امروزی ها: مرداد
ماه سال 91 بود که فاز دوم امتداد بزرگراه یادگار امام(ره) بعد از 17 سال
انتظار به بهرهبرداری رسید تا کابوس شهروندان ساکن غرب تهران درباره این
پروژه نیمه کاره به پایان برسد. در همان زمان محمدباقر قالیباف، شهردار
تهران اعلام کرد که مرحله سوم و نهایی تکمیل این بزرگراه با انتقال پادگان
جی از تهران اجرایی خواهد شد. شهردار تهران یادآور شده بود: «توافقات مربوط
به تملک پادگان جی انجام و بخشی از تخریب آن نیز انجام شده تا این شبکه
بزرگراهی تکمیل شود. همزمان با بازگشایی این پادگان، ارتباط شرقی- غربی
بزرگراه یادگار امام(ره) با خیابان شهید دستغیب نیز انجام میشود.» هرچند
مراحل انتقال این پادگان بزرگ از پهنه غربی تهران مشمول زمان شد اما اکنون
حسین سلطانی، شهردار منطقه 9 به روزنامه تهران امروز میگوید: «تاکنون
علاوه بر اجرای بسیاری از اقدامات پیش نیاز همچون محاسبه میزان عوارض
متعلقه، برآوردهای کارشناسی به منظور تعیین قیمت اراضی مورد نیاز صورت
گرفته و به زودی شرایط تهاتر زمین یا پرداخت قیمت آن از طریق حسابهای
فیمابین فراهم میشود.» مراحل نهایی انتقال پادگان جی از پایتخت در شرایطی
دنبال میشود که سیدمازیار حسینی، معاون فنی و عمرانی شهردار تهران به
روزنامه تهران امروز خبر میدهد: «طراحیهای ادامه بزرگراه یادگار امام(ره)
تا بزرگراه فتح در حال تکمیل شدن است و با اجرای این طرح ورودی غربی
پایتخت برای همیشه از بنبست خارج خواهد شد.»
بهمنماه سال90 بود که خبری درباره انتقال پادگان نیروی هوایی از خیابان جی
منتشر شد. شهردار تهران در اینباره اعلام کرده بود: «توافقات لازم برای
انتقال پادگان جی صورتگرفته و در تلاشیم طی چندماه آینده پادگان جی را
همانند پادگان قلعه مرغی به مجموعه شهر تهران بیفزاییم و ضمن ایجاد
ارتباطات و دسترسیهای لازم در این محدوده نسبت به ایجاد فضاهای خدماتی،
فضاهای سبز و غیره اقدام کنیم.» از نظر قالیباف، یکی از دغدغههای شهر
تهران وجود اماکن نظامی در محدوده شهر است که انتقال این اماکن طی چند سال
اخیر با جدیت دنبال شده است. در این میان انتقال پادگان جی هم در دستور کار
قرار گرفت تا این مجموعه نیز به شهر افزوده شود و در اختیار شهروندان قرار
گیرد. افزوده شدن فضای پادگان جی به شهر تهران در همه ابعاد از حوزه
اقتصادی گرفته تا رفع کمبود فضاهای سبز میتوانست برای منطقه و شهروندانش
بسیار تاثیرگذار باشد و بسیاری از مشکلات منطقه را نیز رفع کند. قالیباف
در ماههای پایانی سال90 با تاکید بر اینکه انتقال پادگان جی را سه سال
است که بهطور مرتب پیگیری میکنیم، تاکید کرده بود: «از همکاری نیروهای
مسلح باید نهایت تشکر را داشته باشیم که زمینهسازی لازم برای انتقال
اماکن نظامی از شهر را با ما داشتهاند.» در فروردین 91 در اجرای طرح
تفصیلی جدید مشخص شد که بزرگراه یادگار امام(ره) با گذر از پادگان جی به
میدان فتح میرسد. این تصمیم ناظر بر یکی از اهداف شهرداری تهران در چند
سال اخیر بود که خروج پادگان جی از محدوده شهری را ترسیم و تغییر کاربری آن
برای اجرای تحولاتی عظیم در این محدوده را طراحی کرده بود. پادگان جی بخش
عظیمی از فضای پاییندست خیابان آزادی را فرا گرفته بود و هرگونه تغییر
وضع، موجب تحولی بزرگ جهت بهبود وضعیت ترافیکی و اقتصادی منطقه میشد. در
این زمینه شهرداری جلسات زیادی را با مسئولان پادگان و وزارت دفاع بهمنظور
توافق برگزار کرد تا طرح خروج پادگانی دیگر از شهر را کلید بزند. همچنین
یکی از مهمترین پروژههای مطالعاتی درخصوص پادگان جی، گذر بزرگراه یادگار
امام(ره) از آن و اتصال به میدان فتح از طریق زیرگذر یا تونل بدون آسیب
رساندن به فضای سبز مرکزی پادگان بود که اثرات بیبدیلی بر سیمای شهری
منطقه غرب پایتخت داشت.
