اين در حالي است كه در روزگار ما ازدواج خيلي سخت شده و ديگر مانند قديم نيست كه تا پسرها قد كشيدند و كار و باري پيدا كردند مادر و پدر برايشان آستين بالا بزنند و به سراغ دختران دم بخت فاميل، همسايه و دوست و آشنا بروند. حالا ديگر حتي دختران و پسران فاميل هم خيلي يكديگر را نميبينند تا قصه ازدواج پسر عمو دختر عمو و پسر خاله دختر خاله و عقدهايي كه در آسمان بسته شده، تكرار شود. در عصر ما ويژگيهاي زندگي شهرنشيني و صنعتي موجب شده است تا همسايههايي هم كه در يك آپارتمان زندگي ميكنند همديگر را نشناسند و حتي سلام و عليك نداشته باشند. از سوي ديگر آمارها ميگويند بيكاري جوانان 30 درصد بيشتر از بيكاري عمومي در جامعه است و اگر هم جواني شغل داشته باشد اغلب با شرايط كنوني جامعه نميتواند مسكن شخصي داشته باشد. از سوي ديگر حتي جوانان خوب و سالم هم براي پيدا كردن همسفر زندگيشان با چالشهاي جدي مواجه هستند. شايد به همين دليل است كه در جامعه امروز راهكارهاي تازهاي براي پيدا كردن همسر مناسب پيشروي جوانان قرار ميگيرد و حتي سايتهاي همسريابي راهاندازي شدهاند؛ راهكارهايي كه خيلي وقتها بيشتر از اينكه درمان باشند خود دردي مضاعفند. اما جواناني كه هفت خوان ازدواج را ميگذرانند هم از آسيب مصون نيستند. اين را آمار طلاقهايي ميگويد كه در پنج سال نخست زندگي مشترك اتفاق ميافتد؛ آمارهايي كه ميگويد 50 درصد كل طلاقها در يك سال اول زندگي مشترك رخ ميدهد. خلاصه كلام اينكه جوانان نسل كنوني مشكلات بسياري را تجربه ميكنند و نياز بيشتري به حمايت حاكميت دارند.
قدم به قدم فرستادن جوانان به خانه بخت
بحث ازدواج يكي از دغدغههاي اصلي جوانان، خانوادهها و جامعه است. بيترديد ازدواج نيازمند يك پيشنيازهايي است كه به نظر ميرسد در جامعه ما چندان محقق نميشود. اگر پاي درد دل جوانان بنشينيد اغلب آنها معتقدند مشكلات اقتصادي و بيكاري مهمترين موانعي است كه آنان بر سر راه تشكيل خانواده با آن مواجه هستند. بر اين اساس براي 11 ميليون و 200 هزار جوان دم بختي كه پشت سد ازدواج ماندهاند چه ميتوان كرد؟ معاون ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان در پاسخ به اين پرسش ميگويد: من حوزه ازدواج را يك مسير و پيوستاري ميدانم كه مراحل متعددي دارد كه بايد به ترتيب پيش برود.
به گفته محمود گلزاري ما بايد ببينيم كه براي چه گروهي بايد ازدواج را در نظر بگيريم. طبيعتا گروهي كه از نظر جسمي و فيزيولوژيكي آمادگي دارند از حدود سن 18 سالگي به بعد است. مرحله اول ما در اين مسير مسئله انگيزه و تمايل به ازدواج است كه يكسري از جوانان اين انگيزه را ندارند اما چرا اين انگيزه وجود ندارد؟
اين عضو هيئت علمي دانشگاه علامه طباطبايي ميافزايد: در نقطه دوم از اين مسير جوان با انگيزه ازدواج بايد بتواند فرد مناسب خود را پيدا كند. به اين مرحله ميگوييم همسريابي. مرحله بعدي اين است كه جوان مطمئن شود فردي كه پيدا كرده و به خواستگارياش رفته است براي زندگي با او گزينه مناسبي است كه ما به آن ميگوييم مشاوره قبل از ازدواج يا همسرگزيني. حالا با طي اين مراحل ازدواج صورت ميگيرد اما بعد از ازدواج آموزشهاي همسران جوان را داريم كه بايد دستكم در يك دوره چهارساله و حتي در سالهاي بعد درست شبيه واكسيناسيون آموزشهاي مناسب هر مرحله از زندگي را دريافت كنند زيرا پنج سال اول زندگي مشترك بسيار حساس و آسيبپذير است.
