حملات هوايي ارتش پاكستان به پايگاههاي شبهنظاميان در منطقه قبيلهنشين وزيرستان شمالي، نقطه عطفي در تحولات پاكستان محسوب ميشود. منهدم شدن شش مخفيگاه طالبان محلي و 11 انبار اسلحه و مهمات آنان، در نزديكي شهر جمرود واقع در غرب پيشاور در منطقه قبيلهاي خيبر و همچنين در اطراف شهر مرزي ميرعلي (شهركي در وزيرستان شمالي) و اطراف لند كوتهل و كشته شدن بيش از 45 عضو تحريك طالبان توسط جنگندههاي ارتش پاكستان، حاكي از آن دارد كه اختلافات ارتش با طالبان پاكستان جدي است.
پس از توقف حملات هواپيماهاي بدون سرنشين امريكا و به نتيجه نرسيدن مذاكرات صلح با طالبان، حملات هوايي و زميني ارتش پاكستان در وزيرستان كه از 25 خرداد آغاز شده، تا كنون بيش از 300 تن از گروههاي وابسته به طالبان را از بين برده است و نزديك به 450 هزار نفر از مردم مناطق قبايلي به ويژه در وزيرستان شمالي خانههاي خود را ترك كرده و در اردوگاههاي پناهندگان خارج از منطقه قبايلينشين واقع در ايالت خيبر پختونخواه ساكن شدهاند كه در جاي خود قابل بحث و بررسي است. نيروهاي ارتش پاكستان بعد از آنكه اكثر ساكنان وزيرستان شمالي خانههاي خود را ترك كردهاند حملات خود را به مواضع شورشيان در وزيرستان شمالي تشديد كردهاند.
هرچند عمليات «ضرب عضب» از سوي ارتش پاكستان در وزيرستان شمالي، پس از حمله تروريستي تحريك طالبان پاكستان به فرودگاه شهر كراچي كه 30 كشته بر جاي گذاشت، صورت گرفت، اما واقعيت اينست كه بخشي از اين اقدام ارتش، به اختلاف با دولت نواز شريف در خصوص نحوه برخورد و مذاكره با طالبان پاكستان مربوط ميشود. ارتش پاكستان اعلام كرده تا ريشهكني تروريسم از مناطق قبايلي پاكستان از جمله وزيرستان شمالي اين عمليات ادامه خواهد يافت. از سوي ديگر روند خروج مردم از منطقه قبيلهاي وزيرستان شمالي همچنان ادامه دارد. واقعيت اينست كه پاكستان سالها درگير موضوع افراطگرايان مسلح بوده است. حمله شوروي سابق به افغانستان و اتحاد جبهه كفر با اسلام براي شكست ارتش سرخ و همچنين اقدامات ضياءالحق در خصوص تندرويهاي مذهبي و حمايت از طالبان و گروههاي افراطي براي مهار تهديدات طالبان و ايجاد عمق استراتژيك در افغانستان از طريق طالبان و از همه مهمتر اشغال افغانستان توسط امريكا زمينهاي شد تا ضمن طولاني شدن بحران افغانستان، به همان ميزان روند افراطگرايي و گروههاي تروريستي تكفيري افزايش يابند. البته در اين بين تحولات چند سال اخير در منطقه شامات و عراق نيز به نوعي موجب ايجاد يك جبهه تكفيري سلفي در منطقه شده است، با اين تفاوت كه حاميان اين گروههاي افراطي تروريستي گمان نميكردند كه حمايتشان روزي منجر به اين شود كه خودشان دچار همان چالشي بشوند كه ديگران را دچارش ميكنند.
