شكاك كيست؟
برخي افراد هستند كه نميتوانند تصميم بگيرند و حتي در سادهترينترين كارهاي روزانه در تصميمگيري ناتوانند، شك و ترديد كشندهاي آنان را رنج ميدهد و در نتيجه هر بار كه ميخواهند تصميم بگيرند، فكرهاي مختلف آنها را متوقف ميكند. در واقع دائماً از ذهن يك صداي مبهم استدلال ميآورد كه تو نميتواني موفق شوي، تصميم خوبي نداشتي، افكارت درست نيستند و...
شك، در لغت به معني ظن و گمان، احساس عدم قطعيت و نداشتن عقيده محكم، تعريف ميشود. شك و ترديد مانند قدم زدن در تاريكي است و وقتي نميتوانيم جلوي پاي خود را ببينيم و نسبت به قدمهاي بعدي مطمئن نيستيم، ترديد بهوجود ميآيد. گاهي افراد شكاك و دودل، بعد از انتخاب يك تصميم و حتي دست به كار شدن، باز هم دچار ترديد هستند و در جريان انجام كار دائماً اين افكار را مرور ميكنند كه آيا كارم درست بود؟ تصميم درستي گرفتم، شايد اشتباه كردم و اما و اگر در كارها و رفتارهايشان زياد است. همه اين افكار باعث استرس و تنش در اين افراد ميشود و در پي آن عصبانيت نيز پيش ميآيد.
اين ترديد در همه لحظات و تصميمات زندگي ما مثل انتخاب لباس و رشته، انتخاب دوست و همسر، رفت و آمد و ارتباطات اجتماعي، تربيت فرزند و... سايه انداخته و ممكن است در ظاهر به شكل اضطراب، خجالت و ناتواني نشان داده شود اما اين ترديد و دودلي ميتواند تبديل به وسواس شده و بر كيفيت زندگي افراد تأثير بگذارد. وقتي اين ترديدها تبديل به وسواس شود اين رفتار حتي در عاديترين كارهاي آنها نيز به چشم ميخورد، به تدريج به مرحله خطرناكي ميرسد و تا جايي پيش ميرود كه زندگي اجتماعي، براي اين فراد سخت و دشوار ميشود.
بنا به تعريفي ديگر شك نوعي اختلال وسواسي است كه حتي فرد را گرفتار رفتارهاي غيرعادي و جنونآميز ميكند. فرد شكاك هميشه خود را در خطر ميبيند و فكر ميكند همه ميخواهند از پشت به او خنجر بزنند. دوستي و ارتباط با فرد شكاك و بياعتماد، حقيقتاً غيرقابل تحمل و آزاردهنده است، زيرا آنها بيعاطفهاند و نميتوانند با ديگران رابطه عاطفي پايدار برقرار كنند. اين افراد ذرهبيني به بزرگي كره زمين در دست گرفتهاند تا موارد مشكوك را پيدا كنند، رازها را كشف كنند، پرده از خيانت و بيوفايي اين و آن بردارند و به هر كسي كه ميتوانند، تهمت بزنند.
بايد از شك گذشت
شك يك معماي ذهني است كه اگر حل نشود، استرسهاي شديدي را به همراه ميآورد. شك ميتواند شخصيت افراد را ويران كند، ما را تبديل به آدم هايي كند كه قابل شناخت نباشيم، رؤياها را از بين ببرد و ما را با روحيهاي شكسته و رواني پريشان رهايمان كند، در حالي كه روابطمان با ديگران كاملاً گسسته و از هم پاشيده است و باعث ناسازگاري ما با دنياي اطرافمان شده است. در واقع شك، پيامهاي نادرستي به ذهن ما منتقل ميكند كه قدرت تجزيه و تحليل درست را از ما ميگيرد.
گاهي به اطرافيان خود شك ميكنيم و از اين احساس رنج ميبريم، وقتي آن را بيان ميكنيم و به زبان ميآوريم، به نتيجه خوبي نميرسيم چون شك لبه تيزي دارد كه اگر درست از آن استفاده نكنيم شاهرگ ارتباطمان را ميزند. بعضي مواقع نيز ما به خودمان شك ميكنيم و از اين طريق باعث آزار و اذيت خود و ديگران ميشويم.
