بازار مالي به دو بخش بازار پولي يعني بانك و بازار سهام يعني بورس تقسيم ميشود، حال در شرايطي بخش قابل ملاحظهاي از دارايي مردم جامعه در اين بازارها تحت عناوين سپرده و سهام وجود دارد كه اطلاعات شفاف و روشني از بازيگران بازار فوق در دسترس نيست.
حق دسترسي به اطلاعات دقيق، كارآمد و بهنگام جزو حقوق سپردهگذاران بانكها و سهامداران بورسها به شمار ميرود، با اين وجود هر دو بازار فوق چراغ خاموش در حال فعاليت هستند و مشتركان اين بازارها چندان از آنچه در پشت پردهها يعني اتاقهاي دربسته تصميمگيري هيئت مديره ميگذرد خبر ندارند.
رهبر معظم انقلاب تا كنون هزاران بار به مردميسازي اقتصاد تأكيد مؤكد داشتهاند و به دولتها توصيه كردهاند كار مردم را به دست خود مردم بسپاريد.
عقيده مطرح شده رهبري ديدگاه امروزايشان نيست بلكه در اوايل انقلاب زماني كه نخستوزير ايشان در حال تشديد دولتيسازي اقتصاد بود، مخالفت خود را با اين مقوله ابراز داشت.
حال با اينكه راه مردميسازي اقتصاد از بورس ميگذرد، با گذشت نيمقرن از فعاليت بورس تهران كسي نميداند بازيگران اصلي بازار سهام چه كساني هستند و هيچ اطلاعات موثق و روشني در اينباره در دست نيست. در اين بين هيچكس حاضر نيست بهطور شفاف در مورد سرمايهگذاريهايش حرف بزند، بورس تهران هم با اينكه اطلاعات كاملي در اين زمينه دارد، تمايلي به ارائه اطلاعات ندارد.
اطلاعات مربوط به تركيب سهامداري شركتها كه از بنياديترين اطلاعات مالي در بازارهاي سهام است منجر به جلب مشاركت سرمايهگذاران داخلي و خارجي ميشود اما اين چراغ ورود به اين اطلاعات قرمز است و اطلاعاتي در دست نيست.
جالب آنكه ارزش روز بازار سرمايه ايران در حدود 350هزار ميليارد تومان برآورد ميشود كه ارزش دلاري بازار سهام ۱۴۰ ميليارد دلار است با اين حال سهامداران در ابهام كامل دست به سرمايهگذاري ميزنند.
طبق اطلاعات كلي موجود در فضاي آماري كشور ميتوان متوجه شد كه در حال حاضر بازار سهام ايران در دست سه بازيگر اصلي يعني دولت (بزرگترين كارفرما و بنگاهدار تاريخ اقتصاد ايران)، شركتهاي شبهدولتي و سهام عدالت تقسيمبندي و هدايت ميشود.
در حالي كه دولت پيوسته مردم را به سرمايهگذاري در بورس تشويق ميكند، بازيگر نخست بازار سهام خود دولت است.
دولت از طريق ايدرو، ايميدرو و شركتهاي ديگر سهام بخشي از شركتهاي بورس را در اختيار دارد. بهطور مثال اخيراً در گزارش تحقيق و تفحص مجلس شوراي اسلامي مشخص شد كه سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران هنوز هم بخش مهمي از سهام ايرانخودرو و سايپا را در اختيار دارد و در طول سالهاي گذشته به روشها و ترفندهاي مختلف از طريق معاملات ضربدري توانسته همچنان سهام خود را در اين دو شركت خودروساز حفظ كند.
همچنين شركتهاي شبه دولتي نظيرسازمان تأمين اجتماعي نيروهاي مسلح(ساتا)، صندوق بازنشستگي كشوري، آستان قدس رضوي، ستاد اجرايي فرمان امام(ره)، صندوق سرمايهگذاري كاركنان بانكها، تأمين اجتماعي، سرمايهگذاري مهر اقتصاد ايرانيان و صندوق كاركنان نفت نيز بازيگر ديگر بازار سهام عنوان ميشوند.
اين شركتها بخش بزرگي از بازار سهام را در اختيار دارند. بهطورمثال سازمان تأمين اجتماعي نيروهاي مسلح (ساتا) از طريق سرمايهگذاري غدير و شركت گسترش نفت و گاز پارسيان توانسته است با خريد سهام شركتهاي پتروشيمي بزرگ كشور 29 درصد از بازار سهام كشور را به انحصار خود در بياورند.
از سوي ديگر سهام عدالت بزرگترين بازيگر بازار سهام كشور ميباشد كه در حدود 100هزارميليارد از بازار سهام را به خود اختصاص داده است و اطلاعات دقيقي از چگونگي مديريت اين حجم از دارايي كه متعلق به 44 ميليون نفر از مردم ايران است در دسترس نيست.
ويترين اقتصادي كشور را بازار سرمايه عنوان ميكنند، در واقع رويدادهاي بازار سرمايه مقياس كوچكي از آنچه در اقتصاد ايران اتفاق ميافتد، است. با توجه به اين تعريف ميتوان با مطالعه آسيبشناسي اين بخش از اقتصاد ايران متوجه اتفاقاتي كه در اقتصاد در حال رخ دادن است، شد. حال با توجه به وضعيت تعريف شده در بازار سهام ميتوان متوجه شد كه در كل اقتصاد ايران به دست كدام بازيگران در حال چرخش است اما بهطور جزئي اطلاعات دقيقي از اين بازيگران در دسترس نيست. در آخر بايد يادآور شد كه دولت، شبهدولتيها و ساير نهادهاي خصوصي، تعاوني و... سرمايه لازم را براي خروج ايران از ركود در اختيار ندارند و جهت خروج از ركود بايد به سرمايههاي مردمي تكيه كنند و اين سرمايه تنها در صورت شفافيت اطلاعاتي به اقتصاد ايران ورود پيدا ميكند.
