ژنرال هربرت كارليسل فرمانده نيروي هوايي امريكا دوشنبه پنجم مي از افزايش قابلتوجه فعاليتهاي جنگندهها و ناوهاي روس در اقيانوس آرام خبر داد. به گفته كارليسل تحركات نظامي روسيه در اقيانوس آرام افزايش پيدا كرده و از جمله اخيراً جنگندههاي روس در نزديكي سواحل كاليفرنيا اقدام به گشتزني كردهاند. ژنرال كارليسل كه در نشست انديشكده «مركز مطالعات بينالملل و راهبردي» صحبت ميكرد، همچنين گفت علاوه بر جنگندهها، ناوهاي روسي نيز در روزهاي اخير فعاليتهايشان را در اقيانوس آرام افزايش دادهاند. فرمانده نيروي هوايي امريكا اين اقدامات را با بحران اوكراين مرتبط دانست و مدعي شد كه مسكو قصد دارد از اين طريق توانمنديهاي نظامي و اطلاعاتي خود را به رخ امريكا بكشد. به گفته كارليسل، جنگندههاي روس در روزهاي گذشته در نزديكي سواحل كاليفرنيا گشتزني كرده و پروازهايي هم بر فراز جزيره «گوام» واقع در غرب اقيانوس آرام داشتهاند. اين جزيره جزو اراضي تحت حاكميت امريكا به شمار ميآيد. نيروي هوايي امريكا اعلام كرده است كه اخيراً يك فروند جنگنده
اف- 15 اين كشور يك بمبافكن راهبردي روسيه را در نزديكي اين جزيره رهگيري كرده است. جزاير ژاپن و كره نيز از ديگر مناطقي است كه به ادعاي امريكا، شاهد گسترش فعاليتهاي نظامي روسيه بودهاند.
اهداف روسيه
با افزايش تنشها بين روسيه و امريكا بر سر اوكراين كه در سالهاي اخير بيسابقه بوده، دو طرف به نوعي بهنمايش قدرت در برابر هم دست ميزنند و در اين ميان روسيه با اتكا به نيروي هوايي استراتژيك خود سعي دارد قدرتش را به نحوي در نزديكي مرزهاي امريكا با به پرواز در آوردن بمبافكنهاي استراتژيك و نيز جنگندههاي دورپرواز خود به رخ بكشد. ناوهاي رزمي روسيه نيز در منطقه اقيانوس آرام غربي حضور خود را افزايش داده و به عمليات دريايي پرداختهاند. اين اقدام روسيه را ميتوان در عين حال پاسخي به افزايش قابل توجه استقرار نيروها و تجهيزات نظامي ناتو و امريكا در كشورهاي همجوار اوكراين و هممرز با روسيه از جمله استقرار جنگندههاي امريكايي در لهستان و جمهوريهاي بالتيك تلقي كرد. با افزايش اختلافات روسيه با غرب بر سر چگونگي حل بحران اوكراين، روسيه اقدام به استقرار هزاران نيروي نظامي و استقرار تجهيزات نظامي قابل توجهي در مرزهاي غربي خود يعني در مجاورت اوكراين كرده است و اخيراً گزارشهايي درباره پرواز دهها فروند هواپيماي روسي از جمله هواپيماهاي جنگنده در آسمان شبهجزيره كريمه داده شده كه به اعتقاد برخي از كارشناسان، اين مسئله حاكي از انتقال گسترده يگانهاي هوايي مسكو به اين منطقه است. در مقابل امريكاييها با بازبيني استراتژي نظامي خود در شرق اروپا قصد دارند ضمن افزايش سطح همكاريهاي نظامي خود با كشورهاي اين منطقه كه عضو ناتو هستند، حضور نظامي خود را نيز به نحو قابل توجهي افزايش دهند. اين افزايش سطح استقرار در واقع به منزله