در واقع حضور در طبيعت از قديم ميان ايرانيها باب بوده و اين رسم پسنديده از گذشتگان به ما رسيده است، البته اين مدل حضور ما با قبل تفاوتهايي كرده كه ميتوانيم آن را در چهره مراتع و جنگلهايمان به وضوح مشاهده كنيم. زماني از ديدن جنگل، دريا و بيابانها و مراتع طبيعي كشورمان لذت ميبرديم و زبانزد خاص و عام بود، همين ويژگيهاي طبيعي و تفاوتهاي هر نقطه از كشور با هم موجب زيبايي سرزمينمان شده بود اما در حال حاضر چه دستاوردي داريم؟ به غير از اينكه جنگلها و مراتع طبيعيمان در حال نابودي است! درياچههايمان كه زماني پر آب بودند به بيابان تبديل شدهاند، تالابها خشك شده و منشأ آلودگيهاي زيستمحيطي براي ساير شهرها شدهاند!
هر چه به درياي شمال و جنوب نگاه ميكنيم ديگر خبري از آن شفافيت و تميزي سابق نيست. كنار ساحل كه پا ميگذاري تا چشم كار ميكند زبالههاي مختلف و غير بازيافت ميبيني. اگربه چشم نديده بودم باور نميكردم كه حاصل صيد يك روز ماهيگيران در درياي خزر فقط لنگه كفش و دمپايي، بطري آب، نوشابه و انواع و اقسام پلاستيك بود. به زبان ساده كاري كرديم كه حتي حيوانات هم از محيطزيست ما فرار ميكنند و ترجيح ميدهند برخلاف عادتشان راهشان را كج كنند تا اينكه وارد برخي نواحي طبيعي ما شوند. در اين سالها به جاي اينكه به طور جدي به دنبال حل اين مشكلات باشيم، فقط تماشاگر تشديد شدن اين موارد هم بودهايم و افسوس ميخوريم. شعار تا دلتان بخواهد داده شده و همه خود را يك حامي طبيعت ميدانند اما غافل از اينكه عملاً كاري نكرديم. اين مسئله زماني برايمان اهميت پيدا كرده كه با تمام وجود شاهد نابودي و ظلم به طبيعت در تعطيلات نوروز بودهايم و نميدانيم بايد براي اين نحوه برخورد افراد با طبيعت چه كار كنيم؟
گراميداشت طبيعت به شكل جديد
تا چشم كار ميكند در كنار جاده، جنگل و دريا زبالههاي غير بازيافت ديده ميشود كه مسافران بدون فكر آنها را در طبيعت ميريزند. «مشت نمونه خروار است» گوياي رفتاري است كه ما با محيط اطرافمان در اين چند روزي كه از سال جديد گذشته داريم و براي باقي سال نبايد انتظار بيش از اين داشت. در واقع اين صحنهها نشان ميدهد ما در اين چرخه كجا قرار داريم! فرهنگ نحوه برخوردمان با طبيعت و محيطزيست در چه سطحي است؟ در واقع شهروندان ما بدون آگاهي از اينكه چه ضرري به خودشان ميزنند، اقدام به تخريب محيط اطرافشان ميكنند، البته اين خودخواهي ماست كه همه چيز را براي خودمان ميخواهيم و ذرهاي به نسلهاي بعد فكر نميكنيم. ما در اين لحظه لذت ببريم، خوش بگذرانيم و از محيط و امكانات استفاده كنيم، ديگران اصلاً اهميتي ندارند. به ما ياد ندادند كه فردايي هم وجود دارد و اين سرمايههاي طبيعي بايد به آيندگان منتقل شود در حالي كه ما بدون درنظر گرفتن همه اين شرايط به تخريب نامحسوس و محسوس آن ادامه ميدهيم.