سازمانهاي اطلاعاتي؛ حامي افراطگرايان
حامي اصلي گروههاي سلفي، تكفيري، از جمله طالبانِ پاكستان، سازمانهاي اطلاعاتي و جاسوسي كشورهاي غربي ـ عربي است و دولت و ارتش پاكستان نيز بهرغم اين موضوع، احساس ميكند كه ميتواند ضمن بهرهبرداري از اين گروههاي افراطي و تروريستي، به نوعي از گروههاي نافرمان نيز زهرچشم گرفته يا مهارش كند. اين در حالي است كه اگر ارتش پاكستان و حتي امريكا، حملات خود را به پناهگاههاي طالبان در مناطق قبايلي متوقف نكنند، آنها پاسخ خود را در مناطق ديگري نظير فرودگاه كراچي، حمله به هواپيماي مسافري در پيشاور، ايستگاههاي راه آهن و مراكز ديپلماتيك و. . . خواهند داد، هر چند كه قرار است تا 10 روز پس از عيد فطر در منطقه آتشبس برقرار باشد. به هر حال اكنون طالباني كه در پاكستان عليه دولت و ارتش ميجنگد، داراي خواستهها و مطالباتي است كه قبلاً براي طالبان افغانستان ديكته شده بود و الان نيز اين طرح در مناطق قبايلي آزاد نيز به شكل ديگري در حال دنبال شدن است. البته بايد اين نكته را نيز به ياد داشته باشيم كه تا زماني كه غربيها به نام مبارزه با تروريسم در منطقه حضور دارند يا عربستان سعودي به نام حمايت از مدارس ديني و كمكهاي اقتصادي به پاكستان دست برتري دارد، مطمئناً روند طالبانيسم و سلفيگرايي در منطقه نه تنها كاهش نخواهد يافت، بلكه به ديگر مناطق پاكستان و مناطق پيراموني نيز گسترش خواهد يافت.
طالبان بزرگترين چالش پاكستان
پس از اينكه طالبان در افغانستان راه به جايي نبردند، بخشي از طالبانهاي پاكستان با ادعاي شريعت و به شكل مسلح در پاكستان حضور جدي يافتند و اكنون ادعاي حكومتگري در مناطق تحت نفوذ خود دارند. امروزه اين گروه در قامت چالش جدي براي دولت پاكستان بروز كرده است. اين مسئله به خصوص بعد از اينكه چودري نثار خان وزير كشور پاكستان موضوع مذاكره و گفت و گو با طالبان را مطرح كرد، ابعاد تازهاي به خود گرفت. اين مسئله از همان ابتدا مخالفت ارتش را به دنبال داشت و گمانهزنيهاي زيادي در مورد سرانجام آن وجود داشت. چراكه مسائلي چون عدم مشخص بودن دامنه فعاليتهاي خشونتآميز طالبان، جغرافياي فعاليت آنها كه محدود به وزيرستان و سوات يا فراتر از آن خواهد بود و همچنين تركيب هيئت مذاكره كننده و عدم حضور ارتش، ترديدهايي ايجاد كرده بود. كشته شدن حكيمالله محسود و در ادامه قرار گرفتن ملافضلالله به عنوان فردي تندرو و مخالف مذاكره در اين راستا قابل تحليل ميباشد. سرانجام حمله هشتم ژوئن طالبان به فرودگاه بينالمللي كراچي كه 28 كشته به جاي گذاشت، خشم ارتش را برانگيخت و منجر به رويكرد مقابلهجويانه با طالبان در وزيرستان شمالي شد. در واقع اين حادثه، ارتش پاكستان را از ماهها ترديد و دودلي خارج كرد و حاوي اين اولتيماتوم بود كه ارتش بايد با سياست مشت آهنين با طالبان برخورد كند. با توجه به اين مطالب ذكر چند نكته ضروري است:
اول اينكه هيچ نيروي خارجي هرگز نتوانسته در آرام كردن اين منطقه پشتوننشين در غرب پاكستان كه هممرز با افغانستان است، موفق شود. به عبارت بهتر فرهنگ سياسي هر اجتماع، بازتاب وضعيت اجتماعي آن جامعه است. با توجه به اين مسئله اگر اندكي پيرامون اوضاع اجتماعي و فرهنگي مناطق پشتوننشين دقت كنيم خواهيم ديد كه بافت قبيلهاي در اين منطقه به شدت خودمختار و مخالف هرگونه حمله ارتش است. آيين پشتونوالي (تلفيقي از ارزشهاي قومي و مذهبي) كه به شدت بيگانهستيز است به نوعي پشتونها را در مقابل ارتش قرار ميدهد، به ويژه كه از گذشته اين مناطق به صورت خودمختار اداره ميشده و حضور دولت و ارتش در آن بسيار كمرنگ بوده است.