طلاق؛ چالشي جدي كه گريبان جوانان را گرفته است
هر چند تلخ است اما اختلافات زناشويي حقيقتي است كه با نگاهي به آمار و ارقام تأمل برانگيز طلاق خيلي وقتها ميتواند پيوند آسماني ازدواج را از هم بگسلد.
به باور گلزاري مشاورههاي بعد از اختلافات زناشويي براي افرادي كه به اختلاف رسيدهاند بايد در نظر گرفته شود تا شايد بتوان از چنين گسستي جلوگيري كرد. به گفته وي با وقوع طلاق با مسائل مختلف و سختي همچون حضانت، تمكين، مهريه و دادگاه مواجهيم كه بايد از جوان حمايت شود. حتي بعد از طلاق بايد ديد زندگي دختر جواني كه جدا شده است چه ميشود؟ بعضي از اين جوانان امكان بازگشت به زندگي را دارند چون طلاقشان شتابزده و بچگانه بوده است. يك عده بايد ازدواج مجدد سالمي داشته باشند و عدهاي ديگر كه به هر دليلي نميتوانند ازدواج مجدد داشته باشند بايد امكان يك زندگي سالم برايشان فراهم باشد. بنا به تأكيد معاون ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان در واقع ما بايد هفت موضوع را در مسئله ازدواج جوانان در نظر بگيريم. وي تأكيد ميكند: معاونت ساماندهي امور جوانان تمام اين هفت مورد را آسيبشناسي كرده و براي تمامي آنها برنامههايي دارد.
جواناني كه انگيزه ندارند
انگيزه جانمايه تمامي حركتهاي زندگي انسانهاست. بيترديد خيلي از جوانهاي ما اگر انگيزههاي لازم براي ازدواج را داشتند ميتوانستند با تكيه بر همان انگيزهها، بخشي از مشكلات را پشت سر بگذارند.
اما چرا برخي از جوانان براي ازدواج انگيزه ندارند؟ گلزاري بخشي از اين بيانگيزگي را به دليل دوستيها و لذات دوران جواني ميداند و ميگويد: در حوزه انگيزه آزاديهاي جوانان در قبل از ازدواج و دوستيهايشان، لذتي آني به فرد ميدهد و آنان را از ازدواج دور ميكند. وي اما ميپذيرد كه مسائل مالي و اقتصادي هم يكي از مهمترين عواملي است كه انگيزههاي جوانان را ميگيرد. بنا به تأكيد اين روانشناس دومين مشكل در مسئله انگيزه، نداشتن امكانات است كه عمدهترين آن به اشتغال و مسكن مربوط ميشود. معاون ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان ميافزايد: ما مسائل اقتصادي ازدواج را به چهار دسته تقسيم كردهايم؛ اشتغال، درآمد، مسكن و هزينههاي ازدواج كه اشتغال از همه مهمتر و جزء مشكلات دولت و كشور است. اشتغال يكي از مسائل عمده كشور ماست و نزديك 30 درصد جوانان كشورمان بيكارند. بنا به تأكيد وي ترس از ازدواج هم عامل ديگري است كه انگيزه ازدواج را از جوان ميگيرد و اين ترس به دليل بحرانهاي خانواده و آمار و ارقام طلاق و فروپاشي زندگيهاي مشترك شكل ميگيرد.
وقتي نيمه گمشده ما، گم ميشود!
به گفته گلزاري انتخاب همسر هم مشكل جدي نه در ايران بلكه در تمامي كشورهاي اسلامي است.
