از چند روز پيش از آغاز سفر شيخ صباح جابر احمد صباح امير كويت به ايران تبليغات گستردهاي به راه افتاد كه در آن عموماً بر اين محور تأكيد ميشد كه اگر ايران خواستار بهبود رابطه با كشورهاي عربي است بايد رفتار خود را عوض كند. اگر اين درخواستها در صورت سفر رئيسجمهور ايران به كويت يا هر كشور ديگر مطرح ميشد باز تا حدودي قابل توجيه بود اما آنچه اتخاذ يك چنين رويكردي را غير قابل توجيه ميكند سفر يك مقام عربي به ايران است. حال سؤال اين است كه اين «دست پيش گرفتن و پس نيفتادنها» با چه هدفي صورت گرفت و از كجا نشئت گرفت؟ قبل از پاسخ به اين سؤال مروري هر چند گذرا به ابعاد و گستره پيش تبليغاتي سفر امير كويت به ايران ضروري به نظر ميرسد.
تبليغات مهندسي شده
فرانس پرس اولين خبرگزاري غربي بود كه به پيشواز سفر امير كويت رفت و با گزارش طولاني اما جهتداري كه از اين سفر ارائه كرد ابتكار عمل رسانهاي را در دست گرفت و خواسته يا ناخواسته رويكرد ديگر رسانهها را درباره اين سفرتحت الشعاع قرار داد به گونهاي كه خيلي از رسانهها بخشهاي جهتدار اين خبرگزاري را عيناً يا با اندكي تفاوت منعكس كردند. فرانس پرس در گزارش خود تصريح و تأكيد كرد: «برخي تحليلگران بر اين عقيده هستند كه كشورهاي عربي حوزه خليجفارس اميدوارند ايران اقدامات ملموسي درباره تغيير سياستها و رويكردهايش در منطقه انجام دهد... كشورهاي عربي حوزه خليجفارس در انتظار تصميمات ملموس و عملي از جانب ايران هستند تا از اين طريق به كشورهاي منطقه اعلام كنند كه سياستهايش در منطقه در حال تغيير است. سفر شيخ صباح الاحمد الصباح به ايران كه كشورش رياست دورهاي شوراي همكاري خليجفارس و اتحاديه عرب را بر عهده دارد، فرصت بسيار خوبي است تا تهران صفحه جديدي در روابط خود با اعضاي شوراي همكاري خليجفارس باز كند. . . رياض قهوه چي مدير اجرايي مؤسسه مطالعاتي خاور نزديك و خليجفارس اعلام كرد سفر امير كويت به ايران بسيار مهم و فرصت بسيار خوبي است تا ايران با تغيير سياست و رويكردهاي خود اثبات كند به دنبال توسعه روابط خود با كشورهاي حوزه خليجفارس و از سرگيري مرحله تازهاي از روابط با اين كشورها است.» رگههايي از اين گزارش را ميتوان عيناً يا با اندكي تغيير در ديگر نشريات و رسانههاي فرانسوي و غير فرانسوي مشاهده كرد. چنانكه راديو بينالمللي فرانسه در پايگاه اينترنتي خود نوشت: «... رياض قهوهچي، رئيس مؤسسه تحقيقات نظامي خاورميانه و خليجفارس كه مقر آن در دوبي است، به خبرگزاري فرانسه گفته: ديدار امير كويت از ايران فرصتي براي بررسي آمادگي ايران در زمينه توسعه روابط خود با كشورهاي همسايه و همچنين گشودن صفحهاي جديد با آنان است.» روزنامه فرانسوي ليبراسيون نيز در رويكري مشابه نوشت: «تحليلگران پيش از انجام سفر مهم امير كويت به تهران گفتند ايران بايد با اقداماتش ثابت كند كه آماده است سياستش را تغيير دهد تا بتواند به آشتي با همسايگانش در خليجفارس اميدوار باشد.» به همين ترتيب روزنامه نيوز اينترنشنال نيز در مطلبي با اتخاذ رويكردي مشابه تأكيد كرد: «ايران براي توسعه روابط با كشورهاي حاشيه خليجفارس بايد سياستهايش را تغيير دهد. تحليلگران در آستانه سفر امير كويت به تهران ميگويند ايران بايد با عمل خود ثابت كند كه مايل به تغيير كليدي سياستهاي خود و اصلاح رابطهاش با كشورهاي حاشيه خليجفارس است.»
آنچه گفته شد تنها نمونههاي مختصري از رويكرد مهندسي شده رسانهها در خصوص سفر امير كويت به ايران به شمار ميرود و در مجموع ميتوان گفت خط خبري و تبليغاتي كه توسط فرانس پرس درباره اين سفر اتخاذ شد بلافاصله از سوي ديگر رسانههاي غربي و عربي دنبال شد و در برخي موارد هم همچنانكه ملاحظه شد عيناً تكرار شد.
اتخاذ چنين رويكردي يا ميتواند ناشي از كپي برداري ديگر رسانهها از فرانس پرس باشد يا اينكه ناشي از اراده سياسي مشترك در پشت همه اين رسانهها صرف نظر از حوزه جغرافيايي متفاوت آنها باشد كه به نظر ميرسد احتمال دوم به واقعيت نزديكتر است. اين خط خبري و تبليغاتي با رويكرد جديدي كه عربستان در قبال ايران اتخاذ كرده همخواني بيشتري دارد و اين رويكرد از زمان اظهارات سعودالفيصل وزير خارجه عربستان در دعوت از آقاي ظريف براي سفر به اين كشور جنبه علني به خود گرفته است و انعكاس آن در اغلب رسانههاي عربي و غربي ميتواند در نتيجه لابي سعوديها با اين محافل صورت گرفته باشد. اما نكته جالب در اين زمينه حركت دست به عصاي سعوديها در قبال تبليغات مهندسي شده در خصوص سفر امير كويت به ايران است. از اينرو در تبليغات رسانههاي وابسته به عربستان كه سياست خارجي و منطقهاي اين كشور را پوشش ميدهند رويكرد طلبكارانه از ايران دنبال نشد و شايد يكي از دلايل آن اين بود كه عربستان نميخواسته ردپايي از خود در تبليغات مهندسي شده عليه ايران به جا بگذارد. اين بدين مفهوم است كه عربستان از يكسو نياز به بهبود رابطه با ايران را با توجه به تنگناهاي منطقهاياش احساس ميكند اما از ديگر سو نميخواهد پا پيش بگذارد و لذا از ظرفيت ديگران در اين زمينه استفاده ميكند.
