يكي از آفات مهلكي كه زندگي اجتماعي را به شدت تهديد ميكند و ريشه اعتماد، صداقت، نوعدوستي و آرامش در معيشت را از اساس ميخشكاند، عمل كمفروشي و گرانفروشي است كه اين روزها در زمره برخي عادتها و رفتارهاي ما قرار گرفته است و هيچ توجهي هم به فراگير شدنش در ميان اقشار مختلف جامعه نميشود. در آستانه ماه مبارك رمضان كه ماه اخلاق و خودسازي است درباره اين رفتار غيراخلاقي با حجتالاسلام والمسلمين محمدرضا انهاري، كارشناس و پژوهشگر حوزه دين و اخلاق گفت و شنودي انجام داديم كه ماحصل آن را در ادامه ميخوانيد.
كمفروشي فقط شامل مغازهداران و معاملهكنندگان عرصه بازار نيست بلكه مصاديق زيادي دارد. به عنوان مثال كمكاري در ادارات نيز مصداقي از كمفروشي است. فرد نسبت به ساعاتي متعهد است كه كار كند و حقوق بگيرد اما با كمكاري خود از حقوق بيتالمال مسلمين كاسته و كمفروشي ميكند كه اين به خودي خود نوعي دزدي محسوب ميشود. معلم به جاي اينكه 90 دقيقه تدريس مفيد داشته باشد با گذراندن وقت به خاطرهگويي يا انجام كارهاي شخصي، كمفروشي ميكند. بناي روزمزدي كه در طول پنج روز ميتواند كار را تمام كند با اتلاف وقت آن را به 10 روز بسط ميدهد و مزد 10 روز كار را ميگيرد، كارخانهاي در بستههاي 900 گرمي، 850 گرم جنس ميريزد.
از طرفي مصاديق گرانفروشي نيز امروزه به سادگي قابل لمس است و اين بيرحمي به يكديگر موجب برداشتن رحمت الهي از يك امت شده و افراد توانايي خريد كردن را از دست داده و با اين عمل جامعه به تزلزل كشيده ميشود. بازار ربا رونق گرفته، خيانتها فراوان شده، بركت از سر سفرهها ميرود، مشكلات روحي رواني فراوان تمام افراد جامعه را در بر ميگيرد و يك جنايت خاموش اساس زندگي اجتماعي را بر هم ميزند.
با اين اعمال افراد گمان ميكنند كه سود ميكنند اما در واقع يك بيماري مهلك و واگيردار را در نظام اقتصادي - اجتماعي وارد ميكنند كه گريبان خودشان را نيز خواهد گرفت و به صورت زنجيرهاي و همهگير همگان مجبور به كمفروشي و گرانفروشي ميشوند، البته در زندگي كنوني بخشي از اين معضل به دست مسئولان و اقتصاددانان كشور قابل حل است و بخش ديگر آن نيز توسط وجدان شخصي فرد معاملهكننده قابل حل است. اگر هر فرد موقع معامله اين را در نظر بگيرد كه اگر جانب انصاف را رعايت نكنم، جانب انصاف را برايم رعايت نخواهند كرد، هيچ گاه مبتلا به اين اعمال نخواهد شد. اگر در آموزههاي دين دقت كنيم به خوبي در خواهيم يافت كه در دار عمل از هيچ عمل چه در اين دنيا و چه در دار آخرت نميتوان فرار كرد و قطعاً عمل خوب و مخصوصاً بد گريبانمان را خواهد گرفت.
واي بر كمفروشان
قرآن كريم ميفرمايد: وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ: واي بر كمفروشان.
واژه ويل 17 بار در قرآن تكرار شده كه در خصوص چند گروه دروغگويان، كافرين، مشركين و كمفروشان و خبرچينان است.
مرحوم علامه طباطبايي نيز از شعيب حكايت كرده كه به قوم خود گفته: وَيَا قَوْمِ أَوْفُواْ الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلاَ تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلاَ تَعْثَوْاْ فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ:اي قوم من، پيمانه و ترازو را از روي عدل، كامل ادا كنيد و به مردم چيزهايشان را كم مدهيد و چون تبهكاران در زمين فساد مكنيد. رسول گرامي اسلام (ص) درباره آثار برخي گناهان ميفرمايد: چون زنا پديدار شود، مرگ ناگهانى فراوان شود و چون كم فروشى شود خدا قحطى و كمزراعتى آرد و چون نقض عهد كنند، دشمن بر آنها مسلط شود.
آيه شريفه 268 سوره بقره تأكيد ميفرمايد كه به خداي روزيدهنده ايمان داشته باشيم و از وسوسهها، تحريكات و ترساندنهاي شيطان نترسيم و به خداي يكتا توكل كنيم. الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاء وَاللّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلاً وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ: شيطان شما را (هنگام هر انفاقى) وعده فقر مىدهد و شما را به كار زشت (بخل و غيره) امر مىكند و خداوند شما را وعده آمرزش از جانب خود و فضل و فزونى مىدهد و خدا صاحب سعه (وجودى، توانى و رحمتى) و دانا (به همه چيز) است.
خداوند روزي همه را ميدهد
خداي متعال ميفرمايد: وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا: و او را از راهى كه گمان نمىبرد روزى مىدهد و كسى كه بر خدا توكل نمايد او برايش كافى است، مسلّماً خداوند رساننده فرمان و تحققبخشنده اراده خويش است. همانا خداوند براى هر چيزى (از اجزاي عالم هستى از نظر ماهيت و كمّ و كيف و آثار وجودى و مدت بقا) اندازهاى قرار داده است.
مگر ميشود خداي متعال ما را رها كرده و نسبت به اعتماد و حسن ظني كه به وجود مقدسش داريم بيتوجهي كند؟ قطعاً اين گونه نخواهد بود چراكه خداوند متعال وعدههاي فراوان داده است كه با توكل بر خدا، صداقت در كردار و رعايت كردن حقوق مردم ما را تنها نميگذارد و از جايي كه حتي گمان نميكنيم روزي ما را ميرساند.
با اين آيه از قرآن كريم خداي متعال به ما اميد داده و ضمانت ميكند كه به خود او توكل كنيم و از او بترسيم و او نيز امر معيشت ما را تأمين ميكند، پس چه ضمانتي بالاتر از ضمانت پروردگار آسمانها و زمين. پس ديگر چرا ترس به خود راه ميدهيم و با كم گذاشتن در حق ديگران يا احتكار كردن، كمفروشي و گرانفروشي نسبت به كالايي كه امت مسلمان و محبوب رسول خدا (ص) به آن نياز دارند آنها را در تنگنا قرار دهيم؟ چرا ميخواهيم اندكي مالاندوزي در اين دنياي تباهشدني كنيم و موجبات نفرين خداوند، ملائك و رسول خدا(ص) را ايجاد كنيم. آيا فكر نميكنيم كه روزي پاسخ همه اين اعمال را ذره ذره در پيشگاه خداي متعال در روز قيامت خواهيم داد؟ پس به فكر علاج قبل از واقعه باشيم تا خداي نكرده تا ابد عذاب خدا را به جان نخريم.
