اوقات فراغت از نظر خيلي از ما به معناي وقتهايي است كه بيكاريم و بايد به طريقي آن را بگذرانيم. وقتي در اين مورد حرف ميزنيم به اولين گزينهاي كه ميرسيم بچهها هستند و فصل تابستان. اكثراً به اين نكته توجه نكرديم كه به غير از بچهها والدين هم نياز به اين تفريحات و تجربه اين لحظات دارند. زنان به دليل مشغلهاي كه در خانه و بيرون دارند اولويت در جامعه با آنهاست چون نياز به تفريحات و اوقاتي دارند كه مشكلات و درگيريهايشان را فراموش كنند و استراحت روحي و جسمي داشته باشند. معناي گذران اوقات فراغت فقط رسيدگي به كارهاي شخصي نيست و بايد از طريق كارها و روشهاي مختلف اوقات خوبي را براي خودمان به ارمغان بياوريم. در همين راستا انجمن بينالمللي جامعهشناسي فراغت، اوقات فراغت را اينگونه تعريف ميكند: «مجموعهاي از اشتغالات فرد كه كاملاً به رضايت خاطر خود، براي استراحت، تفريح يا به منظور توسعه اطلاعات يا آموزش غيرانتفاعي، مشاركت اجتماعي داوطلبانه بعد از آزاد شدن از الزامات شغلي، خانوادگي و اجتماعي بدان ميپردازد.» فراغت اين امكان را براي فرد به وجود ميآورد كه به بازسازي توان و انرژي از دست رفتهاش بپردازد و با به دست آوردن توان مضاعف فعاليت كند. اوقات فراغت، يك نياز ضروري است و به همين خاطر بسياري از سازمانها و نهادها تلاش و برنامههايشان را براي رسيدگي به اين منظور معطوف كردهاند. البته نوع گذراندن اوقات فراغت بستگي به جنسيت دارد و مطمئناً نحوه گذران اوقات فراغت در مردان با زنان بسيار فرق دارد و هر كدام بسته به نيازهايشان برنامههاي متفاوتي را دنبال ميكنند. نيمي از جمعيت كشورمان را زنان تشكيل ميدهند و به دليل نقشي كه در خانواده ايفا ميكنند فراهم كردن امكانات لازم براي اين افراد اهميت بيشتري دارد. اينكه زنان ما از چه طريقي اوقات فراغتشان را سپري ميكنند درجه اهميت بالايي دارد و به همين منظور برنامهريزيهاي مختلفي براي رفاه حال اين قشر از جامعه انجام شده است. بيشك عرصههاي مختلفي براي فعاليتهاي اجتماعي و گذران بهينه اوقات فراغت براي زنان وجود دارد، به شرط آنكه از لاك خود بيرون بيايند و حصار در خانه ماندن را بشكنند.
شايد در گذشته امكانات ورزشي براي بانوان ما كم بود و براي اينكه ورزش را به طور حرفهاي دنبال كنند شرايط لازم فراهم نبود. با گذشت زمان و استقبال زنان و دختران مسئولان به اين فكر افتادند كه در اين زمينه فعاليتهاي بيشتري داشته باشند. نسبت به قبل اگر بخواهيم مقايسه كنيم كمتر ديده ميشود كه زنان ما براي حضور در كلاسهاي ورزشي به صورت آماتور و حرفهاي مشكل داشته باشند. از جمله گزينههاي مورد علاقه و پرطرفدار بانوان براي پر كردن اوقات فراغتشان، ورزش و شركت در رشتههاي متنوع آن است.
اگر كمي منطقي بخواهيم بگوييم در شهرهاي بزرگ با يك جستوجوي اينترنتي و محلي نام چند باشگاه و مجموعه ورزشي پيش رويمان قرار ميگيرد و از ميان گزينههاي مختلف ميتوانيم يكي از آنها را انتخاب كنيم. البته هزينههاي شركت در كلاسهاي ورزشي يكي از دغدغههاي بانوان است كه بسته به وضعيت مالي خود در اين كارها مشاركت ميكنند.
