این استان به واسطه طبیعت زیبا، جنگل های سرسبز،کوه ها، آبشارها، دریاچه ها، رودخانه ها ومرداب های به عنوان قطب های طبیعت ایران شناخته شده است. لرستان از تنوع آب و هوایی منحصر به فردی برخوردار است، به طوری که در شمال و شمال غربی و شرق استان به دلیل ارتفاعات دو هزار متر به بالا ریزش های جوی به طور عمده به صورت برف بوده و دارای زمستان های سرد و تابستانهای معتدل است. در نواحی مرکزی استان لرستان و در حد فاصل دو نوار سردسیر و گرمسیر آب و هوای مدیترانه ای به صورت نوار پهنی از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است.کوه های سر به فلک کشیده از جمله توانمندی های لرستان در عرصه گردشگری است. ستان لرستان سرزمین دشت های هموار و سرسبز فراوانی چون دشت، کوهدشت، سیلاخور، دشت الیگودرز و دشت الشتر، برای طبیعت گردان است.
نیمی از مساحت استان لرستان پوشیده از جنگل و مرتع است. سطح جنگل های این استان بیش از750 هزار هکتار است. پـوشش گیـاهی منطقه لـرستـان ازگونه های مختلف و متنوع گیاهی است. حدود 90درصد از گونه های جنگلی در استان درختان بلوط است. این روزها با گذری کوتاه در جنگل های لرستان زوال درختان بلوط منظره ای است که از چشم پنهان نمی ماند.
زوال 560 هزار هکتار از جنگل ها
سید رحمان سهرابی، مسئول کمیته تخصصی زوال بلوط و کارشناس مرکز تحقیقات کشاورزی لرستان ومسئول کمیته تخصصی زوال بلوط لرستان، با اشاره به زوال 560 هزار هکتار از جنگل های لرستان، گفت: خشکسالی ها و کاهش میزان بازندگی از عوامل مهم پدیده زوال درختان بلوط جنگل های زاگرس است.وی افزود: تاثیر منفی ریزگردهای عربی از دیگر عوامل مهم پدیده زوال بلوط جنگل های زاگرس است.
سهرابی، اظهار داشت: پیر شدن تدریجی گونه های بلوط جنگل های لرستان نیز به عنوان یکی از زمینه های ثانویه زوال درختان بلوط مطرح است. وی تصریح کرد: به دنبال ضعف درختان در اثر خشکسالی های متمادی، پیر شدن تدریجی درختان بلوط زمینه طبیعی جهت حمله بیماری ها و آفات به درختان به وجود آمده که در زوال درختان بلوط موثر بوده است.
مسئول کمیته تخصصی زوال بلوط لرستان، با اشاره به اهداف تشکیل کمیته تخصصی زوال بلوط در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان، افزود: این کمیته تخصصی جهت ارائه راهکار مناسب در راستاس مقابله با پدیده زوال تشکیل شده است. سهرابی با بیان اینکه این کمیته با مشارکت مراکز تحقیقاتی و مراکز آموزش عالی تشکیل شده است، عنوان کرد: هدف از این کمیته در واقع پرداخت علمی و پژوهشی به پدیده زوال درختان بلوط است.
توسعه طرح های مطالعاتی
مجید توکلی کارشناس مرکز تحقیقات کشاوری لرستان نیز در این خصوص گفت: امروز پدیده زوال بلوط جنگل های بسیاری از استان کشور را تحت تاثیر قرار داده است. وی افزود: هم اکنون حدود یک چهارم از جنگل های زاگرس دچار خشکیدگی شده که نمی توان یک عامل قطعی برای این معضل معرفی کرد.
توکلی با تاکید بر ریشه یابی دقیق علت پدیده زوال بلوط اظهار داشت: دلایل مختلفی از جمله دما، رطوبت، بارندگی، سرعت وزش باد و در مجموع تغییرات اقلیمی عامل کلی بروز پدیده زوال هستند.
وی افزود: بنا بر تحقیقات و آنالیزهای انجام شده توسط دانشگاه تهران، دمای هوای منطقه زاگرس سه درصد، سرعت وزش باد 20درصد و تبخیر تعرق شش درصد افزایش یافته و این در حالی است که میزان بارندگی در این منطقه شش درصد کاهش نشان می دهد.
توکلی تصریح کرد: یکی از مهمترین دلایل عنوان شده زوال بلوط زاگرس، مبنی بر مجموعه ای از عوامل بیماری زا و تنش های محیطی است . براساس تحقيقات بيماري زوال بلوط تحت تاثيرعواملي نظيرآب وهوا،سن درخت ،ريزگردها، تغييرات زيست محيطي ،شخم و شيار زراعت ديم در کف اشکوب جنگل، چراي بي رويه دام ها، ضعف و فقر خاک ايجاد مي شود.
وی گفت: اين عارضه درختان بلوط در خاکهاي کم عمق و شني بيشتر شده است و بتدريج با ظهور آفات وبيماريهاي ثانويه مانند سوسک هاي چوپخوار و پوستخوار، پوسيدگي سفيدريشه ،شانکرهاي مختلف روي تنه درختان سيب باعث زوال و خشکيدگي درختان بلوط مي شود. همچنین یکی از مسائلی که درختان بلوط با آن مواجه اند، آفاتی است که روز به روز برتعداد جمعیت شان افزوده می شود.
