پيچيدگي شرايط زندگي در سطوح ملي و بينالمللي و افزايش بيش از پيش رقابت اقتصادي در سطح جهاني، حركت در مسير پيشرفت را منوط به ايجاد وسايل و تجهيزات متنوع و متعدد كرده است. وجود سازمانهاي مناسب در هر جامعه كه بتوانند با كارآمدي و اثربخشي از عهده وظايف خود بربيايند از مهمترين وسايل دستيابي به پيشرفت و ترقي است. اما سؤال اينجاست كه اين سازمانها چه ويژگيهايي بايد داشته باشند؟ به طور كلي ميتوان گفت: سازمانهايي به كارآمدي و اثر بخشي نائل ميشوند كه علاوه بر ديگر شرايط ضروري، مديران آنها در سه زمينه فني، مفهومي و انساني به كسب مهارتهاي لازم توفيق يابند.
مهارت فني عبارت است از توانايي كاربرد دانش، روشها، فنون و تجهيزاتي كه براي انجام تكاليف ويژه ضرورت دارند و از طريق تجربه، تحصيلات يا آموزش حاصل ميشود. مهارت مفهومي عبارت است از توانايي شناخت پيچيدگيهاي سازمان به طور كلي و فهم اين موضوع كه عمليات يك واحد سازماني مشخص، چگونه با گردش كار كل سازمان تناسبي برازنده و درست پيدا ميكند. اين دانش به مدير اجازه ميدهد تا عمليات واحد سازماني خود را با هدفهاي كل سازمان متناسب سازد؛ نه اينكه بر اساس هدفها و نيازهاي واحد خود به اقدام و عمل مبادرت كند. سرانجام، مهارت انساني عبارت است از توانايي و قضاوت لازم براي كار با مردم و به وسيله مردم. آميزه مناسب اين مهارتهاي سهگانه به نسبت جايگاه سازماني فرد تفاوت ميكند. يعني هرچه كه فرد از سطوح پايين به سطوح بالاي سازمان پيش ميرود از اهميت مهارت فني كاسته و بر مهارت مفهومي افزوده ميشود؛ ليكن در تمام سطوح مديريت از پايينترين تا بالاترين رده، مهارت انساني از اهميت اساسي يكساني برخوردار است و بيش از دو مهارت ديگر كارآمدي سازماني را تضمين ميكند.
با اينكه در گذشته مهارت انساني اهميت شاياني داشته ليكن در سازمانهاي كنوني است كه اين مهارت اهميتي حياتي پيدا كرده است. اكنون معلوم شده است كه سازمانهاي كشورهايي كه از لحاظ فني و تكنولوژي در سطح پيشرفته يكساني قرار دارند، ممكن است از جهت كارآمدي و اثربخشي با هم تفاوت چشمگير داشته باشند. اين اختلاف فاحش ناشي از تفاوت در مهارت انساني است. روي هم رفته سازمانها و كشورهايي در مصاف براي دستيابي به پيشرفت و ترقي به پيروزي ميرسند كه مديران آنها علاوه بر احراز مهارتهاي فني و مفهومي به مهارت انساني نيز در بالاترين سطح مجهز گردند.
آنچه به اختصار گفته شد بر ضرورت كاربرد علوم روانشناسي در سازمانها و محيطهاي كار تأكيد ميكند. برآنيم هر هفته، مطالب و مباحثي در خصوص جنبههاي مختلف رفتار آدمي در محيطهاي سازماني از قبيل ارتباطات در سازمان، انگيزش كاركنان، گروه وكار تيمي، خشنودي و ديگر نگرشهاي شغلي، رهبري، آموزش كاركنان، حل و فصل تعارضها و... ارائه كنيم تا مطالعه آن براي مديران و دست اندركاران سازمانهاي مختلف در كسب مهارت انساني لازم براي موفقيت سودمند باشد و از اين رهگذر در رشد و اعتلاي همه جانبه جامعه مؤثر و مفيد باشد.
* كارشناس ارشد روانشناسي صنعتي و سازماني
