«پدرتون اگه يه بار ديگه سيگار بكشه، نمك زيادي تو غذاش بريزه يا به اعصابش مسلط نباشه بيبرو، برگرد سكته ميكنه و اونوقت ديگه كاري از دست من و همكارام برنمياد. تا الانم كه سالم مونده و هيچيش نشده مطمئن باشيد كه خدا بهش رحم كرده و گرنه با اين شرايط جسمي و وضعيت روحي كه داره معلوم نبوده چه بلاهايي سرش بياد و الان كجا باشه. حرفامو گوش ميديد؟ با شماهام».
با فريادي كه بر سرمان كشيد تازه به خودمان آمديم كه اي داد بر ما. دكتر معالج پدرم را ميگويم. اينها جملات او بود. جملاتي كه علاوه بر دردناك بودنشان از آن روز به بعد تبديل به يك كابوس براي خانواده ما شده بود. دكتر زماني كه بالاي سر پدرم در سالن بيمارستان ايستاده بود و حال پدرم را اورژانسي تعريف ميكرد اين حرفها را به ما ميگفت و هشدار ميداد كه اگر بعد از درمان باز پدر مراقب كارها و خوردنيها و سيگار كشيدنهايش نباشد وضعيت ديگر غير قابل پيشبيني و جبراننشدني خواهد شد. خدا را شكر مدتي بعد پدرم خوب شد و ديگران درسي كه از اين بيماري حاد پدر من گرفتند اين بود كه قبل از اينكه به انواع و اقسام بيماريها مبتلا شويم بياييم و پيشگيري از بيماري را ياد بگيريم. علاوه بر بحث پيشگيري بايد خودمراقبتي را آموخت. واژهاي كه اين روزها ما ايرانيها با آن آشنا نيستيم و رسانهها و مطبوعات كشورمان هم زياد به بازگو كردن اين امر حياتي و جنبههاي آن نميپردازند و اين مسئله در فرهنگ كشور ما نوعي فقر و كمبود تلقي ميشود. چرا ما اطلاعات لازم در مورد خودباوري نداريم؟ چرا حتماً بايد بيمار شويم و به پزشك مراجعه كنيم و پس از عقب ماندن از كار و زندگي، هزينههاي گزافي را متحمل شويم و در آخر هم گوشمان پر شود از نصيحتهاي پزشك مربوطه؟
اين روزها در هفته سلامت هستيم و روزهاي اين هفته مختص عناوين خاصي است: «توانمندسازي نوجوانان و جوانان براي خودمراقبتي»، «عموم مردم، نيازمند خودمراقبتي»، «خانواده، خاستگاه خودمراقبتي»، «رسانهها، مروجان خودمراقبتي»، «نهادها و پايگاههاي مردمي، كانونهاي خودمراقبتي»، «تيم سلامت، مربيان خودمراقبتي»، «سياستگذاران و مديران اجرايي، حاميان خودمراقبتي». در خصوص آشنايي بيشتر با مفهوم خودمراقبتي، ضروريات و مزاياي آن، علت نامگذاري روزهاي هفته سلامت به نام خودمراقبتي و اينكه نقش رسانهها و مطبوعات در تبليغ و انعكاس «خودمراقبتي» در بين مردم به خصوص قشر جوان و نوجوان و سالمندان چيست و چه تدابيري براي اين هفته انديشيده شده است با دكتر جليل دوروزي مدير بخش سلامت جوانان دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني كشور به گفتوگو نشستيم كه حاصل آن در پيميآيد.
اين روزها مردم ما دچار روزمرگي شدهاند و به دليل مشغلهها و دغدغههاي زندگي كمتر به ورزش و سلامت خود توجه ميكنند. مسئولان هفتهاي را به نام سلامت اختصاص دادهاند كه از اول تا 7 ارديبهشت با عناوين مختلف است. قرار گرفتن هفته سلامت در تقويم فرقي هم به حال مردم جامعه ما ميكند؟
مسلماً تأثير بخصوصي خواهد داشت، اينكه از طريق رسانهها و وسايل ارتباط جمعي موضوعات و مطالب مرتبط با سلامت به صورت گسترده مطرح شود و به صورت عملي راهكارهاي مناسب براي مردم و خانوادهها بيان شود ميتواند ملكه و الگوي ذهني خوبي براي مردم درخصوص رعايت موازين بهداشت و سلامت باشد. البته اين هفته تماماً در مورد خودمراقبتي بوده و هر روز به موضوعي خاص ميپردازيم.
مفهوم خودمراقبتي چيست و چه ضرورتي در زندگي ما دارد؟
خود مراقبتي فعاليتي است كه هر فرد و شخصي در جامعه براي حفظ سلامتي خود به آن نياز دارد. به عبارت ديگر هر فعاليتي كه سلامتي انسان را حفظ كند و ارتقا بخشد و از ايجاد مخاطرات جدي براي سلامتي جلوگيري كند، جزو خودمراقبتي دستهبندي ميشود كه از جمله رعايت بهداشت فردي، رعايت بهداشت رواني، تغذيه سالم و پيشگيري از رفتارهاي پرخطر است.
