نشست 164 وزراي نفت اوپك در شرايطي تا چند روز ديگر برگزار خواهد شد كه انتخاب دبير كل اوپك بازهم در رأس توجهات اين نشست قرار گرفته است.
انتخاب دبير كل اوپك از ميان نامزدهاي ايران، عراق و عربستان در ميان سه نشست اخير سازمان كشورهاي صادركننده نفت خام جهان همچنان محل چالش جدي ميان اعضاست و در اين بين، عبدالله سالم البدري خوشحالترين اوپكي است كه در سايه عدم اجماع اعضا، دوره دبير كلياش يك سال ديگر تمديد شد.
بسياري از ناظران ديپلماسي انرژي پس از موفقيت ايران در تصاحب سمت دبيركلي مجمع كشورهاي صادركننده گاز و شكست روسها در بازي«لابي» با كشورمان بر اين باورند كه قدرت ايران براي تصاحب پست دبيركلي اوپك افزايش يافته است و ميتواند در اين نشست بالاترين مقام اين سازمان را از آن خود كند.
بيژن نامدار زنگنه وزير نفت جمهوري اسلامي ايران اما معتقد است تحقق چنين مهمي در اوپك براي ايران بسيار سختتر از اوپك گازي است؛ گرچه در صحبتهاي وي اميد به آينده ديده ميشود اما به همان اندازه، نااميدي نيز نهفته است.
وي با اعلام اينكه اين حق ايران است كه بعد از اولين دوره دبيركلي خود يك بار ديگر به اين سمت برگزيده شود، تصريح كرده بود: برخي از اعضاي اوپك با تغيير سيستم انتخاب دبيركلي، اين فرصت را از ايران گرفتند، آنها نه تنها از فرصت جنگ عراق عليه ايران استفاده كردند، بلكه بعد از پايان جنگ نيز از انتخاب كانديداي ايران براي سمت دبيركلي اجتناب كردند. زنگنه شهريور ماه سالجاري هم با تأكيد بر اينكه ايران به منظور كسب دبيركلي اوپك با بيان اينكه تصدي اين كرسي چندان اهميت ندارد اما ايران هم از حقوق خود كوتاه نخواهد آمد، بيان كرده بود: به هيچ كشوري در اوپك اجازه نميدهيم كه حق ايران در اوپك به عنوان يكي از كشورهاي مؤسس و قديمي اين سازمان را ضايع كند. قطعاً آن دسته از كشورهايي كه به ايران ظلم ميكنند نميگذاريم دبيركل اوپك شوند.
حسين كاظمپور اردبيلي نماينده ايران در هيئت عامل اوپك هم در آخرين گفتوگوي خود با رسانهها تنها به اين نكته بسنده كرد كه شانس ايران براي تصاحب صندلي دبيركل اوپك كم نيست.
گرچه ايران و عربستان به عنوان دو قدرت اصلي اوپك با تفاوتهاي ديدگاهي فراوان از بازيگردانان اصلي اين سازمان به شمار ميروند اما بيشتر تمركز آنها براي جلسات اوپك، به قدرت نرسيدن طرف مقابل است و خوشبخت، كشور سومي است كه از اين فضا استفاده كرده و دبير كلي اوپك را به دست ميآورد. برخي كارشناسان معتقدند عربستان با توليد 10 ميليون بشكهاي نفت نفوذ و قدرت كافي در اوپك را دارد لذا از همه توان خود براي رأي نياوردن ايران استفاده خواهد كرد؛ معرفي مجيد منيف، نماينده سابق اين كشور در هيئت رئيسه اوپك به عنوان نامزد دبيركلي براي تأييد اين تحليل كافي است؛ منيف داراي اعتبار بالايي براي اين سمت نبوده و عربستان فقط براي مانور بر روي عدم علاقهاش به دبير كلي ايران وي را معرفي كرده است. بسياري از صاحبنظران معرفي منيف را دليل خوبي براي عدم علاقه عربستان به دبيركلي دانستند.
اما از طرفي عربستان به عنوان يكي از كشورهاي متخلف اوپك در زير پا گذاشتن سهميهها در راستاي تأمين منافع كاخ سفيد، قصد ندارد با گرفتار كردن خود در دبيركلي اوپك از اين نقش خود كوتاه آمده و با انتقاد اعضا مواجه شود؛ رياض علاقه دارد در پس پرده به نقش آفريني هميشگي خود پرداخته و تنها مانع از قدرت گرفتن «كبوترها» شود.
در توضيح كبوترها بايد گفت دو نگرش در اوپك دوقطبي شديدي را به وجود آورده است؛ قيمت محورها كه به كبوترها مشهورند و بازار محورها كه ملقب به «بازها» هستند. ايران به عنوان سردمدار كبوترها معتقد است سهميهها بايد به گونهاي تعيين شوند كه قيمت نفت دچار خلل نشده و از طرفي عربستان به عنوان رهبر بازها، تنها به سهم خود در بازار ميانديشند و اهميت چنداني به قيمتها نميدهند؛ بر اساس هدفگذاري بازها، آنها بايد سهم مشخصي از بازار داشته باشند ولو به هر قيمتي كه دقيقاً نقطه مقابل كبوترهاست كه قيمت را فداي سهم خود در بازارهاي جهاني نميكنند و در صورت كاهش قيمت نفت، به كاهش توليد و عرضه تأكيد ميكنند.
اين تفاوت ديدگاه بزرگ ميان اين دو رقيب سنتي همانطور كه اشاره شده طرفهاي سوم را به بالاترين سمت اوپك رهنمون كرده است. نگاهي گذرا به تاريخچه دبيركلي سازمان كشورهاي صادركننده نفت حاكي از آن است كه نخستين دبيركل اين سازمان فواد روحاني يك ايراني بوده و پس از آن نيز هر يك از كشورهاي عربستان، عراق، امارات، قطر، الجزاير، اكوادور و گابن در زمان عضويت يك نماينده به عنوان دبيركل در اوپك داشتهاند به طوريكه كويت تاكنون دو بار، ليبي دو بار، نيجريه سه بار، اندونزي در زمان عضويت سه بار و ونزوئلا چهار بار سمت دبيركلي اوپك را بر عهده داشتهاند و دو سرپرستي كه تنها با اين عنوان در دبيرخانه انجام وظيفه ميكردند، يكي از امارات و ديگري از ليبي بودهاند. آنچه كه از شواهد و تجربههاي نيم قرن اخير مناقشات ايران و عربستان پيداست هيچ يك از اين كشورها اجازه نخواهند داد طرف ديگري به دبيركلي نايل شود به ويژه عربستان كه زاويه بسياري با ايران دارد لذا دو احتمال قوي در اين باره وجود دارد؛ دبيركلي عراق يا تمديد دوره البدري ليبيايي.
