حدود شش ماه پيش بود كه مشاور رئيسجمهور روسيه نسبت به عواقب رژيم تحريمي براي كشورهاي اروپايي هشدار داده بود. سرگئي گلازيف آن زمان وضع رژيم تحريم توسط اتحاديه اروپا عليه روسيه را به مثابه «خودكشي اقتصادي اروپا» عنوان كرده بود و گفته بود:«اعمال تحريم اروپا عليه روسيه و كنار گذاشتن اين كشور از سامانه مالي بينالمللي دلار و يورو همانند خودكشي اقتصادي براي اروپا است كه اين قاره را با احتمال تحمل خسارتهايي به ميزان يك تريليون دلار روبهرو خواهد كرد». حالا كه اين مدت از حرف او گذشته و اتحاديه اروپا نه تنها از ميزان تحريمهاي خود عليه روسيه نكاسته بلكه اين كشور را به تحريمهاي بيشتر تهديد ميكند، نمودهايي از پيشبيني او آشكار شده و معلوم شده كه تحريم عليه روسيه مثل تيغ دو دمي است كه بيشك يك دم آن عليه خود اتحاديه اروپا است.
آلمان و قلب اقتصاد اروپا
اولين و مهمترين ضربه اين طرف تيغ بر آلمان وارد شده است. مجله اشپيگل در گزارش اخير خود پيشبيني صندوق بينالمللي پول را منتشر كرده بود كه پيش از اين، براي اقتصاد آلمان رشد 1/9 درصدي را پيشبيني كرده بود در حالي كه در اين سه ماه مانده به پايان 2014 آن پيشبيني درست از آب درنيامده و حالا، صندوق از نرخ رشد 1/5 براي اقتصاد آلمان ميگويد. كاهش 4 درصدي رشد اقتصادي آلمان آن قدر براي صندوق بينالمللي پول اهميت دارد كه به آلمان پيشنهاد داده تا براي دچار نشدن در ركود اقتصادي بايد به سرعت طرحهاي سرمايهگذاري جديدي را تعريف كرده و مشوقهاي بيشتري را براي بخش خصوصي در نظر بگيرد. جالب اينجا است كه صندوق براي تبيين اين كاهش قابل توجه بر اوضاع اوكراين انگشت گذاشته و آن را يكي از عوامل كاهش قابل توجه در رشد اقتصادي آلمان دانسته است. از طرف ديگر، خبرهاي مربوط به افت ميزان سفارشات صنعتي آلمان نيز در همين مدت منتشر شده كه بنا بر اين خبرها، ميزان سفارشات صنعتي آلمان در ماه اوت سال جاري به پايينترين حد خود از سال 2009 رسيده است. بر اساس محاسبات وزارت اقتصاد آلمان، سفارشات صنعتي 7/5 درصد افت داشته و اين ميزان در حالي است كه كارشناسان انتظار 5/2 درصدي را داشتند. نكته مهم در اين است كه بيشترين افت به ميزان 9/9 درصد مربوط به سفارشات خارج از پولي يورو است.
اين آمار و ارقام از آنجايي اهميت دارد كه آلمان از 2009 به اين سو يا از زمان شروع بحران اقتصادي غرب به عنوان قلب تپنده حوزه يورو عمل كرده و سعي كرده با قدرت اقتصادي خود بار بحران را به خصوص در نيمه جنوبي اتحاديه اروپا به دوش بكشد. حالا كه اين آمار خبر از ركورد در اين قلب ميدهد و صندوق بينالمللي پول هم اين امر را تأييد كرده، معضل بحران حوزه يورو شكل جديتري به خود گرفته است و معلوم نيست قلب اقتصادي اين حوزه با مشكلات موجود و اين آمار و ارقام نگرانكننده باز بتواند بار كل حوزه را به دوش بكشد. اگر به آمار جديد صندوق بينالمللي پول در مورد حوزه يورو نگاهي انداخته شود عمق مسئله بيشتر معلوم ميشود چراكه صندوق در پيشبيني قبلي خود نسبت به رشد اقتصادي حوزه يورو تجديد نظر كرده و با بدبيني به آهنگ رشد اقتصادي اين حوزه نگاه ميكند. به همين دليل است كه اوليويه بلانشار، رئيس اقتصاددانان صندوق بينالمللي پول با بدبيني نسبت به وضعيت اقتصادي حوزه يورو گفت: «رشد اقتصادي حوزه پولي يورو در عمل بسيار زود دچار افت شده است. اين موضوع حتي در قلب اين منطقه نيز مصداق دارد. اين امر معيارهاي زماني كه ميراث گذشته هستند را منعكس ميكند. منظور رشد اقتصادي ضعيف خصوصاً در جنوب اروپا و ساير نقاط منطقه است كه نقش مهمي در كندي روند بهبود امور اقتصادي ايفا ميكنند.»