تنوع در رشتههاي مختلف آنقدر بالاست كه بدون هيچ محدوديت و مشكلي ميتوانيد رشته ورزشي مورد علاقهتان را پيگيري كنيد و براي اينكه اوقات فراغتتان را به بهترين نحو پر كنيد مانعي وجود ندارد. ورزش كردن علاوه بر مزيت گذراندن اوقات فراغت بانوان و به عنوان يك سرگرمي از نظر روحي و جسمي نيز آنها را در شرايط مناسبي قرار ميدهد. از طريق ورزش كردن بانوان علاوه بر برطرف كردن خستگي جسمي از لحاظ روحي نيز وضعيت مناسبي پيدا ميكنند و با خيالي آسوده، به دور از استرس و در آرامش به ساير وظايفشان در خانه و جامعه ميپردازند.
طبيعت گردي و كوهنوردي
حضور در كلاسهاي ورزشي اين مزيت را دارد كه با جمعي از بانوان آشنا ميشويد كه راه را براي پرداختن به كارهاي ديگر هموار ميكند. يكي از اين راهها طبيعتگردي و اختصاص وقت به گشت و گذار در شهر و خارج از محدوده شهر است. البته جمعهاي دوستانه نيز چنين امكاني را براي شما فراهم ميكند. بانوان به شكل يك گروه ثابت ميتوانند زير نظر مجموعههاي ورزشي و فرهنگي اين برنامههاي تأثيرگذار را دنبال كنند.
رفتن به يكي از پاركهاي داخل شهر يا خارج از شهر، يك سفر زيارتي كوتاه مدت آن هم در كنار دوستان و همجنساني كه با آنها احساس راحتي داريم ميتواند در روحيه زنان بسيار تأثيرگذار باشد. لحظاتي كه ميتوانيد در كنار هم باشيد و اتفاقاتي كه در طول مسير راه پيش ميآيد مطمئناً روحيهتان را تغيير ميدهد. رفتن به پاركهاي مختلف سطح شهر حتي به مدت چند ساعت هر چند وقت يكبار براي همه مفيد است.
رفتن به كوه هم يكي ديگر از مواردي است كه هر از چند گاهي براي گذراندن اوقات فراغت بانوان پيشنهاد ميشود. يك روز صبح زود با دوستان راهي ارتفاعات شهر شويد و مسافتي را طي كنيد، بعد از مدتي تبديل به عادت هميشگيتان ميشود و مطمئناً از آن استقبال كرده و ساير اعضاي خانواده و دوستانتان را به اين كار ترغيب ميكنيد. در واقع هم ورزش است و هم يك تفريح بسيار سالم كه ميتواند روحيه شما را تغيير دهد و براي زندگي روزمره و مسائل پيش رو آمادهتان كند.
آموزش و سراهاي محله
براي اينكه بانوان آموزشهاي لازم را در زمينههاي مختلف ياد بگيرند بايد به مراكز آموزشي و فرهنگي، فرهنگسراها و سراهاي محله مراجعه كنند تا بتوانند براي اوقات فراغتشان برنامهريزي كنند. بيشترين وظيفه در زمينه اوقات فراغت بر عهده اين نهادهاي فرهنگي است و ميتوانند يكي از مكانهاي مناسب براي سپري كردن اوقات فراغت بانوان باشند. اگر سري به فرهنگسراها و سراهاي محله بزنيد تازه متوجه ميشويد كه تا به حال چه چيزي را از دست دادهايد. از كلاسهاي آموزش خانهداري و بچهداري تا آموزش بازيگري، انواع هنرهاي دستي، كلاسهاي روانشناسي و ارتباطات جمعي در اين مكانها برگزار ميشود.
