يادش به خير بچه كه بوديم بازيهايمان براي خودش يك دنيايي بود. از الاكلنگ گرفته تا الك و دولك و هفت سنگ و فوتبال و قايم باشك، با چند خواهر و برادر و تعداد زيادي از بچههاي اقوام و همسايهها و دوستان و آشنايان. زمين وسيع اطراف محله، حياط بزرگ خانه يا كوچه خلوتي كه مثل اين روزها مملو از ماشين نبود، محيط مناسبي براي بازي بچههاي همسن و سال من در آن روزها به شمار ميرفت.
تابستانها وقتي مدرسهها تعطيل بود از صبح كه ميرفتيم بيرون تا شب كسي پيدايمان نميكرد، خيلي وقتها حتي ناهار هم خانه نميآمديم و شب خستهتر از هر وقت ديگري با لباسهاي خاكي و سر و صورتي كثيف به خانه برميگشتيم و تازه آنجا بود كه غرولندهاي مادر و چشمغرههاي پدر هم ديدن داشت وقتي بعد از توصيههاي شديداللفظ مادر قول ميداديم فردا اين وضعيت تكرار نشود. اما مگر ميشد؟ دنياي آن روزهاي بچهها با دنياي بچههاي امروزي زمين تا آسمان فرق داشت؛ از گيمنت و بازيهاي رايانهاي خبري نبود.
اينطور نبود كه توي هر خانهاي مثل اين روزها كامپيوتر و دستگاه بازيهاي رايانهاي مثل پلياستيشن، سگا و سوني پيدا شود. چندتا محله بالاتر شايد يك گيمنت بود كه تنها بازي و مهمترين بازي آن آتاري بود. بازي با يك هواپيماي سفيد دوستداشتني كه موانع پيش رويش را منهدم ميكرد و ميرفت؛ اين تمام سهم بچههاي دهه 50 و 60 از بازيهاي رايانهاي بود. اين روزها اما بازيهاي رايانهاي تا اتاق خواب كودك و كنار تخت او نيز ورود پيدا كردهاند و دستگاههاي بازيهاي رايانهاي امروز يكي از وسايل همراه هميشگي كودك است كه حتي در مهمانيها نيز برخي از كودكان اين وسايل را با خود حمل ميكنند. نكته تأسفبار اينجاست كه بسياري از بازيهاي رايانهاي توليد شركتهاي غربي است كه هيچگونه توجهي به فرهنگ ايراني – اسلامي ندارند و محتواي بسياري از اين برنامهها جنگ، خشونت، خونريزي، حمله و آدمكشي است.
محتواي پرخاشگرانه بسياري از بازيهاي رايانهاي به گونهاي است كه ميتواند تأثيرات منفي بر فكر و ذهن كودك بگذارد و خواسته يا ناخواسته موجب ترويج پرخاشگري و خشونت در بين كودكان شود.
شايد برايتان جالب باشد بدانيد كه بسياري از بازيهاي رايانهاي به دليل ترويج خشونت و نيز تأثيرات منفي كه بر ذهن و فكر كودك ميگذارد در برخي از كشورهاي مختلف دنيا و حتي تعدادي از كشورهاي اروپايي ممنوع شده است اما با اين حال اين بازيها كه محتوايي پرخاشگرانه و خشن دارند روز به روز به متن زندگي كودكان نزديك ميشوند.
براساس آنچه روانشناسان ميگويند كشتن، خشونت، بينظمي، بيتوجهي به قانون، مرگ، خون، تخريب، آدمكشي و. . . كه در بازيهاي رايانهاي به چشم ميخورد تأثير منفي بر روحيه و اخلاق كودك ميگذارد و او را فردي خشن بار ميآورد. در برخي از بازيهاي رايانهاي كشتن و حمله به انسانهاي ضعيف افزايش امتياز محسوب ميشود و ادامه اين شرايط چيزي جز نهادينه كردن و ترويج فرهنگ خشونت در جامعه نيست.
جالب است بدانيد، در برخي از كشورهاي اروپايي مانند سوئيس، انگلستان و كانادا بسياري از بازيها به دليل ترويج خشونت و بيبند و باري ممنوع شدهاند اما متأسفانه اين بازيها در كشور ما وضعيت متفاوتي دارد.
اين همه درحالي است كه تربيت ايراني – اسلامي و آشنايي هرچه بيشتر و بهتر كودكان با مواريث فرهنگي و فرهنگ ايراني – اسلامي يكي از مهمترين موضوعاتي است كه اين روزها اهميت فراواني پيدا كرده خصوصاً اينكه اين نوع تربيت مورد تأكيد مقام معظم رهبري نيز قرار گرفته و ايشان نسبت به توليد و ورود برخي از بازيهاي رايانهاي در كشور انتقاداتي نيز داشتهاند و معظمله از مسئولان خواستهاند تا در خصوص توليد بازيهاي رايانهاي ملي و متناسب با فرهنگ ايراني – اسلامي توجه و اهتمام جديتري داشته باشند.
