دولت هند دو هفته قبل در اقدامي غيردوستانه نام ايران را از فهرست كشورهاي مشمول تسهيلات رواديد حذف كرد. اين اقدام دولت هند در شرايطي كه ايران و 1+5 حدود سه ماه قبل با دستيابي به توافق ژنو، روند متفاوتي را از مناسبات در پيش گرفتند، ممكن است در تهران با واكنشي نه چندان مثبت روبهرو شده و رويكرد دوستانه سياست خارجي ايران به هند را تحت تاثير قرار دهد.
روز 17 بهمن ماه 92 اعلام شد كه دولت هند قصد دارد فهرست كشورهاي مشمول امتيازات دريافت رواديد (در قالب صدور ويزا هنگام ورود) را افزايش دهد بنابراين، از اين پس ۱۸۰ كشور ميتوانند از تسهيلات دريافت رواديد به محض ورود به خاك كشور هند بهرهمند شوند.
در حالي كه تاكنون 11 كشور از اين امكان برخوردار بودهاند، بر اساس تصميم جديد دولت هند، 180 كشور از اين تسهيلات برخوردار خواهند بود. با وجود رقابتهاي آشكار ميان دهلي نو و پكن، حتي نام چين هم در ميان ۱۸۰ كشور بهرهمند از تسهيلات جديد ديده ميشود. با اين حال، هشت كشور از تسهيلات دريافت رواديد در هنگام ورود بهرهمند نخواهند شد؛ «پاكستان، سودان، افغانستان، عراق، نيجريه، سريلانكا، سومالي و ايران.»
قرار گرفتن ايران در كنار هفت كشور فوق در حالي است كه تهران سالهاست به دهلي نو به عنوان يكي از شركاي خود نگريسته و دو طرف از دير باز، خود را داراي ظرفيت گسترش مناسبات دوجانبه دانستهاند. در آخرين گزارش سازمان جهاني گردشگري، ايران و هند تا سال2020 به عنوان پررونقترين كشورهاي آسيايي در زمينه گردشگري معرفي شدهاند.
به علاوه، ايران و هند از ديرباز داراي ظرفيتهاي زيادي براي ارتقاي سطح روابط متقابل بودهاند. هند با حدود ۲۰۰ ميليون مسلمان و ۴۰ ميليون شيعه يكي از بزرگترين ظرفيتها را براي اعزام گردشگر مذهبي به نقاط مختلف دنيا از جمله ايران دارد و برخي آمارهاي ارائه شده حاكي است سالانه ٤٠ هزار ايراني به هندوستان سفر ميكنند. تعداد گردشگران هندي نيز بيش از ٢٠ هزار نفر است. علاوه براين، ظرفيتهاي ديگري در ارتقاي روابط ايران و هند وجود داشته است. وجود شركت تاتا از بزرگترين و ثروتمندترين شركتهاي هندي متعلق به زرتشتيان ايران و نياز هند به منابع انرژي ايران و نياز به فناوري اطلاعات، راه آهن، پتروشيمي، برق و صنايع دارويي، همكاري مشترك در زمينه جلوگيري از افراطگرايي سازمانيافته و تروريسم در منطقه و برنامه حل بحران سوريه از مواردي است كه بيانگر اهميت ايران براي هند ميباشد.
سيگنال منفي هند
به رغم زمينههاي فوق «راجيو شوكلا» وزير برنامهريزي هند روز چهارشنبه 17 بهمن، ايران را در فهرست كشورهايي اعلام نكرد كه از تسهيلات جديد دولت هند براي صدور رواديد برخوردار ميشوند: «ما تصميم گرفتهايم كه تسهيلات صدور رواديد را هنگام ورود براي اتباع 180كشورجهان فراهم سازيم.» وي افزود:«آمادگي بخشهاي مختلف براي اجراي اين طرح پنج الي شش ماه طول خواهد كشيد و اميدواريم كه اين تسهيلات از فصل آتي گردشگري كه از ماه اكتبر آغاز ميشود، فراهم گردد.» به گفته وزير برنامهريزي هند، رواديد الكترونيكي براي مدت 30 روز از تاريخ ورود گردشگر به هند اعتبار خواهد داشت.
شوكلا گفت: «اين اقدام به منظور تقويت بخش گردشگري صورت خواهد گرفت و انجام آن به تأييد كابينه هند نياز ندارد و وزارت كشور اين موضوع را در يك فرصت مناسب اعلام خواهد كرد.»
منابع ديپلماتيك در تهران، برخوردار نشدن ايران از طرح تسهيل رواديد براي اتباع خارجي از سوي هند را سيگنال مثبتي ارزيابي نميكنند. تصميم دولت هند به خصوص در شرايطي كه مناسبات خارجي ايران بعد از توافق ژنو روندي رو به تحول داشته، ميتواند نگاه سياست خارجي دولت ايران به هند را تحت تاثير قرار دهد. برخي منابع در تهران، به سوابق رفتاري دولت هند در زمينه پرداختهاي نفتي و اصرار دهلي نو بر پرداخت بدهيهاي خود به ايران با روپيه اشاره ميكنند و معتقدند به رغم اينكه هند در مواضع اعلاني، خود را مخالف تحريمهاي يكجانبه معرفي ميكند، ولي چندان هم از كاهش فشارهاي غرب بر ايران، خرسند به نظر نميرسد. به گفته آنها سابقه رفتارهاي دولت هند طي سالهاي اخير و به خصوص بعد از افزايش تحريمهاي امريكا و غرب اين برداشت را در تهران تقويت كرده كه دهلي نو قرار گرفتن ايران تحت شرايط فشار و محدوديت آن را بيشتر از يك شريك پاياپاي به سود خود ميبيند و معتقد است كه ايران در شرايط تحريم، به دادن امتيازهاي بيشتري مجبور ميشود. برخي منابع به تكرار چنين رفتارهاي غيردوستانهاي از سوي دولت هند در مقاطع مختلف اشاره كرده و توصيه ميكنند تهران به جاي اينكه در مناسبات خارجي خود، به ويژه در حوزه انرژي بر كشوري مانند هند تكيه كند، بهتر است بر شركاي قابل اتكاتري متمركز شود، كشورهايي كه در مناسبات دوجانبه، كمتر تحت تأثير طرفهاي سوم از جمله امريكا قرار ميگيرند.
ناظران در تهران ميگويند ايران براي تغيير رفتارهاي نه چندان دوستانه دولت هند، ، دامنه نه چندان محدودي از گزينهها را در اختيار دارد. يك گزينه در دسترس، تلاش براي تنوع بخشي به مشتريان انرژي ايران و تمركز بر مشترياني است كه در حوزه سياست خارجي، عملكرد مستقل تري دارند و تهران ميتواند حساب جديتري حتي در شرايط سخت براي مبادلات خود با آنها باز كند. با اين حال، ناظران تأكيد ميكنند انتخابهاي ايران در مقابل سياست نه چندان دوستانه هند، محدود به گزينههاي تجاري نيست. به گفته آنها يك گزينه ملموس در اين زمينه، كاهش همكاري با دهلي نو در كشوري مانند افغانستان و جهتگيري همكاريها به سمت كشورهاي جايگزيني مانند چين است. انتخاب چنين گزينهاي به خصوص در شرايطي كه گروههاي افراطگرا در افغانستان، چالشي جدي در برابر حضور هند محسوب ميشوند، حائز اهميت است. لازم به ذكر است پيش از اين، طالبان بارها با اعزام يا تهديد به اعزام نيرو به كشمير، دولت هند را به چالش كشيده است.