همه اين برنامهريزيها براي خانوادههاي ايراني است تا از امكانات موجود به نحو مناسب بهره لازم را ببرند. وقتي كه با اين مكانهاي فرهنگي آشنا شده و تصميم ميگيريد زمانهاي فراغتتان را در آنجا بگذرانيد دوست داريد در تك تك كلاسها و دورهها شركت كنيد، به خاطر اينكه اين سراها علاقهمندي همه افراد را درنظر ميگيرند و براي همه اقشار جامعه برنامه دارند. احساس ميكنيد كه بايد اين راه را ادامه دهيد و آموزشهاي مختلف را تجربه كنيد. هزينههاي اين كلاسها و آموزشها آنقدرها هم بالا نيست و به اينكه حرفه و هنري را ياد بگيريد و آن را ادامه دهيد ميارزد.
بازارچههاي خيريه
وقتي براي اوقات فراغتتان برنامهريزي داشته باشيد و در كلاسهاي آموزشي مختلف شركت كنيد باعث ميشود حرفه، هنر و تجربهاي را فرابگيريد كه بعدها ميتوانيد از آن استفاده كرده و در كنار اينكه زمانهاي آزادتان را پر ميكند منبع درآمدي نيز برايتان فراهم ميكند. آموزش ديدن درهر سني خوب است مخصوصاً اينكه زنان ما استعدادهاي بسياري دارند، خيلي سريع ميتوانند ياد بگيرند وآمادگيشان در اين زمينه بالاست. علاوه بر اين آنها ميتوانند تجربياتشان را به هم ياد بدهند و از اين كار خوشحال هم ميشوند.
شايد اين تجربه و هنر زياد سود نداشته باشد اما همين كه در اجتماع مشاركت داريد و در جمعهاي مختلف شركت ميكنيد برايتان ارزشمند است. معمولاً سازمانهاي حمايتكننده هرچند وقت يكبار براي كارهاي خيريه از تجربيات افراد استفاده ميكنند. در طول سال بازارچههاي مختلف برگزار ميشود و به منظور كمك به افراد مختلف گروههاي خيريه اين اقدامات را در دستور كارشان قرار ميدهند.
در اين بازارچهها علاوه بر اينكه به افراد نيازمند كمك ميشود بانوان انگيزه بيشتري پيدا ميكنند تا دامنه فعاليتهايشان را گستردهتر كرده و اين راه را ادامه دهند. بهترين انگيزه براي زنان اين است كه از طريق نهادهاي مختلف ديده ميشوند و علاقهمند ميشوند كه كارشان را دنبال كنند و از اين راه هم سرگرمي مناسب داشته و هم فعاليت درستي را انجام ميدهند.
كلاسهاي آشپزي
يكي از گزينههاي مورد علاقه بانوان آشپزي است كه در هر سني هم باشند تلاش ميكنند در اين زمينه تجربه پيدا كنند. كلاسهاي آشپزي بهترين مكان براي يادگيري حرفهاي اين هنر است و در اكثر آموزشگاههاي هنري اين كلاسها به طور فعال داير است. شايد فعاليت و حضور در اين كلاسها به نظر خيليها جدي گرفته نشود اما بسياري از زنان ما براي بهتر شدن فضاي خانه و كسب درآمد و مشاركت در امور اجتماعي دوست دارند چنين تجربهاي را داشته باشند. كلاسهاي آموزش آشپزي به نفع خود زنان است و اوقات خود را به خوبي سپري ميكنند و هم اينكه هنري كه از مادران و بزرگترهاي فاميل و دوست و آشنا ياد گرفتهاند به سايرين منتقل ميكنند. شايد در ابتدا يك آموزش ساده باشد اما حضور مستمر در اين كلاسها باعث ميشود به آشپزي ماهر تبديل شده و به طور حرفهاي آن را ادامه دهيد.
اين حرفهاي شدن شايد راهي به سمت انتقال تجربيات به ديگران شود و پس از مدتي تبديل به استادي ماهر در اين زمينه شويد و به علاقهمندان آموزش دهيد. برگزاري هرچند وقت يكبار جشنوارههاي غذايي و رقابت در هنر آشپزي انگيزهها را دو چندان ميكند. انگيزه اصلي برگزاري اين جشنوارهها هرچه باشد باعث ميشود كه مهارتهاي زنان به نمايش گذاشته شود.