تحريم و آهنگ كند اروپا
كسي نميتواند كندي جديد در آهنگ اقتصادي اروپا را بيارتباط با رژيم تحريمي اتحاديه اروپا عليه روسيه بداند. از آنجايي كه صندوق بينالمللي پول نهادي است كه به طور مستقيم بر آهنگ اقتصادي اتحاديه اروپا و به خصوص حوزه يورو نظارت ميكند، نميتوان پيشبينيهاي قبلي اين نهاد در مورد آلمان به عنوان قلب تپنده حوزه يورو و در مورد كل حوزه يورو را نادرست دانست و بنا بر قاعده آن پيشبينيها بايد درست از آب درميآمد. چه شده كه صندوق بينالمللي پول مجبور به تجديد نظر در پيشبينيهاي خود شده است؟ كاهش در رشد اقتصادي چين يك عامل است اما بيشك وضع رژيم تحريمي عليه روسيه عامل مهم ديگر است. گلازوف در شش ماه قبل از ضرر و زيان قريب به 200 ميلياردي آلمان گفته بود و تنها چند ماه بعد بود كه اولريش گريلو، رئيس فدرال صنايع آلمان، حرفهاي او را تأييد كرد. گريلو سه ماه بعد از هشدار گلازوف و در اوايل ماه جولاي از آسيبهاي جدي تحريم روسيه بر اقتصاد آلمان گفت كه يك مورد آن به كاهش سفارشات از آلمان مربوط ميشود. او همان موقع گفت كه تحريم روسيه باعث ميشود تا ميزان سفارشات آلمان كاهش بيابد و اين امر به نوبه خود بر اقتصاد آلمان فشار وارد ميكند. بايد توجه داشت كه مبادلات اقتصادي آلمان در سال گذشته به ميزان 76 ميليارد يورو رسيده بود كه به گفته گريلو اين ميزان نسبت به سال قبلتر كاهش داشته و ادامه اين امر نيز او را نگران كرده بود. حالا، تمام آن هشدارها و نگرانيها با آمار صندوق بينالمللي پول تأييد شده و كار به آنجا رسيده كه اين صندوق نسبت به رفتن اقتصاد آلمان به سوي ركود هشدار ميدهد. اين وضعيت همان چيزي است كه از آن به عنوان سوي ديگر تيغ تحريم ياد شد. در واقع، نبايد اروپا از وضع تحريم عليه روسيه انتظاري غير از اين وضعيت را ميداشت چراكه روسيه به عنوان سومين شريك اقتصادي اتحاديه نقش قابل توجهي در آهنگ اقتصادي اروپا دارد و وضع تحريم و كنار گذاشتن روسيه از اين مقام خود به خود موج معكوسي به سوي خود اروپا دارد. تمام اين مسائل بدون در نظر گرفتن مسئله انرژي و نياز اتحاديه اروپا به نفت و گاز روسيه مطرح است و اگر روسيه بخواهد نفت و گاز خود را در معادلات تحريمي اتحاديه اروپا وارد كند، مسئله براي آهنگ اقتصادي اتحاديه و حوزه يورو شكل جديتري به خود ميگيرد. روسيه بيش از يك چهارم گاز اتحاديه و يك سوم گاز آلمان را تأمين ميكند و اندكي تأخير در برآورده كردن اين نياز به خصوص در ماههاي سرد در پيش رو كل معادله تحريم را تغيير خواهد داد و آن گاه معلوم ميشود كدام سو از تيغ تحريم تيزتر و كاراتر از طرف ديگر است.