محيطزيست ايران با مشكلات زيادي مواجه است كه روز درختكاري و كاشتن چند نهال در آن ناپديد است. وضعيت جنگلها، سواحل، تالابها و درياچهها، حيوانات و هواي شهرها به گونهاي است كه نياز به يك اقدام جدي و يكپارچه دارد و يك دست صدا نميدهد. ما در سالهاي اخير از نظر زيستمحيطي در ميان 132 كشور دنيا 36 پله سقوط كرديم و رتبه 114 را به خودمان اختصاص دادهايم. اين جايگاه نتيجه خشك شدن درياچه اروميه، تبديل ۳۹۰ هزار هكتار از اراضي اين درياچه به كوير، افت سفرههاي آب زيرزميني، تخريب جنگلها و فرونشست دشتها بوده است. در همه اين مشكلات عنصر انساني اصليترين نقش را ايفا ميكند و نقش اول اين بازي بر عهده ماست. ما هستيم كه بدون اينكه بدانيم كارهايمان چه تأثيري در محيطزيست دارد، بدون توجه به اشتباهاتمان ادامه ميدهيم.
خودخواهي ما تمامي ندارد و براي راحتي و آسايشمان حاضريم انواع آلودگيها و معضلات را تحمل كنيم. جنگلهاي شمال كشور را تخريب ميكنيم و عمدي ميسوزانيم كه از زمينهاي آن استفاده كنيم، تجارت راه مياندازيم و به همين دليل است كه در سواحل شمال كشور تا چشم كار ميكند ويلا ديده ميشود. سودي كه از اين راه نصيب اين افراد ميشود به آنها مزه كرده و هر روز به تعداد اين افراد و تخريبكنندگان جنگلها اضافه ميشود. اگر همين طور پيش برويم در سالهاي آينده گوي سبقت را از ديگر كشورها خواهيم ربود و درصد تخريب مراتع و جنگلهايمان سر به فلك ميكشد. طبق آماري كه در مورد ايران اعلام شده سرعت تخريب جنگلها در ايران بسيار بالا بوده و حدود 320 متر مربع در ثانيه است. باورش كمي سخت است اما جنگ سردي با خودمان و محيطزيست اطرافمان به راه انداختهايم كه برندهاي ندارد و در آخر ما بايد دستهايمان را به نشانه تسليم بالا ببريم.
اين ميزان تخريب جنگلها و فضاي سبز جبرانناپذير است، اگر اين اعمال غيرقانوني پيگيري ميشد و برخورد جدي صورت ميگرفت، در حال حاضر با اين مشكلات روبهرو نبوديم، البته با تلاش مسئولان ذيربط از اين پس محيطزيست ضابط قانوني است و ميتواند در صورت بروز چنين مسائلي اعلام جرم كرده و اين موارد را پيگيري قانوني كند؛ كاري كه از ابتدا بايد انجام ميداديم و با متخلفان و متجاوزان به محيطزيست برخورد جديتري انجام ميشد تا به خودشان اجازه هر تخلفي ندهند.
وظيفه همگاني
شايد تصويب چند پروژه، امضاي تفاهمنامه با كشورهاي مختلف و سازمانهاي داخلي كورسوي اميدي در تاريكي باشد اما بايد در مورد محيطزيست اقدامات زيرساختي انجام داد. در واقع عزمي جدي و همگاني لازم است تا به هدفهاي بلندمدت و كوتاهمدتمان در اين خصوص برسيم. در اين راه وظيفه اصلي بر عهده سازمان محيطزيست كشور و سازمان جنگلها و مراتع است كه براي حفظ اين سرمايههايي كه باقي مانده و ميتوانيم براي آيندگان بگذاريم، برنامه داشته و اقدام فوري انجام دهند. سازمان هلال احمر نيز در اين مسير ميتواند ساير نهادها را همراهي كرده و نقش سازندهاي داشته باشد. براي اينكه در سطح كلان به هدفمان برسيم و موفق شويم در واقع بايد نوع نگرش و فرهنگ شهروندانمان را تغيير دهيم كه اين مسئوليت بر عهده سازمانهاي فرهنگي و آموزشي كشور است. نهادهايي مثل آموزش و پرورش و صدا و سيما ميتوانند گام بلندي در اين زمينه بردارند و با آموزشهاي لازم و آگاهي دادن به مردم در حفظ محيطزيست كمك كنند. اضافه شدن درسهايي مربوط به حفظ محيطزيست از دوران ابتدايي و برنامههاي راديويي و تلويزيوني با اين مضمون از جمله سياستهايي است كه براي اين منظور در نظر گرفته شده است. همه اين كارها فقط به خاطر اين است كه ما زندگي بهتر و آسودهاي داشته باشيم و از محيط اطرافمان بهره لازم را برده و لذت ببريم.