نقش تشكلهاي مردم نهاد در اوقات فراغت
هر محله، شهر يا منطقهاي ويژگيهاي خاص خودش را دارد و بنا بر همين خصوصيات افراد براي بهتر شدن و سر و سامان دادن به وضعيت محله تلاش ميكنند.
NGOها سازمانهايي هستند كه براي انجام فعاليت داوطلبانه در زمينه فرهنگي، اجتماعي، مذهبي، بشردوستانه و بر اساس قانونمندي فعاليت ميكنند. يكي از ويژگيهايNGOها داوطلبانه بودن آن است كه با توجه به نياز جامعه تشكيل ميشود و افراد درباره موضوعاتي مختلف با هم همكاري و فعاليت ميكنند. زنان هم با تشكيل سازمانهاي مردم نهاد يا NGOها در مناطق مختلف شهر ميتوانند در مورد موضوعات مختلف مختص به زنان و فعاليتهاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي در زمينه اوقات فراغت برنامهريزي كنند. تشكيل اين نهادهاي مردمي چندان سخت نيست و با كمي تلاش و جلب مشاركت زنان ميتوان اين فعاليتها را گسترده و جديتر كرد.
ويژگي حضور در اين نهادها مشاركت است و در هر زمينهاي كه علاقهمند باشيد ميتوانيد فعاليت كنيد. تشكيل NGOها باعث ميشود كه زنان براي زمانهاي فراغتشان برنامهاي منطقي و منظم داشته باشند و تنوع فعاليتها آنقدر بالاست كه باعث جذب همه گروههاي مختلف از طيف خانهدار تا شاغل ميشود. هر كدام از اين نهادها در زمينهاي اختصاصي ميتوانند فعاليت كنند و وقتي در مورد موضوع مورد علاقه بانوان باشد به سمت آن جذب شده و رفته رفته خود نيز تبديل به عضوي فعال خواهند شد.
البته يكي از كارهاي NGO ها برنامهريزي براي اقشار مختلف است و بانوان خواه ناخواه به اين سمت و سو كشيده شده و به مشاركت با اين نهادها جلب ميشوند.
دورهميهاي زنانه
يكي ديگر از راههايي كه زنان به وسيله آن ميتوانند اوقات فراغتشان را سپري كنند دورهميهاي زنانه است. افرادي كه با هم دوست هستند يا از طريق محل كار، دانشگاه و همسايگان اين گروههاي كوچك را تشكيل ميدهند، هر چند وقت يك بار دور هم جمع ميشوند و در مورد مسائل مختلف بحث و گفتوگو ميكنند. در واقع انگيزه اصلي در اين دورهميها تفريح و گذران لحظاتي شاد در كنار هم است و همه از اوقات فراغت لذت ميبرند. لازم نيست موضوعي خاص در ميان باشد همين كه تعدادي خانم جمع ميشوند و سعي در بهبود روابط و تغيير رويه زندگيشان دارند كافي است.
به شكل رسميتر اين جمعهاي زنانه ميتواند در مكانهايي خاص مثل خانههاي فرهنگ، فرهنگسراها و مجموعههاي ورزشي برگزار شود و به موضوعاتي خاص و مختلف پرداخته شود. در كلوپها نيز بانوان اوقاتي از روز و هفته خود را در كنار هم ميگذرانند البته زنان در اين كلوپها به موضوعات مورد علاقه خود ميپردازند. كلوپهايي از قبيل هنرمندان، علاقهمندان به گردشگري، هنر، كارهاي اجتماعي و...
بدون شك علاوه بر راههايي كه به آن اشاره كرديم، راههاي بسيار ديگري نيز وجود دارد كه زنان ميتوانند با آن اوقات فراغتشان را سپري كنند و براي تك تك لحظاتشان برنامه منظم و دقيقي داشته باشند. مطمئناً كساني كه براي اين زمان برنامهريزي دارند زناني راضي و شاد هستند.
