به موازات ورود اپراتورهاي تلفن همراه به نسلهاي سوم و بالاتر، هر چند بسياري از دغدغهها در خصوص بهرهبرداري از مزاياي اينترنت پرسرعت رفع ميشود اما نگرانيهايي هم در رابطه با چالشهاي اين امكان جديد در بخشهايي از جامعه شكل گرفته است؛ دغدغههايي كه ضمن اذعان به اجتنابناپذير بودن ورود به اين دنياي جديد و وسيع، بر پالايش فضاي مجازي و ارائه پيوست فرهنگي به همراه آن تأكيد دارد.
پس از پايان انحصار «رايتل» در ارائه خدمات پهناي باند در شبكه تلفن همراه، در روزهاي اخير «ايرانسل» و «همراه اول» نيز مجوز ارائه نسل سوم و چهارم خدمات تلفن همراه(3G و 4G) را دريافت كردهاند و اين طرح در ديگر اپراتورهاي تلفن همراه به صورت آزمايشي در حال اجراست.
اين به معناي فراهم آمدن حضور گستردهتر و آسانتر كاربران ايراني در فضاي مجازي است؛موضوعي كه يكي از الزامات توسعه كشور، توسعه اداري و كاهش مشكلات شهرنشيني به شمار ميرود و يكي از پيشنيازهاي انجام كارهاي علمي و تحقيقاتي است. با وجود اين نبايد فراموش كرد كه فضاي مجازي قوانين خاص خود را دارد و حاكميت اين فضا در دست ما نيست. همين مسئله موجب ميشود تا گاهي وقتها فضاي مجازي و شبكههاي اجتماعي به فضايي چالشزا تبديل شود.
اثرگذاري جوامع توليدكننده محتوا بر مصرفكنندگان محتوا بنا به تعبير رهبر معظم انقلاب «اهميت فضاي مجازي به اندازه اهميت انقلاب اسلامي است»! اين جمله نشاندهنده جايگاه اين فضا در نگاه حضرت امام خامنهاي است از همين رو ايشان فرمان تشكيل شوراي عالي فضاي مجازي را صادر فرمودند. بنا به تأكيد رهبر معظم انقلاب نيز نميتوان گسترش فزاينده فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطاتي به ويژه شبكه جهاني اينترنت و آثار چشمگير آن در ابعاد زندگي فردي و اجتماعي را ناديده گرفت. همين مسئله لزوم سرمايهگذاري وسيع و هدفمند در جهت بهرهگيري حداكثري از فرصتهاي ناشي از فضاي مجازي در جهت پيشرفت همهجانبه كشور و ارائه خدمات گسترده و مفيد به اقشار گوناگون مردم را مشخص ميكند.
از سوي ديگر اما برنامهريزي و هماهنگي مستمر به منظور صيانت از آسيبهاي ناشي از اين فضا نيز امري جدي، ضروري و اجتناب ناپذير است. در واقع موارد متعدد سوءاستفاده از قابليتها و امكانات فضاي مجازي، اعتياد به حضور طولانيمدت و دائمي در شبكههاي اجتماعي و گاهي وقتها شكسته شدن مرزهاي اخلاق و حريم خصوصي موجب شده است تا نگرانيهايي جدي در ميان كارشناسان و صاحبنظران حوزههاي فرهنگي و اجتماعي شكل بگيرد به خصوص اينكه ما در فضاي مجازي اغلب مصرفكننده محتواهايي هستيم كه از سوي كشورهاي صاحب اين فضا ارائه ميشود. به بيان ديگر فضاي مجازي عرصه حضور قدرتهاي اطلاعاتي و محتوايي است و جوامعي كه حضور قويتري در اين فضا داشته باشند، فرصت بيشتري براي تأثيرگذاري روي ديگر فرهنگها و تمدنها دارند و اين ميتواند به فرهنگهاي ارزشي كه به دلايلي از حضور مؤثر در فضاي مجازي محروم يا ناتوانند، آسيب جدي وارد كند و آنها را تحتتأثير فرهنگهاي بيگانه مسلط بر فضاي مجازي قرار دهد.
لزوم تغذيه محتوا به موازات افزايش پهناي باند به باور رسول جليلي، عضو شوراي عالي فضاي مجازي كشور همزمان با توسعه دسترسي مردم به پهناي باند به بايد فكر مركز تغذيه، محتوا و سرويس هم باشيم. وي تأكيد ميكند:اين منبع تغذيه و محتوا نميتواند صرفاً با اتكا بر سرويس و محتواي برونمرزي تدبير و ارضا شود، بلكه حتماً ما با تركيبي از سرويس محتواي داخلي و خارجي بايد اين را فراهم كنيم، طبيعتاً سرويس و محتواي داخلي، مكمل خارجي است و به همين ترتيب بايد حتي فكر كنيم سرويس و محتواي داخلي را صادر كنيم، ما نميتوانيم فقط و فقط واردكننده باشيم. به گفته جليلي پهناي باند بايد براي مصرف آنچه در شبكه ملي اطلاعات فراهم ميشود توسعه يابد، نه صرفاً براي دسترسي مشتركين ما به منابع اطلاعاتي و دادهاي و خدماتي كه ديگران در برونمرز توليد كردهاند.
وجوب استفاده از تكنولوژي پالايش شده آيت الله مكارم شيرازي نيز با اشاره به برنامه وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات در اجراي نسل سوم اينترنت افزود: به نظر ما استفاده از تكنولوژي واجب است، زيرا وقتي مسلمانان داراي نهضت علمي و انقلابي بودند، اروپاييها دوران قرون وسطي را طي ميكردند از اين رو ما موافق تكنولوژي هستيم.
اين مرجع تقليد تكنولوژي غربي را مصداق آب گلآلود و غيربهداشتي دانست كه اگرچه آب مايه حيات است ولي بايد تصفيه شود. بنابراين تكنولوژي نسل سوم اينترنت هم بايد با رعايت ملاحظاتي در اختيار مردم قرار گيرد و اين به معناي مخالفت با تكنولوژي و پيشرفت علم نيست. آيتالله مكارم شيرازي تصريح كرد: قطعاً غربيها در حوزه تكنولوژي پايبند به مسائل اخلاقي و فرهنگي نيستند اما ما كه پايبند هستيم و خط قرمزهايي داريم، معتقديم كه هر تكنولوژي بايد پالايش شود. بنا به تأكيد محمود واعظي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات اما اين طرح پيوست فرهنگي دارد و در اين پيوست به مواردي همچون تقويت محتوا و اپليكشنهاي داخلي، توجه به خط و زبان فارسي، مشخص شدن هويت كاربران توجه شده است و تا پيش از تهيه پيوست فرهنگي اپراتورها ملزم شدهاند تحت نظارت سازمان تنظيم مقررات عمل كنند.