تمرين آدمكشييكي از مهمترين انتقاداتي كه به بازيهاي رايانهاي ميشود اين است كه اين بازيها تأثيرات بسيار منفي بر فكر و ذهن كودك ميگذارد، به گونهاي كه در برخي از بازيهاي رايانهاي در حقيقت كودك در حال تمرين آدمكشي است.
جالب است، بدانيد بر اساس تحقيقات دانشگاه ايالت ميشيگان بازيهاي رايانهاي خشن مغز انسان را در حالت مبارزه قرار ميدهد و آن را براي پرخاشگري آماده ميكند.
در واقع بازيهاي رايانهاي كه با هدف آموزشهاي ذهني طراحي ميشوند، هيچ اثري بر توانايي ذهني افراد ندارند.
البته اين را هم بد نيست بدانيد كه پشت پرده برخي از اين بازيهاي رايانهاي مسائل سياسي است به گونهاي كه در برخي از اين بازيهاي رايانهاي مسلمانان به عنوان تروريست معرفي ميشوند و افراد ضعيفي هستند كه در جنگهايي كه قهرمان داستان نيروهاي امريكايي هستند مسلمانان كه تروريست هستند و ريش ميگذارند به دست اين نيروها كشته ميشوند. اين يكي از مهمترين پشت صحنههاي توليد بازيهاي رايانهاي در غرب است و متأسفانه نمونههايي از اين بازيها وارد كشور نيز شده است. برخي از بازيهاي رايانهاي بازيهايي سراسر خشونت است كه دربردارنده صحنههايي است كه ترويجدهنده خشونت است و به گفته دكتر عليرضا احمدي روانشناس كودك، برخي از بازيهاي رايانهاي به دليل ترويج صحنههاي خشونتبار جنگ، حمله و كشتن باعث ميشود تا اين تصاوير بر ذهن كودك تأثير گذارد.
وي با بيان اينكه برخي از بازيهاي رايانهاي روي مغز كودك تأثير ميگذارد، ميافزايد: برخي از صحنههاي بازيهاي رايانهاي به گونهاي است كه ترويجكننده جنگ و خشونت است و بر مغز كودك و اعصاب وي تأثير ميگذارد و باعث پرخاشگري در كودك ميشود كه اين پرخاشگري ميتواند به صورت يك رفتار در فرد تداوم يابد و حتي در بزرگسالي نيز فرد به پرخاشگري و قلدري عادت ميكند.
اين روانشناس كودك ميافزايد: برخي از بازيهاي رايانهاي به گونهاي است كه باعث ميشود تا كودك تمركز كافي براي درس خواندن را از دست بدهند كه اين مسئله موجب افت تحصيلي دانشآموزان ميشود. احمدي در ادامه ميگويد: عادت كردن كودك به بازيهاي رايانهاي باعث خواهد شد تا كودك پرخاشگر، خشن و كمحوصله بار بيايد ضمن اينكه انس بيش از حد كودك با بازيهاي رايانهاي باعث تنبل شدن ذهن كودك و درنتيجه افت تحصيلي و كاهش فعاليتهاي اجتماعي كودك ميشود و باعث ميگردد كه كودك منزوي، افسرده و گوشهگير شود. اين روانشناس كودك در ادامه صحبتهاي خود ميافزايد: يكي از تأثيرات منفي بازيهاي رايانهاي بر سيستم عصبي كودك اين است كه باعث ميشود تا كودك دچار اختلال در يادگيري و كاهش تمركز شود كه اين موضوع در نهايت موجب بروز مشكلاتي براي كودك خواهد شد.
مشكل پشت مشكلهشدارهاي اين روانشناس كودك در حالي است كه برخي ديگر از پزشكان نيز در خصوص تأثيرات منفي بازيهاي رايانهاي بر كودك پيش از اين هشدار دادهاند و خواستار توجه هر چه بيشتر پدر و مادرها به بازيهاي كودكان خود شدهاند. چاقي و ديابت يكي از مهمترين هشدارهايي است كه پزشكان پيش از اين اعلام كردهاند چراكه به اعتقاد پزشكان نشستن بيش از حد كودكان پاي دستگاههاي بازيهاي رايانهاي ميتواند باعث اين شود كه كودكان به بيماريهايي مانند چاقي و ديابت دچار شوند.
آسيبهاي جسماني ديگر مانند خطرات پوستي، ضعيف شدن چشم، تهوع و سرگيجه از ديگر تأثيرات منفي بازيهاي رايانهاي بر جسم كودك است.