گفته ميشود كه براي مراقبت و حفظ سلامتي افراد يك سري برنامهها مد نظر نظام سلامت قرار گرفته است. رويكرد برنامههاي حاضر در حمايت از خودمراقبتي چيست؟
مهمترين رويكرد، اجراي برنامههاي آموزشي و گسترش آموزشهاي مرتبط با سلامت و بهداشت در سطح جامعه است. گسترش خدمات سلامت از طريق برنامه پزشك خانواده و ارائه خدمات درماني در دسترس جامعه از طريق گسترش بيمه خدمات درماني و در اولويت قرار دادن نوجوانان وجوانان در برنامههاي سلامت جسمي و رواني از طريق معاينات باليني و پزشكي در بدو ورود به مدرسه و دانشگاهها است.
به نظر شما آموزشها در جامعه ما براي ترويج اين فرهنگ چگونه است؟
به نظر من در حال حاضر آموزشها در سطح جامعه مطلوب و قابل قبول نيست و لازم است كه تمامي مسئولان و متوليان امر سلامت و رسانهها دست در دست هم براي ارتقاي سلامت جامعه قدم بردارند و در اين خصوص بتوانند منشأ خير شوند. گسترش آموزش بهداشت و سلامت به خانوادهها در خصوص رعايت اصول بهداشتي، تغذيه سالم و گسترش آموزش به جوانان در خصوص رعايت اصول بهداشت فردي و افزايش اعتماد به نفس در آنها براي پرهيز از ابتلا به ناهنجاريهاي اجتماعي ميتواند مؤثر باشد.
اين آموزشها براي افراد چه مزايايي دارد؟
اگر اين آموزشها بتواند هماهنگ با نظام سلامت كشور باشد و در راستاي اهداف عاليه سلامت قرار گيرد، بسيار مؤثر خواهد بود. لازم است از طريق رسانههاي ارتباط جمعي به ويژه صدا وسيما موضوعات و مطالب بهداشتي به صورت علمي، ساده و جذاب در اختيار خانوادهها و جامعه قرار گيرد، چراكه در بالا بردن سواد و دانش بهداشتي جامعه ميتواند مؤثر باشد و در اين زمينه به همه كمك ميشود.
توانمندسازي مردم براي خودمراقبتي با رعايت سبك زندگي سالم به چه شكل ميتواند باشد؟
خودمراقبتي براي ارتقاي سلامت جامعه وظيفه تك تك آحاد جامعه است كه شامل رعايت بهداشت فردي، رعايت بهداشت و سلامت تغذيه، اجراي برنامههاي تحرك بدني و ورزش منظم روزانه، كنترل استرس، پرهيز از هيجانات كاذب، سلامت رواني، ايجاد نشاط و آرامش در زندگي و روابط بين فردي، خانوادگي و اجتماعي است. دانستن و رعايت همه اين موارد به ما كمك ميكند كه يك زندگي آرام و سالم داشته باشيم و كمتر در اين مسير دچار مشكلات روحي و جسمي شويم.
در خصوص توانمندسازي براي ارتقاي سلامت چه كارهايي در حمايت از خود ميتوانيم انجام دهيم؟
براي اين منظور در درجه اول بالا بردن سواد و آگاهي بهداشتي و سلامتي مردم است كه ميتواند ما را در برابر بسياري از بيماريها و مخاطرات و آسيبها مصون سازد، بنابراين مهمترين اولويت و راهكار، آموزش بهداشت و بالابردن دانش بهداشتي جامعه است. در درجه بعد پرهيز و جلوگيري كردن از رفتارهاي مخاطرهآميز سلامت است كه جزو رفتارهاي غيربهداشتي دستهبندي ميشود كه شامل كمتحركي، اضافه وزن و چاقي، مصرف مواد دخاني، سيگار و قليان، مصرف بيش از حد مواد غذايي چرب و شيرين و كمارزش از جمله فستفودها و نوشابههاي صنعتي و عدم توجه به سلامت و بهداشت رواني در جامعه است. شايد كمي سخت باشد اما همه اين كارها به نفع خودمان است و ما را از بسياري از مشكلات دور ميكند.
جوانان و نوجوانان ما براي خودمراقبتي چه كارهايي ميتوانند انجام دهند؟
جوانان و نوجوانان بايد بدانند كه آيندهسازان و اميدهاي آينده كشور هستند و داشتن نوجوان و جوان سالم تضمينكننده سلامت جامعه ايران اسلامي خواهد بود. بنابراين توجه به سلامت نوجوانان و جوانان و اهميت دادن به اين گروه از جامعه از اهميت زيادي برخوردار است. رعايت اصول بهداشت فردي، تلاش در بالا بردن دانش و فرهنگ سلامتي، پرهيز از رفتارهاي پرخطر و عدم گرايش به سوء مصرف مواد و دخانيات، بالابردن درجه ايمان و تقوا به عنوان سد محكمي در پيشگيري از رفتارهاي مخاطرهآميز جنسي و پيشگيري از ابتلا به بيماريهاي عفوني، ايدز، هپاتيت و همينطور رعايت و اجراي برنامههاي فعاليت فيزيكي و تحرك بدني به صورت روزانه در جهت كنترل و پيشگيري از اضافه وزن و ابتلا به بيمارهاي قلبي و عروقي و مفاصل در اين گروه سني بسيار حائز اهميت است.