هشداري به مسكو است تا ضمن خودداري از مداخله در اوكراين، از تهديد مستقيم و غيرمستقيم كشورهاي حوزه بالتيك، كشورهاي حوزه درياي سياه و نيز لهستان دست بردارد. روسيه بر اين گمان است كه اقدامات ناتو و به ويژه امريكا در اروپاي شرقي صرفاً در راستاي تنشآفريني در منطقه بوده و موجب تهديد امنيت ملي روسيه شده است. در عين حال روسيه در پاسخ به اقدام ناتو در تعليق و قطع همكاريهاي خود با اين كشور، اقدامات متقابل انجام داده و در آخرين اقدام در اين زمينه اجراي يك توافقنامه نظامي را كه در سال 2001 با ليتواني امضا كرده بود، به حالت تعليق درآورد. بر اساس اين توافقنامه نظامي، ليتواني قادر بود بر نحوه استقرار نيروهاي روسيه در كالينينگراد نظارت داشته باشد. كالينينگراد، منطقهاي متعلق به روسيه و محصور بين ليتواني و لهستان است كه ناوگان درياي بالتيك روسيه در آن مستقر شده است. بر اساس توافقنامه تعليق شده بين روسيه و ليتواني، روسها هم اين اختيار را داشتند كه بر عملكرد ارتش ليتواني نظارت داشته باشند. ناتو همچنين از دوشنبه 15 ارديبهشت رزمايش بزرگ خود در استوني را آغاز كرده است. در اين مانور بيش از ۶ هزار نيروي نظامي از امريكا، انگليس و استوني حضور دارند. ناتو همچنين هواپيماهاي جنگنده خود را در ليتواني و لهستان مستقر كرده است. روسيه بر اين باور است كه ناتو به بهانه بحران اوكراين قصد افزايش نفوذ و حضور نظامي خود در شرق اروپا را دارد. پس از اقدام روسيه در الحاق كريمه به خاك خود تنش در روابط مسكو و غرب به شدت بالا گرفته است.
افزايش بودجه نظامي
تنشهاي فزاينده بين روسيه و ناتو باعث شده درخواستهاي متعددي درباره افزايش بودجه نظامي كشورهاي عضو ناتو مطرح شود. ژنرال فيليپ بريدلاو فرمانده ارشد نظامي ناتو و فرمانده نيروهاي ناتو در اروپا ضمن انتقاد از اقدامات روسيه در اوكراين از كشورهاي عضو اين سازمان خواسته هزينههاي دفاعي خود را افزايش دهند. ژنرال بريدلاو تأكيد كرده: ما از دوراني كه روسيه يك شريك براي ناتو به شمار ميرفت عبور كردهايم و اكنون در زمان و دورهاي بسيار بسيار متفاوت قرار داريم، كشورهاي عضو ناتو بايد اين مسئله را در نظر بگيرند. بريدلاو تصريح كرد: اقدامات روسيه بايد موجب شود تا كشورهاي عضو ناتو ميزان هزينههاي نظامي و دفاعي خود را افزايش دهند و هزينههاي نظامي را تا ۲درصد توليد ناخالص داخلي برسانند. وي گفت: به نظر من نيروهاي ارتش روسيه از مرزهاي شرقي اوكراين عبور نخواهند كرد و وارد خاك اوكراين نخواهند شد و براي دستيابي به اهداف خود از ساير ابزارها استفاده خواهند كرد. روسيه براي دستيابي به اهدافش از گزينه نظامي استفاده نخواهد كرد. وي در ادامه روسيه را به دست داشتن در تنشها و ناآراميهاي شرق اوكراين متهم كرد و گفت: من مطمئن هستم كه نيروهاي ويژه روسيه در اوكراين هستند. مسكو بارها اين اتهامات را تكذيب كرده است.