اما بزرگترين مانع و مشكل دورتر از ميدان نبرد در منطقه وزيرستان شمالي است. زيرا اين كشور با موجي از حملات تلافيجويانه طالبان در نقاط مختلف از جمله در پنجاب و سند روبهروست. در همين راستا طالبان به شركتهاي خارجي هشدار داده تا اين كشور را ترك كنند و گرنه در واكنش به حملات هوايي ارتش دست به حملات تلافي جويانه خواهند زد. ميزان همراستايي و نزديكي دولت به ارتش در خصوص نحوه مواجهه با طالبان جاي ترديد اساسي دارد. چراكه موضع دولت با ارتش در مقابله با طالبان يكسان نبوده و ارتش نميخواهد در مذاكرات با طالبان، دولت نواز را همراهي كند. فارغ از اينكه چه رويكردي صحيح يا غلط است، بايد گفت رويكرد مخالف ارتش، در تشديد تعارضات مؤثر بوده و به نوعي موجب بحراني شدن اوضاع خواهد شد.
علاوه بر اين چالشها، موضوعات ديگري نيز بر پيچيدگي ماجرا ميافزايد: اول اينكه دستيابي ارتش به مناطق صعبالعبور طالبان بسيار دشوار است، ضمن اينكه طالبان در لايههايي از جوامع شهري حضور دارند و به راحتي ميتوانند در مخفيگاههاي خود در پيشاور، مناطق قبايلي آزاد به ويژه در وزيرستان شمالي و جنوبي و كويته خود را مخفي كنند. به علاوه چند مليتي بودن طالبان نيز مزيد بر علت شده و بر دشواريهاي ارتش افزوده است. در اين ميان ارتش پاكستان هم به رغم قدرت و ساختار قوي، يكپارچه نيست و عوامل نفوذي طالبان در درون آن، مشكلات بيشتري را به وجود آورده است. در اين ميان نقش همسايگان نيز قابل توجه ميباشد. از جمله افغانستان كه نه به دليل اتخاذ سياستي خاص، بلكه به دليل جغرافيا و نقش هويتي بلوچ و پشتون و. . . نقش زيادي ايفا ميكند. ضمن اينكه نبايد نقش امريكا و انگليس در اين خصوص را ناديده گرفت. در شرايط عدم تثبيت فضاي سياسي افغانستان، امريكا تمايل نخواهد داشت، در جبهه پاكستان درگيريها تشديد شود و از موضع ارتش دفاع خواهد كرد. اين همه نشان ميدهد كه پاكستان روزهاي سختي را پيشرو دارد و آينده سياسي اين كشور توأم با درگيري و بيثباتي خواهد بود.
نتيجهگيري
البته تشديد سياستهاي امنيتي عليه گروههاي افراطي و طالبان محلي توسط ارتش پاكستان داراي نتايج معكوسي خواهد بود، چراكه در پاكستان هر زمان اين سياست اعمال گرديده، حملات انتحاري نيز گسترش يافته است؛ ضمن آنكه پاكستان براي تقويت موضع خود در مقابل افراطگرايان دريافت بيشتر كمك مالي از سوي امريكا را خواستار شده است و اين مسئله نيز به نوعي به تقويت مواضع گروههاي مذهبي و مخالف دولت منجر خواهد شد، چراكه امريكا نگاه صادقانهاي به مبارزه با افراطگرايي و تروريسم ندارد. سياست تساهل و مدارا توسط دولت نواز شريف نيز به دليل شعارهاي داده شده، به نوع ديگري دولت را مقابل گروهها و جريانات سياسي داخلي قرار داده است و همين امر ميتواند ادامه استمرار كار دولت نواز را با مشكلات متعددي روبهرو سازد. در شرايط موجود دولت و ارتش پاكستان بايد تلاش كند عوامل گسترش ترور و ناامني را در منطقه دريافته و به درك مشتركي از نحوه مواجهه با طالبان پاكستان برسند و در ديدگاه خود مبني بر حمايت از طالبان افغانستان براي نفوذ و مداخله در امور كشور همسايه خود تجديد نظر كنند، به ويژه كه غربيها و حتي برخي كشورهاي عربي سخت به دنبال ايجاد فرقهگرايي سلفي – تكفيري در منطقه هستند و براي دامن زدن به اين فتنه و آشوب به دنبال استفاده از ظرفيتهاي افراطگرايي پاكستان در منطقهاند، نظير اين خبر كه در چند هفته اخير منتشر شد: «دولت و ارتش و سازمانهاي اطلاعاتي پاكستان، با درخواست عربستان براي آموزش و حمايت تسليحاتي، نظامي، اطلاعاتي تعداد50 هزارنفر از عناصر گروهك تروريستي موسوم به ارتش سلفي اسلام «جيشالاسلام» در سوريه موافقت كرده است.»
ممنون از مطلب خوبتان. 