با اين شرايط نقش رسانهها و وظيفه اطلاعرساني كه بر عهده دارند در گسترش فرهنگ خودمراقبتي در بين مردم و جوانان چيست؟
رسانهها و وسايل ارتباط جمعي، مطبوعات و صدا و سيما نقش بسيار ارزندهاي در ارائه مطالب بهداشتي و مرتبط با سلامت به جامعه دارند و همچنين انعكاسدهنده وضعيت سلامتي جامعه در جهت اجراي بهتر برنامهها در مواردي كه نقص ايجاد شده باشد هستند، به گونهاي كه متوليان سلامت جامعه بتوانند وظايف خود را به خوبي اجرا كنند.
به نظر شما در حال حاضر تا چه اندازه به مردم به خصوص قشر جوان در مورد خودمراقبتي آموزش داده شده است؟
اين آموزشها در حال حاضر از طريق نظام سلامت كشور با كمك وزارتخانهها و ساير ارگانهاي مسئول در حال انجام است. اجراي برنامههاي آموزش سلامت و اصول رعايت موازين بهداشتي و سلامتي، اصول خودمراقبتي به نوجوانان و دانشآموزان در مدارس با اجراي برنامه مدارس مروج سلامت، اجراي برنامههاي متنوع بهداشتي در مدارس، برنامه بهداشتياران در مدارس ابتدايي، برنامه مروجان و پيشگامان سلامت در مدارس راهنمايي و متوسطه و وجود مربيان بهداشت در مدارس و وجود كارشناسان و رابطين بهداشت در مراكز بهداشتي درماني شهري و روستايي ميتواند كمك شاياني در اجراي برنامه خودمراقبتي در قشر نوجوان باشد. همينطور انجام برنامه غربالگري و معاينات باليني براي دانشجويان بدو ورود به دانشگاه و حوزههاي علميه و اجراي برنامههاي آموزشي در دانشگاهها، چاپ و تكثير پمفلت، كتاب و جزوات بهداشتي مرتبط با سلامت جوانان از طريق وزارت بهداشت و ساير سازمانهاي ذيربط از جمله خدمات در حال انجام است و ميتوان با همدلي و كمك متوليان سلامت كشور و ياري و تلاش آحاد جامعه، برنامهها را هم از نظر كمي و هم از نظر كيفي و محتوايي گسترش و ارتقا داد تا بتوان در جهت سلامت جامعه قدمهاي مثبتي برداشت.
توصيه شما به عنوان يك پزشك به خانوادهها در راستاي حفظ سلامت خودشان چيست؟
مهمترين پيشنهادم عمل كردن به اصول اوليه بهداشت و سلامتي با استفاده از مطالب و آموزههاي ديني، بهداشتي و سلامتي است، چرا كه به خوبي نقشه زندگي سالم را ترسيم كرده است.
برنامهريزي براي داشتن سلامت جسمي و سلامت رواني با رعايت اصول بهداشت فردي و رواني براي داشتن جسم و جامعهاي سالم، رعايت اصول سلامت و بهداشت تغذيهاي در جهت داشتن تغذيه سالم و بالا بردن فرهنگ استفاده از ميوه، سبزيجات، شير و لبنيات و پرهيز از مصرف مواد غذايي چرب، شيرين و غذاهاي با ارزش تغذيهاي كم از جمله تنقلات و فستفودها در جهت كنترل اضافه وزن و چاقي و پيشگيري از گسترش بيماريهاي قلبي و عروقي، مفصلي و سرطانها در جامعه از ديگر توصيههاست.
در گروه سني نوجوان و جوان بالابردن مهارتهاي زندگي سالم، كنترل خشم، هيجانات، مديريت استرس و پيشگيري از گرايش به سوء مصرف مواد و دخانيات و پيشگيري از گرايش به رفتارهاي پرخطر جنسي در جهت حفظ سلامتي جسمي و رواني جوانان داراي اهميت است.
برنامهريزي براي انجام فعاليتهاي فيزيكي و ورزش روزانه براي تمامي اقشار و آحاد جامعه به گونهاي كه حداقل نيم ساعت راهپيمايي روزانه به مدت پنج روز در هفته داشته باشند كه ميتواند سلامتي و نشاط و آرامش براي افراد جامعه به ارمغان بياورد.
اهميت دادن به كانون خانواده، گسترش پيوندهاي عميق بين افراد خانواده با استفاده از فرهنگ غني زندگي ايراني اسلامي ميتواند به ايجاد آرامش و سلامت رواني در خانواده و جامعه كمك كرده و در پيشگيري از بسياري از آسيبهاي اجتماعي و مخاطرهانگيز سلامتي مؤثر باشد. اميدوارم كليه گروههاي جامعه به اين نكات توجه كنند و از كنار آن سرسري عبور نكنند چون اهميت زيادي در آينده تك تك ما دارد.
