتي كه توافق امكانپذير باشد و نشان دادن عزم ايران براي پيگيري حقوقش بر اساس اصول تعامل و همكاري و مقاومت در برابر زيادهخواهي.»
وزير خارجه دولت روحاني، دستيابي به توافق را منوط به «اراده سياسي براي اتخاذ تصميم سخت» موكول كرد و خطاب به طرف امريكايي گفت: «ارائه خط قرمزهاي بيمعنا كه براي خوشامد گروههاي فشار است، كمكي نه به حل مشكل ميكند و نه كمكي به منع اشاعه.» ظريف يقين دارد كه مردم ايران چه كساني كه در گفتهها و نوشتههايشان از مذاكرات حمايت كردند و چه آنها كه نقد ميكنند، در دلشان و اميدشان سربلندي كشور از اين مذاكرات بوده است: «يقين دارم حتي منتقدان ما را از دعاي خيرشان محروم نكردهاند و اميدوارم اين روش ادامه داشته باشد.»وي تصريح كرد: «اطمينان ميدهم اگر بتوانيم به راهحلي برسيم كه منافع كشور و مردم را لحاظ كند به توافق ميرسيم. اگر بر اثر زيادهخواهي طرف مقابل، راهحل به دست نيايد، دنيا متوجه شده است كه جمهوري اسلامي ايران به دنبال راهحل، تفاهم و تعامل سازنده است و از حقوق و عزت و سربلندي كشور دست برنميدارد.»
هر سناريويي ممكن است
ظريف وزير امور خارجه و كاترين اشتون هماهنگ كننده 1+5 ظهر ديروز بر سر ميز ناهار در محل دفتر نمايندگي دائم ايران در سازمانهاي بينالمللي در شهر وين آخرين دور گفت و گوهاي هستهاي را شروع كردند. ظريف گفته بحث اصلي كه مدتها وقت همه ما را گرفته، حدود غنيسازي يعني ميزان و نحوه اوج گرفتن غنيسازي به سمت تأمين نيازهاي صنعتي و مسئله تحريمها است: «گرايشي در كشورهاي غربي به ويژه مقامات امريكايي بوده كه فكر ميكنند تحريمها برايشان منفعتي داشته و راهحل است كه لذا تحريمها هم مورد اختلاف است.» يك منبع از هيئت امريكا گفته كه وزير خارجه امريكا احتمالاً امروز(چهارشنبه ) وارد وين كه محل برگزاري مذاكرات ايران و 1+5 است، ميشود. جان كري پيش از رفتن به وين، با نخستوزير رژيم صهيونيستي گفتوگو كرد. وي روز سهشنبه در لندن گفت كه اميدواريم توافق هستهاي نهايي با ايران حاصل شود، اما ايران بايد با توسل به همه راهكارهاي ممكن صلحآميز بودن برنامه هستهاياش را ثابت كند. كري در جمع خبرنگاران همراه با فيليپ هاموند، همتاي انگليسياش، افزود: اميدواريم توافق حاصل شود اما هيچ پيشبيني ممكن نيست. ايران بايد با همكاري همه ما و استفاده از همه راهكارهاي ممكن به دنيا ثابت كند برنامه هستهاياش صلحآميز است. كري قبل از عزيمت به انگليس شامگاه دوشنبه نيز گفته بود مذاكرات ايران وارد دوران كليدي شده است.
غيرقابل پيشبيني
همزمان با شروع آخرين دور مذاكرات هستهاي در وين، مواضع ديپلماتيك در بالاترين سطوح افق وين را كمتر قابل پيش بيني كرده است. خبرگزاري فرانسه ديروز در گزارشي پيشبيني كرد كه مذاكرات ايران و 1+5 تمديد شود. روزنامه صهيونيستي هاآرتص به نقل از يك مقام اسرائيلي گزارش داد ارزيابي تل آويو از روند مذاكرات هستهاي اين است كه اين گفتوگوها بار ديگر تمديد ميشود. منابع خبري غربي از جمله آسوشيتدپرس نيز به نقل از ديپلماتهاي امريكايي گفتند كه تمديد مذاكرات كنوني را ممكن دانستهاند اما هشدار دادهاند اين امر ممكن است به پيچيدگيهاي بيشتري منجر شود. با اين حال، در اظهار نظري ديگر، يك مقام ارشد امريكايي گفته است: «ما هنوز درباره تمديد مذاكرات هستهاي رايزني نكردهايم.» لس آنجلس تايمز ديروز سناريويي متفاوت را به تصوير كشيد و گزارشي نوشت كه اگرچه به پايان مهلت مذاكرات نزديك شده ايم اما احتمال حصول توافق به «صورت غيرمنتظره» وجود دارد.