اين همه درحالي است كه اگر كودك در محيط بيرون خانه نيز به بازيهاي رايانهاي عادت كند علاوه بر مشكلاتي كه پيش از اين ذكر شد، با مشكلات ديگري نيز روبهرو خواهد شد. يكي از مهمترين مشكلات محيط نامناسب برخي از گيمنتهاست به گونهاي كه برخي از گيمنتها محيط مناسبي براي حضور كودكان و نوجوانان نيستند و محيطهاي اين گيمنتها مناسب براي تربيت كودكان نيست.
محيط گيمنتها گاهي محيط سالمي نيست و در اين محيط نميتوان انتظار داشت كه كودك به رشد فكري و ذهني برسد. برخي از گيمنتها خصوصاً آن دسته از گيمنتهايي كه بدون مجوز تأسيس شدهاند، در محيطي پرت و خيابانهاي فرعي دايرند و برخي از خانوادهها نظارت كافي بر محلي كه فرزندشان رفتوآمد ميكند، ندارند.
بازيهاي ارزشمند كودكان در گذشتهاين همه در حالي است كه بازيهايي كه در سالهاي گذشته انجام ميشد بازيهايي بود كه نه تنها تأثيرات منفي بر كودك نداشت بلكه باعث تقويت برخي از رفتارهاي ارزشمند در بين كودكان مانند تقويت حس همكاري ميگرديد.
بازيهاي دستهجمعي كودكان در محيط باز باعث ميشد تا آنها همكاري و كار دستهجمعي را به خوبي فرا گيرند ضمن اينكه اين بازيها باعث ميشد تا كودك آموزشهاي لازم براي ادامه زندگي در جامعه را فرا گرفته و با ظرافتهاي زندگي از نزديك آشنا شود.
تخليه هيجان كودكان يكي ديگر از خصوصيات بازيهاي كودكان در سالهاي گذشته است به گونهاي كه وقتي يك كودك ساعتها در فضاي باز با همسن و سالهاي خود بازي ميكند انرژي و هيجان او كاملاً تخليه ميشود و اين باعث ميگردد تا رفتارهاي پرخاشگرانه در كودك كمرنگ و كمرنگتر شود.
توجه به ردهبندي بازيهاي رايانهايكارشناسان بر اين اعتقاد هستند كه تك فرزندي و كاهش جمعيت خانوادهها، گسترش آپارتماننشيني، كاهش صلهرحم و... باعث شده است كه بازيهاي رايانهاي جاي خود را به بازيهاي لذتبخش دستهجمعي كودكان در فضاي باز بدهد. اين روزها متأسفانه بازيهاي رايانهاي جاي خود را كاملاً در خانهها باز كرده و بازيهاي دستهجمعي كودكان رفته رفته دارد به فراموشي سپرده ميشود شايد براي همين است كه دست اندركاران توليد بازيهاي رايانهاي در ايران به فكر توليد بازيهاي بومي با محتواي ايراني – اسلامي افتادهاند تا از اين طريق بتوان كودكان را از شر بازيهاي رايانهاي خشن غربي نجات داد.
در اين ميان يكي از توليدكنندگان بازيهاي رايانهاي به گزارشگر ما ميگويد: خوشبختانه در سالهاي اخير ايران در توليد بازيهاي بومي رايانهاي جهش بسيار خوبي پيدا كرده و توانسته است موفقيتهاي بسيار زيادي را كسب كند. وي ميافزايد: بازيهاي بومي و ملي با تأكيد بر محتواي ايراني – اسلامي، مهمترين محصولات رايانهاي است كه توسط شركتهاي داخلي در حال توليد است، به گونهاي كه اين بازيها طوري طراحي شدهاند كه هيچگونه تأثير منفي بر فكر و ذهن كودك نميگذارند و بيش از هر چيز باعث آشنايي كودكان با مفاخر ملي و فرهنگ ايراني – اسلامي ميشود. حميدرضا صدريزاده در ادامه با بيان اينكه خانوادهها در خريد بازيهاي رايانهاي به بازيهاي توليد داخل توجه داشته باشند، ميافزايد: يكي از مهمترين درخواستهاي ما از خانوادهها اين است كه اگر هم قرار است براي كودكان خود بازيهاي رايانهاي غير از بازيهاي توليد داخل خريداري كنند به ردهبندي سني بازيها توجه كنند. وي ميافزايد: بايد توجه داشت كه هر بازي براي هر سني مناسب نيست و نبايد براي كودك 7 ـ 6 ساله بازي خشن خريداري كرد. صدريزاده خاطر نشان ميكند: بازيهايي كه توليد داخل است و با محتواي فرهنگ ايراني – اسلامي و توسط متخصصان داخلي توليد شدهاند، بازيهايي هستند كه مورد تأييد بسياري از روانپزشكان و روانشناسان واقع شده و ميتوانند محصول مناسبي براي جايگزيني بازيهاي رايانهاي توليد غرب باشد.