این کارشناس مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، ادامه داد: این آفات، قابلیت زاد و ولدشان افزایش یافته وهمچنین قدرت تخریب آن ها بالا رفته است. وی با بیان اینکه عوامل متعددی در خشکیدگی درختان بلوط موثر هستند، افزود: یکی از عوامل تاثرگذاردراین امر را می توان تغییرات اقلیمی دانست . توکلی ادامه داد: عوامل انسانی، کهنسالی ،خشکسالی و آلودگی های آب و هوا، باعث ضعف فیزیولوژی زیست بوم می شوند و می توانند دربروز این عارضه دخیل باشند.
وی عوامل فیزیولوژیکی و انسانی، بهره برداری های غیراصولی، چرای بی رویه دام ها، خشکسالی های پی درپی وتغییر اقلیم را عواملی برشمرد که می توانند به طور مستمر باعث زوال جنگل های بلوط حوزه زاگرس شوند. توکلی با تاکید بر ضرورت توسعه طرح های مطالعاتی و تحقیقاتی در خصوص زوال بلوط، بیان کرد: کارهای مطالعاتی و تحقیقاتی چراغ راه کارهای اجرایی و عملیاتی است.
وی همچنین نسبت به خشک شدن سایر گونه های جنگلی نیز هشدار داد و افزود: این روز ها زوال درختان و درختچه های بلوط زاگرس تنها معضل این منطقه نیست بلکه نمونه هایی از خشکی و زوال ارس، بنه، شم و زالزالک نیز گزارش شده که این گزارش ها زنگ خطری برای حفظ جنگل های زاگرس به شمار می رود.
خشکیدگی در جنگل های پلدختر و کوهدشت
مهرداد بهاروند،مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان لرستان پیش از این با اشاره به بروز بیماری "زوال بلوط" در سطح جنگلهای بلوط لرستان گفته بود: این بیماری در بیشتر عرصه های جنگلهای بلوط استان لرستان رخ داده است. وی افزود: قرارگیری در کمربند خشک، شرایط آب و هوایی، گرد و غبار، ریزگردها، خشکسالی های متمادی از جمله عواملی است که موجب زوال بلوط در جنگل های لرستان شده است.
بهاروند با بیان اینکه عوامل انسانی نیز در این پدیده موثر هستند، اظهار داشت: حضور پر رنگ معادن در دل مناطق حساس جنگلی، قطع بی رویه درختان و چرای دام نیز می تواند از عومال موثر در پدیده زوال باشد. مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان ادامه داد: در نقشه پهنه بندی مناطق آلوده استان، 563 هزار هکتار جنگل بلوط از 10 تا 100 درصد دچار زوال شده است.
وی افزود: از این میزان 22 هزار و 345 هکتار از 25 تا 100 درصد، 28 هزار و 854 هکتار ا ز 50 تا 75 درصد، 195 هزار و 859 هکتار از 25 تا 50 درصد و مابقی جنگل ها کمتر از 25 درصد دچار پدیده زوال شده است.
این مقام مسئول با بیان اینکه بیشترین میزان خشکیدگی در جنگل های شهرهای پلدختر و کوهدشت مشاهده می شود تصریح کرد: سازمان جنگلها و مرتع کشور سه دستورالعمل استفاده از گونه های مقاوم، نهالکاری و قطع درختان بیمار را به استان های دچار این پدیده پیشنهاد کرده که این فعالیت ها در استان لرستان نیز در دست اقدام است.
تغییرات اقلیمی عامل زوال بلوط
مهرداد فتحی بیرانوند، مدیرکل محیط زیست استان لرستان، نیز درخصوص پدیده زوال جنگل های لرستان، گفت: عوامل متعددی مانند خشکسالی، فرسایش خاک، آتش سوزی، دخالتهای انسانی، تخریب عرصه های طبیعی، قطع درختان، چرای بی رویه دام ها منجر به ضعیف شدن درختان بلوط شده است.
وی افزود: ضعیف شدن درختان از طریق این عوامل زمینه هجوم آفت های ثانویه چون قارچ های زغالی، پروانه های برگ خوار و سوسک های چوب خوار را به درختان بلوط به وجود آورده است.
مدیرکل محیط زیست لرستان تغییرات اقلیمی را از دیگر عوامل زوال بلوط خواند و اظهار داشت: به رغم اینکه این تغییرات در بازه زمانی بلندمدت رخ می دهد به نظر می رسد تغییرات اقلیمی از عوامل موثر در این پدیده باشد. فتحی بیرانوند، با بیان اینکه هم اکنون طرح های مطالعاتی متعددی در خصوص زوال بلوط در جنگل های لرستان در دست اقدام است، گفت: با حاصل شدن نتیجه مناسب عملیات اجرایی در راستای مقابله با زوال بلوط به صورت گسترده آغاز خواهد شد.
با توجه به اینکه در پنج سال اخیر پدیده زوال باعث مرگ بسیاری از درختان بلوط جنگل های لرستان شده است، مرگ تدریجی جنگل ها لرستان، نیازمند برنامه ریزی درست و علمی مسئولان و پرهیز از فرصت سوزی است.