وي درباره چرايي اين سختي خاطرنشان ميكند: به دليل گسترش شهرنشيني و تبديل خانوادهها از صورت گسترده به هستهاي ديگر امكان اينكه كسي درميان فاميل و همسايه به خواستگاري برود، وجود ندارد. از سوي ديگر ارتباطات خانوادگي و همسايهها كم و سبك زندگي تغيير كرده و اين تغيير موجب شده است تا دختران خوب ما را نبينند. به همين خاطر هم دختران خوب ما ماندهاند. هم اكنون حدود 68 درصد دختران به دانشگاه ميروند و پسران خوب فاميلشان ديگر مناسب آنها نيستند. به باور اين استاد دانشگاه چنين دلايلي موجب ميشود تا راهكارهاي سنتي انتخاب همسر كفاف ندهد نه اينكه اين راهكارها ايراد داشته باشد. گلزاري درباره سايتهاي همسريابي نيز ميگويد: سايتها و مؤسسات ضعيف و غيرقانوني همسريابي و خيريههايي كه هيچ پشتوانه علمي ندارند، يك بلبشويي در حوزه همسريابي بهوجود آورده است در حالي كه به نظر من همسريابي يك وظيفه حاكميتي و تكليف حكومتي است و در قرآن هم به اين مسئله اشاره شده است.
مشاوراني كه مشاوره ازدواج بلد نيستند
بنا به تأكيد وي مشاورههاي قبل از ازدواج هم موضوع بسيار مهمي است. اما عيب عمده اينجاست مشاوراني كه صلاحيت ارائه مشاوره در حوزه ازدواج را داشته باشند نداريم. اين روانشناس تصريح ميكند: تعداد زيادي از همكاران ما در حوزه ازدواج كار نكردهاند بنابراين ناهماهنگ هستند و ملاكها را نميشناسند. گاهي شاهد اين هستيم كه صحبتهاي متفاوتي درباره يك موضوع مشترك ارائه ميكنند. راههاي تشخيص ملاكها مبهم است. مبناي ملاكها از نظر علمي و ديني چيست و چگونه و با چه راه و روش و چه مراحلي قابل تشخيص و اجراست. وي با اشاره به اينكه اغلب جداييها در چهار سال اول ازدواج رخ ميدهد، ميافزايد: علاوه بر مشكلات دختر و پسر جوان ما، خانوادهها هم ياد نگرفتهاند چگونه بايد با عروس يا داماد خود رفتار كنند. حتي در آموزشهاي جنسي هم دچار يك نابساماني جدي هستيم و هر كسي وارد حوزه آموزشهاي جنسي شده است و گاهي ديده ميشود مرداني به زنان آموزشهاي جنسي ميدهند.
گلزاري درباره مشكلات طلاق نيز ميگويد: در بحث طلاق نيز با چالشهاي جدي مواجهيم من خودم با مواردي مواجه شدم كه طلاقشان هفت سال طول كشيده و اين همه سال در بلاتكليفي به سر بردهاند. قوه قضائيه بايد در برخي مسائل مربوط به فرآيند طلاق با كمك كارشناسان تجديدنظر كند نه اينقدر طلاقهاي توافقي سريع اتفاق بيفتد و نه اينقدر طول بكشد كه يك آسيب ديگر شكل بگيرد.
سند ازدواج براي فرستادن جوانان به خانهبخت
اين همه مشكل موجود بر سر راه جوانان جامعه وجود دارد و طبيعتا جامعه 25 ميليوني جوانان و به خصوص بيش از 11 ميليون جوان مجرد از معاونت ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان انتظار دارند براي سر وسامان دادن به مشكلاتشان اقداماتي انجام دهد. گلزاري اما تأكيد ميكند: ما در تمام اين زمينهها كار كردهايم. سند ملي مشاورههاي قبل از ازدواج با همكاري 200 روانشناس حوزه و دانشگاه تدوين شده است و اميدواريم آن را به عنوان يك سند مورد قبول جامعه علمي و ديني در هفته ازدواج رونمايي كنيم تا اين سند روش مشترك روانشناسان براي مراكز مشاوره قبل از ازدواج شود. وي با اشاره به اينكه ضوابط اين مراكز نيز از سوي معاونت ساماندهي امور جوانان مشخص شده است، ميافزايد: با سازمان نظام روانشناسي به تفاهم رسيدهايم تا مراكز مشاوره ازدواج و آموزش خانواده زير نظر ما و با هماهنگي اساتيد برجسته حوزه و دانشگاه فعال شود و گسترش يابد.
