روزگاري از نفت و گاز به عنوان ابزاري اقتصادي ياد ميشد كه پس از وقوع بحرانهاي انرژي و شوكهاي نفتي طي نيم قرن گذشته، انرژي بيش از آنكه نقش اقتصادي داشته باشد، در لواي «سياست و امنيت جهان» عرضاندام كرد تا علاوه بر نقش اقتصادي، از اين كالا به عنوان يك «ابزار» و حتي «سلاح خاموش» ياد شود. منطقه خليج فارس در اين ميان با در اختيار داشتن 60 تا 70 درصدي ذخاير هيدروكربوري جهان بالقوهترين منطقه براي بهرهبرداري از اين ابزار است اما نگاهي گذرا به رخدادها و نحوه ارتباط كشورهاي اين منطقه با قدرتهاي جهان نشان ميدهد اين كشورها در خواب زمستاني خود، تنها در رؤياي اروپايي شدن به سر ميبرند و به جاي استفاده از نقش مؤثر خود در جهان، سر در گريبان واردات كالاهاي لوكس فرو بردهاند و بيتوجه به معادلات جهاني، در پي هماهنگ كردن خود با سياستهاي برخي قدرتهاي غربي هستند. به باور بسياري از كارشناسان ارشد حوزه انرژي، جهان انرژي فقط و فقط در يك منطقه خلاصه ميشود؛ «خاورميانه». حدود 60 درصد از سهم انرژي جهان متعلق به نفت و گاز است كه ارزانترين و مطمئنترين ذخاير دنيا در خليج فارس نهفته است شايد به همين دليل است كه فضاسازي غربي و شرقيها براي اهالي اين منطقه، برهاني محكم در سياستگذاريها بوده است. در ميان كشورهاي منطقه اما مسئله ايران كمي متفاوتتر از كشورهاي ديگر است كه اين تفاوت نشأت گرفته از ثبات سياسي، امنيت و البته جمعيت چند برابري نسبت به كشورهاي همسايه است.
با اين حال محدوديتهايي نيز مانند تحريمها كشورمان را با عدم موفقيت در برنامههاي بخش انرژي مواجه كرده است كه با توجه به فعال شدن حوزه ديپلماسي ميتوان به تحقق آنها اميدوار بود. يكي از اين برنامهها رساندن گاز ايران به همسايهها و در نهايت به اروپاست؛ قارهاي كه به لحاظ سياسي از اهميت خاصي براي كشور برخوردار است و مطمئناً با نيازمند كردن كشورهاي اين قاره به گاز ايران، مواضع سياسيشان با واكنشهاي امروزيشان متفاوتتر از هميشه خواهد بود.
سفر رجب طيب اردوغان، نخست وزير تركيه به ايران هم مؤيد اين مطلب است چراكه اين كشور خواهان افزايش دو برابري واردات گاز ايران است كه البته براي تحقق اين مهم، خواستار تخفيف گازي از سوي ايران هستند. هرچند اين تخفيف ممكن است در نگاه اول غيرمنطقي باشد اما نبايد از ياد برد مقوله صادرات گاز، افقي بلند مدت را ميطلبد كه ميتوان با برنامهريزي دقيق و مبتني بر واقعيات جهان انرژي و كشور، نقش ايران را در بازار گاز پررنگتر كرد. روسيه نمونه سادهاي در اين باره است؛ كشوري كه با صادرات ارزان نفت خام و گاز به كشورهاي اروپايي، انحصار بازار گاز اروپا را به دست گرفت و طي چند سال قيمت گاز خود را در يك شيب ملايم افزايش داد و نهايت كار را به جايي رساند كه اتحاديه اروپا، مسكو را به گران فروشي متهم كرد.
البته بايد پذيرفت روسيه به راحتي اجازه نخواهد داد پاي گاز ايران به اروپا باز شود اما استفاده از اين پتانسيل براي همراه كردن اروپا با سياستهاي ايران و حتي بخشي از آن ميتواند متضمن موفقيتهاي آينده كشورمان باشد. به طور حتم تخفيف عرفي گاز به مشتريان گازي بسيار ارجحتر از مفتفروشي گاز به ويژهخواران است كه اميد است جمهوري اسلامي ايران و به تبع آن وزارت نفت با ديدگاهي بلندمدت نسبت به افزايش صادرات گاز ايران اقدام كند. در پايان ذكر اين نكته ضروري به نظر ميرسد ايران يك كشور صاحب ذخاير عظيم نفت و گاز و علاوه بر آن واقع در مركز منابع مهم انرژي جهان و يكي از مهمترين مسيرهاي انتقال آن است. مرز آبي طولاني در جنوب و مرز خاكي طولاني در شمال با مهمترين كشورهاي صاحب ذخاير نفت و گاز، موقعيت ويژهاي را براي ايران در ژئوپلتيك انرژي جهان به وجود آورده است.