يكي از درسهاي غلطي كه در مدرسه به ما آموزش دادند اين بود كه سكوت كنيم و اين كار اشتباه است. وقتي ما به چيزي شك ميكنيم، بايد از آن حرف بزنيم تا مشكل حل شود اما وقتي شك در ما باقي بماند، استرس و اضطراب زيادي را تحمل ميكنيم، اين استرس ناخودآگاه باعث ميشود بر سر هر موضوعي با طرف مقابلمان سكوت كنيم و اشتباهترين راه را به جاي حرف زدن و حل آن انتخاب ميكنيم. براي غلبه بر شك و افكار منفي ميتوانيد:
ـ آنچه كه سبب شك و دودليتان ميشود، شناسايي كنيد.
ـ ليستي از واژهها، اصطلاحات يا جملاتي كه هنگام هجوم شك و دودلي به ذهنتان ميرسد، تهيه كنيد و بر روي يك صفحه كاغذ بنويسيد.
ـ با دوستان و اطرافيانتان صحبت كنيد و از آنها بخواهيد كه براي غلبه بر اين همه ترديد و دودلي شما را حمايت كنند.
ـ وقتي پيامهاي منفي به ذهنتان خطور كرد، فوراً افكار مثبت را جايگزين كنيد.
ـ آرامش ورزيدن را تمرين كنيد.
ـ براي كمك به ديگران داوطلب شويد.
ـ به دنبال تجربههاي جديد باشيد.
ـ مطالعه داشته باشيد و با تقويت اعتماد و كارآمدي در خودتان بر اين افكار منفي تسلط پيدا كنيد.
شك به همسر
شايد شك در يك برهه از زندگي همه آمده باشد اما اين احساس در زندگي مشترك خانمانسوز بوده و حسابي دردسرآفرين ميشود چون به راحتي ميتواند يك زندگي را ويران كند. دو ملاك اصلي و بسيار مهم هر رابطهاي و مخصوصاً در زندگي مشترك اعتماد و احترام است و اگر هركدام از اين دو دچار آسيب شود ممكن است رابطه كاملاً از بين برود. به محض اينكه بياعتمادي در رابطهاي به وجود بيايد رابطه به سمت افول پيش ميرود و فقط دو طرف ميتوانند براي نجات آن تلاش كنند. شك از جمله آسيبهايي است كه ميتواند هم احترام و هم اعتماد را در زندگي زناشويي از بين ببرد و به تدريج پناهگاه امن خانه را به جهنمي تبديل كند و مطمئناً همه ميدانيم شك در هيچ جا مثل زندگي مشترك نميتواند مخرب باشد.
وقتي افراد همديگر را دوست دارند، به هم عشق ميورزند و به هم اعتماد دارند اما از زماني كه شك و عدم اعتماد و كنترل در رابطهاي به وجود ميآيد ذره ذره عشق بين زوجين از بين ميرود و دو طرف از هم دور ميشوند. البته اگر هر دو طرف دست از شك و كنترل يكديگر بردارند دوباره ميتوانند باز به هم نزديك شوند چون هيچ گاه عشق با نيتهاي منفي، عدم اعتماد و سوءظن نميتوانند باهم جمع شوند و در يك جا باشند.
همسران نقش مهمي در گرايش يكديگر به شك و بدبيني يا درمان آن دارند، گاهي آنها به شك و دودلي يكديگر دامن ميزنند و وقتي نقطه ضعف همسرشان را مييابند او را از اين طريق تحت فشار قرار ميدهند. شكاكيت مردان به صورت محدود كردن زنان، قطع ارتباطشان با ديگران و آزار و اذيتهاي روحي است. شايد شكاكيت مردان مشكلسازتر است اما شكاكيت در بين زنان كم و غيرمعمول نيست. زنان هم با كنترل كردن، بيمحبتي، سماجت و لجبازي با مردان شكاكيتشان را نشان ميدهند. شكاك بودن در بين زنان بيشتر به ترس و توجه عميق به خطراتي كه خانوادهها را از هم ميپاشد برميگردد. وقتي تجربيات زياد ثابت كرده كه هر زندگي محكمي هم تزلزلپذير است، ترس زنان هم طبيعي خواهد بود.
با همسران شكاك چه كنيم؟
جدايي و ترك زندگي تنها راه حل براي زوجهايي كه با مشكل شكاكي روبهرو هستند نيست. حجتالاسلام مرادي، كارشناس مسايل خانواده درباره واكنش مناسب به همسران شكاك ميگويد: در مسير اطمينانسازي همسرتان قدم برداريد، مخفيكاري نكنيد و او را در جريان كارهاي عادي روزانهتان بگذاريد. هر چند زندگي مشترك همسران، قاعدتاً بر مبناي عشق و ديدگاههاي مشترك يا نزديك به هم شكل ميگيرد، اما بسياري از زندگيها، به فاصله اندكي بعد از شكلگيري، دچار مشكلاتي از بدبيني گرفته تا خيانت ميشوند و از هم ميپاشند.
