مردم كشور ما در اين بازه زماني گرفتار معضل كمبود آب شدهاند و براي برون رفت از اين معضل راهكارهاي متفاوتي توسط رسانههاي مختلف عنوان شده است. اما آنچه اكثريت قريب به اتفاق كارشناسان در آن اشتراكنظر دارند، بحث صرفهجويي و مديريت مصرف است؛ بحثي كه بنا به اعتقاد كارشناسان با آن ميتوان بحران كمبود آب را تا حد قابل توجهي مرتفع كرد.
اما مشكلي كه به عينه در سطح جامعه مشاهده ميشود، عدم همكاري طيف گستردهاي از آحاد مختلف جامعه است. از اين رو اين نوشتار سعي دارد علت بر نتابيدن و عدم همكاري اين طيف را بررسي كند. با اين اوصاف اولين گزينهاي كه باعث عدم همكاري پارهاي از مردم با مسئولان و متوليان مديريت آب شده است، گزينه «عدم آموزش است»؛ به اين مفهوم كه مردم در اين زمينه آموزشهاي مفيد و سودمندي در رابطه با صرفهجويي و چرايي اين صرفهجويي و مديريت مصرف نديدهاند. قسمت اعظم افراد جامعه بر اين باورند كه آب از زمين بيرون كشيده ميشود و در نهايت هم بخشي از آن به زمين و طبيعت باز ميگردد. اما در واقع نميدانند كه چقدر روي مقوله آب زحمت كشيده ميشود تا به اين صورت در اختيار منازل و اماكن قرار ميگيرد و اگر تصوري هم داشته باشند، تصورات سطحي و دمدستي است؛ براي مثال اگر من به شما بگويم كه من با آسانسور به طبقه بالا رفتم سريعاً تصوير آسانسور منزل يا محل كارتان به ذهن شما متبادر ميشود، در صورتي كه شايد منظور من از آسانسور ساختار پيچيدهتري باشد. بنابراين مسئولان كشور و كساني كه در امر مديريت آب انجام وظيفه ميكنند بايد با عينيت و به طور شهودي به مردم آموزش دهند؛ طوري كه تمام مراحل تهيه و تصفيه آب براي آنها قابل درك باشد. در اين صورت بيشك مردم در امر مديريت مصرف با مسئولان همكاري خواهند كرد. مسئله دوم اين است كه از گذشتههاي دور در كشور و فرهنگ ما ايرانيان استفاده زياد از آب مرسوم بوده، به ويژه به خاطر توصيههايي كه دين اسلام و حتي قبل از اسلام در امر بهداشت و پاكيزگي به مردم ما كردهاند. اين توصيهها غالباً بر محور استفاده از آب و آبريزي كردن براي شستوشو، رفع نجاست و موارد ديگر استوار است و تقريباً تمام مردم ما به استفاده زياد از آب عادت كردهاند. بنابراين اگر يك باره شرايطي پيش بيايد كه به آنها بگوييم بايد تا حد زيادي در امر مصرف آب صرفهجويي كنند، براي آنها قابل درك و قابل پذيرش نخواهد بود، بر اين اساس بايد به اين فكر شود كه چطور ميشود براي مردم جا انداخت كه صرفهجويي و مديريت مصرف به صورت واقعي اتفاق بيفتد؛ در كنار اين موارد توصيههاي ديگري همچون استفاده از شيرهاي الكترونيكي براي اماكني كه مصرف زياد آب دارند يا تغيير فلاشتانكها و شيرهاي منازل و اماكن، حذف كردن كولرهاي آبي و ... ميتواند مفيد باشد. ضمن آن كه براي اقناع كردن مردم براي صرفهجويي در مصرف آب بايد كار فرهنگي صورت گيرد؛ چرا كه در جامعه ما و براي حل برخي از معضلات كار فرهنگي جواب داده است. مثلاً بستن كمربندهاي ايمني يا استفاده از كلاههاي ايمني براي موتورسواران توسط كار فرهنگي در جامعه جا افتاده است. بنابراين ضمن اينكه بايد امر آموزش صرفهجويي با كارهاي فرهنگي انجام شود بايد به اين نكته هم توجه ويژهاي شود كه اين دسته از هموطنان كه صرفهجويي را برنميتابند، توجيه شوند كه سوء مصرف آب تنها با پرداخت پول آب جبران نميشود، بلكه آب عنصر بسيار گرانبهايي است كه حيات ما به آن بستگي دارد. با اين اوصاف ميتوان نتيجه گرفت كه فقدان «آموزش» و بي اطلاعي بسياري از هموطنان ما مانع از صرفهجويي و مديريت مصرف صحيح و شايسته و بايستهاي است كه با رعايت آنها در يك عزم همگاني بيشك مي توان بحران آب را پشت سر گذاشت و با نگاهي تازه و مبتني بر واقعيات در سالهاي آتي مانع از رقم خوردن اوضاعي اين گونه باشيم كه امروز با آن دست به گريبانيم.
* مدرس دانشگاه و پژوهشگر
افتضاح 