با وجود اين ما در كشورمان در موضوعات مختلف سندهاي متعددي داريم كه هيچگاه اجرايي نميشوند. گلزاري در پاسخ به اينكه آيا قرار است سند ازدواج هم با وجود اين همه كار و صرف قوت و انرژي به سرنوشت ساير سندها دچار شود، ميگويد: بخشهايي از اين سند در حال حاضر در مرحله اجرا شدن است. اين سند تكليف مجلس است اما در تمام هشت سال دولت قبل هيچ كاري درباره مسئله ازدواج انجام نشده است. اين سند در شوراي عالي جوانان در حال بازنگري است و 60، 70 درصد موارد اين سند در حال اجرايي شدن است.
راهكارهايي براي پيدا كردن نيمه گمشده
به گفته معاونت ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان، در حوزه وام ازدواج نيز قدمهايي از سوي دولت برداشته شده است. گلزاري خاطرنشان ميكند: فعال شدن مجمع خيرين ازدواج كار مهم ديگري است كه در تلاشيم با همفكري و هماهنگي با آنان در اين حوزه هم فعال شويم و در نظر داريم تا در هفته ازدواج با 100 نفر از اين خيرين گردهمايي داشته باشيم. در بحث كارت اعتباري خريد لوازم خانگي با كمك يكي دو بانك و كارخانههاي صنعتي معتبر كشور وارد مذاكره شدهايم. وي درباره سايتها و مراكز همسريابي هم توضيح ميدهد: درصدديم يك روش مناسبي براي اين حوزه پيدا كنيم. سازمان تبليغات اسلامي خوشبختانه برنامه خوبي تحت عنوان همسان گزيني شروع كرده و ما هم قرار است براي كامل كردن بخشهاي علمي اين طرح با آنان همكاري كنيم. اين برنامه از ديگر برنامههاي همسريابي اميدبخشتر است و كار به صورت حضوري انجام ميشود. ما همچنان معتقديم در همسريابي مراكز معتبر مورد قبول فرهنگ ديني ما به صورت حضوري اطمينانبخشتر است و اگر سايتي هم باشد بايد به مركزي حضوري وصل باشد نه به صورت جداگانه عمل كند.
بنا به اظهار اين استاد دانشگاه، درباره طلاق نيز كارگروههايي با كمك قوه قضائيه و همفكري قضات در دستور كار اين معاونت قرار دارد و همه اين كارها در كمتر از شش ماه انجام شده است.
كمكي با سود 16 درصد!
جهيزيه هم يكي ديگر از هفت خوان ازدواج است كه خيلي وقتها خانوادهها و همچنين جوانان را دچار مشكلات جدي ميكند. به گفته گلزاري كارتهاي اعتباري جهيزيه راهكاري است كه اين معاونت براي كمك به جوانان در نظر گرفته اما سود اين كارتهاي اعتباري خريد لوازم خانه 16 درصد و براي جواناني كه در حال تشكيل زندگي مشترك هستند زياد است بنابراين به نظر نميرسد كه بتوان چنين اقدامي را در رديف كمكهاي دولتي به تشكيل خانواده جوانان به شمار آورد. معاون ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان اما معتقد است: كسي كه بخواهد يك وام براي كالا بگيرد بايد حداقل 22 درصد سود براي آن بپردازد. ما داريم مذاكره ميكنيم تا سود اين كارت را به 12 درصد برسانيم كه10 درصد از وامهاي ديگر كمتر است. بعد هم اين يك قدم به شمار ميرود.
تنها نسخه براي علاج درد كاهش جمعيت
مباحث جمعيتي و نگراني از پيري و كاهش جمعيت نيز يكي از دغدغههاي امروز جامعه است. در سياستهاي كلي جمعيت ابلاغي از سوي مقام معظم رهبري به فراهم آمدن شرايط ازدواج جوانان نيز اشاره شده است. به باور گلزاري نيز اگر بخواهيم باروري و فرزند آوري خوبي انجام شود بايد ازدواج صورت گيرد. وي تأكيد ميكند: مطمئناً اگر ازدواج زياد شود و اگر ازدواجها با آرامش و با سلامت صورت بگيرد زوجي كه دو، سه سال صميمانه و با آرامش و امنيت زندگي كردهاند فطرتاً به سمت داشتن فرزند ميروند. بنابراين در حوزه جمعيت نيز قدمي كه ما همراه با دستگاههاي ديگر ميتوانيم برداريم همين روندي است كه درباره ازدواج مطرح شد.