وي ادامه ميدهد: اين از هم پاشيدگي، گاه شكل قانوني به خود ميگيرد و به طلاق ميانجامد و گاه، به هزار و يك دليل، حادثه طلاق محضري حادث نميشود ولي طلاق عاطفي، بيهيچ نيازي به محكمه و محضر، جاري ميشود و زندگي مشترك ميشود مصداقي از سوختن و ساختن و تحمل كردن. يكي از مسائلي كه برخي زوجها درگير آن هستند، بحث سوء ظن و سختگيريهاي بيمورد است كه گاه، با غيرت اشتباه گرفته ميشود. شك و بدبيني يكي از آفتها و آسيبهاي زندگي مشترك است كه در اكثر مواقع باعث بروز خشم طرف مقابل ميشود و مولد نفرت است.
وي در مورد تفاوتهاي غيرت و شك ميافزايد: البته غيرت با بدبيني متفاوت است؛ در غيرتمندي مرد، زن محترمه و نجيب و مهم است اما سوء ظن بر پايهاي تلقي متضادي از احترام و اطمينان نسبت به وفاداري و نجابت و عفت زن شكل ميگيرد و اين توهين بزرگي است و اگر اين گمان و تلقي بر زبان فرد بدگمان جاري شود حتماً برايش تبعات حقوقي و قضايي دارد كه توصيهام در اين نوع موارد معمولاً جنگ و دعوا و خصومت نيست. سوءظن در اسلام عزيز نهي شده و قرآن كريم نهي فرموده از بسياري از گمانها (اجتنبوا كثيرا من الظن انّ بعض الظنِ اثمٌ) و اساساً سوء ظن بيجا و بيمورد را نشانه پستي ميداند چنانچه آقا اميرالمؤمنين سلام الله عليه فرمودهاند: سُوءُ الظَّنِّ بِمَن لا يخُونُ مِنَ اللُّؤمِ.
حجتالاسلام مرادي به همسراني كه ميخواهند به زندگيشان با همسر شكاكشان ادامه دهند توصيه ميكند: بپذيريد كه همسرتان فعلاً بدبين است و شرايط همسرتان را درك كنيد و روش مديريت رفتار او را بياموزيد و حساسيتش را تحريك نكنيد. وقتي بيرون از منزل هستيد با او در اين باره گفتوگو كنيد و محترمانه و به دور از هيجان از خودتان دفاع كنيد و در هفت، هشت كلمه يا نهايت دو، سه جمله با ادبيات خودتان حرف بزنيد. در واقع مهمترين عملكرد شما در اين روند ايجاد حس حمايت، اطمينان و امنيت در همسرتان است. عبادتهايتان را مخفي نكنيد. بگذاريد شما را مكرر در حال نماز و دعا ببينند. اين ريا نيست، شما زن و شوهريد، او غريبه نيست. مراعات رفتار با نامحرم را بيش از پيش در دستور كار قرار بدهيد. ارتقاي نوع پوشش و حجاب و كنترل برخي از عادات و آداب و رسوم خانوادگي در هر حالي مؤثر است. پوشش ظاهري و طريقه آداب و معاشرتتان با ديگران به ويژه آقايان را با دقت و بدون هيچ گونه سوء تعبيري انجام دهيد.
وي ادامه ميدهد: از خصوصيات افراد بدبين، كنترلگري آنهاست؛ به اين معني كه دائم در حال چك كردن حركات، رفتار و ارتباطهاي همسرانشان هستند. پس بدون اعلام وصول پيام بدبيني او، مخفيكاري نكنيد و در مسير اطمينانسازي و شفافسازي حركت كنيد. همسرتان را در جريان كارهاي عادي روزانهتان بگذاريد نه طوري كه فكر كند گزارش ميدهيد. با آرامش و صبر و مهرباني اين توصيهها را انجام بدهيد تا لايههاي شك و ترديد به مرور از ذهن همسرتان پاك شود.
به او اجازه بدهيد آرامش بگيرد و او را پناه بدهيد. به موضوعات عاطفي بسيار توجه كنيد و اهميت بدهيد و همچنين مراجعه به يك مشاور باتجربه و متدين حتماً به شما كمك خواهد كرد.
