ايران با اين گستردگي جغرافيايي كه از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب داراي تنوع آب و هوايي است، در آن مناطق بسيار گرم و كم باران و نيز بالعكس مناطق بسيار سرد و پر باران، مناطق كويري و خشك، معتدل و بارانزا وجود دارد كه با اين پهناوري و تفاوت آب و هوايي از لحاظ جغرافيايي ميتوان انواع محصولات كشاورزي را كاشت و از آنها به عنوان محصولات استراتژيك اقتصادي و ارزآور استفاده كرد كه هم كشور را مستغني نمود و هم با صادرات آن به اقتصاد كشور كمك كرد. به عبارت بهتر با اين ويژگي جغرافيايي حداقل نبايد تراز بازرگاني ما در حوزه كشاورزي منفي باشد.
هم اكنون بر اساس آمار تراز بازرگاني در بخش كشاورزي منفي 8 ميليارد دلار است كه از كم كردن واردات 14 ميليارد دلاري در قبال صادرات 6 ميليارد دلاري به دست ميآيد. لذا براي ايجاد موازنه بازرگاني و رسيدن به سطح خودكفايي 81 درصد (مورد نظر حاكميت ) در محصولات كشاورزي بايد برنامههاي كشاورزي را در دو محوركليدي بسط و توسعه داد.
1ـ افزايش سطح زير كشت محصولات كشاورزي.
2ـ افزايش توليد محصول در واحد سطح با استفاده از فناوري و علوم روز كشاورزي.
رسيدن به اين دو مهم فقط از طريق يك مديريت قوي و فراهم كردن بستري مناسب براي توسعه و آموزش كشاورزان ميسر است و از آنجايي كه هرم سني كشاورزان به سوي مسنترهاي جامعه ميرود بايد به دنبال طرحهايي بود كه از يك سو دو عامل بالا را محقق و از سوي ديگر جوانان تحصيلكرده را (حداقل فارغالتحصيلان رشته كشاورزي) به اين بخش از اقتصاد متمايل كنند.
شايد طرح «كشاورزان جوان» بتواند در اين باره گرهگشا باشد. در اين طرح كه جوانان فارغالتحصيل اما كمتجربه در كنار كشاورزان با تجربه اما نا آشنا با علوم روز كشاورزي گرد هم ميآيند، قادر خواهند بود زنجيره اتصال علم به اشتغال (حلقه مفقوده امروز اقتصاد دانشمحور) را تكميل كرده و با تأثيرپذيري دو جانبه تحولي شگرف در بخش كشاورزي ايجاد كنند. به خصوص كه علاوه بر توليد محصولات كشاورزي بايد استفاده بهينه از آب نيز در دستور كار قرار گيرد.
همچنين در اين طرح ميتوان با ايجاد گروهي منسجم علاوه بر ايجاد زنجيره علم و تجربه در قالب پژوهشگاههاي قابل حصول و ترجمه نيازهاي روز دنيا و تجربيات كشاورزي دنيا و نياز بازارهاي بينالمللي با نگاه توليد صادراتمحور اقدام به احداث مجموعههاي كشاورزي جديد كرد.
نگاهي به راهاندازي بخشهاي متنوع در حوزههاي دامداري و پرورش حشرات و حيوانات و توليد محصولات خاص ميتواند محور تحقيقات و ارائه طرحها به گروههاي جوان در قالب طرح «كشاورزان جوان» باشد؛ طرحهايي كه علاوه بر بالابردن بهرهوري در محصولات متداول و سنتي توليدي در ايران ميتواند درهاي جديدي از توليد را به روي كشاورزان جوان بگشايد، به عنوان مثال شايد براي ما پرورش خر، پرورش ملخ، سوسك و... خندهدار باشد آنچنان كه پرورش ورميكمپوست مضحك بود، اما اين محصولات در بازارهاي جهاني با سود بالايي قابليت عرضه دارد.
البته ذكر اين موضوع هم ضروري است كه هر طرحي ظرفيتي دارد و نميتوان همانند تجربه كرم ابريشم و زعفران و... بدون نياز و برآوردهاي بازارهاي داخلي و خارجي موجهاي توليدي فراهم آورد و منجر به ضرر و زيان كشاورزان زحمتكش شد.
با اين حال اميد آن ميرود كه با استقرار كامل اين طرح و برطرف شدن نقاط ضعف آن و نيز با روشن شدن جوانب مثبت آن شاهد تحول در اقتصاد و تحقق سياستهاي ابلاغي اقتصاد مقاومتي در حوزه كشاورزي باشيم، همانطور كه سياست دولت، وابستگي كمتر تشكلها به دولت و كاهش انتظارات آنها از دولت است و به عبارت بهتر روند خصوصيسازي را پيش گرفته است. بنابراين نه تنها اجراي چنين طرحهايي بار مالي خاصي ندارد بلكه پيشرفت و تحقق و نهادينهسازي اينگونه طرحها باعث رونق بخش كشاورزي كشور و در نهايت منافع اقتصادي آن عايد كشاورزان اين قشر زحمتكش و هم عايد دولت ميشود.
اميد است با استعانت از خداوند بزرگ و به كارگيري كليه عوامل و پتانسيلهاي موجود در روستاها بتوانيم كشاورزي مبتني بر دانايي و علوم كشاورزي روز را پياده كنيم و سهمي هر چند كوچك در استقلال و خودكفايي كشور در توليد فرآوردههاي كشاورزي و دامي داشته باشيم.
* كارشناس ارشد كشاورزي