اصرارهاي امريكا
امريكا نيز كشورهاي اروپايي عضو ناتو را براي افزايش بودجه نظاميشان تحت فشار گذاشته است. چاك هيگل وزير دفاع امريكا 12 ارديبهشت اعلام كرد كه اعضاي اروپايي ناتو بايد بودجه نظامي خود را با توجه به اقدامات روسيه در اوكراين افزايش دهند. وي تأكيد كرد كه بايد شاهد تعهدات مالي جديدي از طرف تمامي اعضاي ناتو باشيم. سخنان هيگل با توجه به افزايش درگيريها بين نيروهاي وفادار به دولت اوكراين و مخالفان طرفدار روسيه به رغم توافق ژنو منتشر شد و بازگو كننده درخواستهاي مشابه ديگر مقامات ارشد امريكايي بود. هيگل در ادامه سخنان خود افزود: اقدامات روسيه در اوكراين، ارزش ناتو را كاملاً مشخص كرده و در طولاني مدت، بايد انتظار داشته باشيم كه روسيه هدف، استقامت و تعهد ائتلاف ما را بيازمايد. وزير دفاع امريكا از وزراي مالي يا مقامات مسئول اختصاص بودجه ناتو خواست در نشستي براي بررسي هزينههاي دفاعي اين ائتلاف شركت كنند. ميزان بودجه دفاعي متحدان ناتو، نگراني ديرينه وزراي دفاع امريكا بوده است. تنها شمار اندكي از 28 كشور عضو ناتو در واقع 2درصد از توليد ناخالص داخليشان را چنانچه به عنوان شرط عضويت در ناتو بر سر آن توافق شده است، صرف تأمين بودجه دفاعي اين ائتلاف ميكنند. اين در حالي است كه جان كري وزير امور خارجه امريكا نيز دو هفته قبل از آن گروه از كشورهاي عضو ناتو كه اين رقم 2 درصدي را اختصاص نميدهند، خواست رقم پرداختيشان به اين ائتلاف را ظرف پنج سال آينده افزايش دهند. تحركات اخير روسيه در اوكراين بر ميزان نگرانيهاي اعضاي ناتو افزوده است. در عين حال تحولات سريع و گسترده در صحنه اروپا با اقدام روسيه در زمينه الحاق شبه جزيره كريمه به قلمرو خود و نيز صف آرايي نظامي روسيه در مرزهاي غربي اوكراين در كنار متهم شدن مسكو به دخالت در نا آراميهاي شرق اوكراين باعث شده واشنگتن به سرعت در صدد تغيير استراتژي نظامي خود در صحنه اروپا بر آمده و در كنار آن اقدامات و تدبير دفاعي و نظامي قابل توجهي انجام دهد.
جمعبندي
با گسترش شكاف بين روسيه و ناتو بر سر اوكراين و اقدامات تنبيهي ناتو عليه روسيه، موضعگيري مقامات غربي عليه روسيه شديدتر شده و اكنون مقامات امريكايي به صراحت خواهان افزايش بودجه نظامي اعضاي ناتو براي مقابله با روسيه شدهاند. اين درخواستها محدود به مقامات امريكايي نبوده و اخيراً آندرس فوگ راسموسن دبير كل ناتو از اعضاي سازمان خواست نيروهاي مسلح خود را مدرنيزه كنند، زيرا به ادعاي وي روسيه به دنبال تقسيم اروپا است. به گفته راسموسن همه اعضاي ناتو بايد منابع لازم را براي تقويت تواناييهاي دفاعي سرمايهگذاري كنند، هر چند اين اقدامات در شرايط اقتصادي كنوني دشوار است اما شرايط دفاعي آنها را ميطلبد. وي هشدار دادكه در درازمدت، ضعف امنيتي هزينه به مراتب بيشتري از سرمايهگذاري كنوني خواهد داشت. راسموسن در حالي خواهان تقبل هزينههاي نظامي بيشتر از سوي اعضاي ناتو شده كه در حال حاضر بار مالي ناتو بيش از همه بر دوش امريكا قرار دارد. در سال 2013 امريكا 72درصد از هزينههاي نظامي ناتو را تقبل كرد در حالي كه در سال 1995 اين مقدار 59درصد بود. با اين همه بايد ديد كه آيا اساساً كشورهاي اروپايي عضو ناتو قادر خواهند بود تا خواسته مقامات ارشد نظامي امريكا و نيز دبير كل ناتو را بر آورده نمايند؟ در حال حاضر بسياري از اين كشورها مانند يونان، اسپانيا، پرتغال و ايتاليا درگير بحران مالي و اقتصادي و معضلات اقتصادي فراواني هستند و اين خواسته كه اين كشورها بودجه نظامي خود را به 2درصد توليد ناخالص داخلي خود افزايش دهند اساساً با توجه به واقعيات اقتصادي، بسيار دشوار خواهد بود، ضمن اينكه امريكا خود در حال كاهش هزينههاي نظامياش است و بايد ظرف يك فرايند 10 ساله حداقل 500 ميليارد دلار از بودجه نظامياش را كاهش دهد. سؤال اينجاست در حالي كه امريكا بودجه نظامياش را كاهش ميدهد، آيا ميتواند همزمان از متحدينش بخواهد كه به افزايش بودجههاي نظامي خود بپردازند؟