در مردادماه سال 1391 که ادامه بزرگراه یادگار امام(ره) به محدوده خیابان
شهید دستغیب و میدان شهیدان رسید، طراحی خاص این مسیر 1760 متری به صورت یک
بزرگراه دو طبقه نشان داد که توسعه معابر بزرگراهی بدون قطع ارتباطات محلی
یا ایجاد گسستهای فرهنگی و اجتماعی امکانپذیر است. در واقع با
بهرهبرداری از مسیر ادامه بزرگراه یادگار امام(ره) حدفاصل خیابان آزادی تا
خیابان شهید دستغیب، نه تنها مسیر یکی از مهمترین بزرگراههای شمالی-
جنوبی پهنه غربی پایتخت در تراز منهای یک توسعه یافت بلکه شهروندان ساکن در
محدوده خیابانهای طوس، هاشمی و دامپزشکی نیز از یک معبر کارآمد شریانی در
تراز صفر برخوردار شدند. سیدمازیار حسینی، معاون فنی و عمرانی شهردار
تهران در این باره به روزنامه تهران امروز میگوید: «بهرهبرداری از پروژه
ادامه بزرگراه یادگار امام(ره) از دو جنبه سبب تسهیل ترددهای شمالی – جنوبی
در پهنه غربی پایتخت شد؛ نخست آنکه معابر شمالی- جنوبی منطقه به دلیل
امتداد شرقی- غربی شریانهای حمل و نقلی مهمی همچون خیابان آزادی، بهطور
پیاپی قطع شده و در نتیجه سفرهای شمالی- جنوبی در محدوده خیابان آزادی تا
خیابان امام خمینی(ره) تا قبل از افتتاح ادامه بزرگراه یادگار امام(ره) با
دشواریهای زیادی روبهرو بود. افزون بر این، تفکیک رفت و آمدهای محلی از
ترددهای بزرگراهی، باعث کاهش قابل ملاحظه زمان سفرهای درون شهری در این
محدوده از شهر شد.» در طول سالهای 1343 تا 1347 یعنی همان سالهایی که
نخستین سند راهبردی پایتخت تهیه شد، بزرگراه یادگار امام(ره) جزو مهمترین
زیرساختهایی بود که باید به منظور توسعه موزون شهر تهران ساخته میشد. به
عبارت دیگر، این بزرگراه در اولین طرح جامع شهر تهران نقش یک کمربندی را
داشت و با پیوستن به بزرگراه شوش و بزرگراه امام علی(ع) باعث تکمیل حلقه
بیرونی معابر بزرگراهی پایتخت میشد. در شرایطی که پهنه غربی شهر تهران
بیشباهت به پهنه شرقی، هنوز از یک بزرگراه پیوسته برای اتصال شمالیترین و
جنوبیترین نقاط آن بیبهره است، نقش ترافیکی بزرگراه یادگار امام(ره)
بیشتر شبیه یک معبر بزرگراهی شعاعی برای برقراری ارتباط سریع بین سایر
معابر بزرگراهی است. به عبارت دیگر نه تنها توسعه فعلی بزرگراه یادگار
امام(ره) قادر به تشکیل یک حلقه بزرگراهی نشده است بلکه به دلیل اتصال به
معابر شریانی محدوده میدان شهیدان، نمیتوان از آن به عنوان یک بزرگراه
شعاعی نام برد. معاون شهردار تهران توضیح میدهد: «از همان زمان که نخستین
اقدامات اجرایی برای ساخت ادامه بزرگراه یادگار امام(ره) در بخش حدفاصل
خیابان آزادی تا خیابان شهید دستغیب آغاز شد، زمزمههایی مبنی بر ادامه
یافتن این پروژه در دو شاخه غربی و شرقی به گوش میرسید. در واقع خیابان
شهید دستغیب یا بهعبارت دیگر دیوارهای پادگانجی، نقطه پایانی توسعه ادامه
بزرگراه یادگار امام(ره) نخواهدبود. امروز مطالعات مربوط به ادامه مسیر
بزرگراه و اتصال آن به میدان فتح و همچنین بهمیدان 9 دی به سرعت
درجریـان اسـت و طـراحـان و مشـاوران سـازمـان مشـاور فنی و مهندسی شهر
تهران تلاش میکنند تا با تکمیل طراحیها و تهیه نقشههای اجرایی، امکان در
دستورکار قرارگرفتن پیشروی مسیر را در آینده نزدیک فراهمکنند.»
پادگان جی، بزرگترین معارض شاخه غربی بزرگراه
از زمانی که براساس فرمان مقام معظم رهبری، برنامهریزی و تلاش به
منظور انتقال پادگانهای نظامی به خارج شهرها آغاز شد، شهر تهران شاهد
تحولاتی مهم در این زمینه بوده است. حسین سلطانی، شهردار منطقه 9 با تاکید
به این موضوع به روزنامه تهران امروز بیان میکند: «این فرمان تاکنون با
اقدام مشترک نیروهای مسلح و مدیریت شهری در موارد مختلفی پیگیری شده و
نمونه بارز آن تبدیل پادگان قلعه مرغی به بوستان ولایت است.»به گفته حسینی،
تلاش برای خروج پادگان جی از تهران، از سالها پیش در دستور کار بوده است و
اقدامات لازم برای تملک بخشهای مورد نیاز این اراضی نظامی، با جدیت و از
طریق برگزاری جلسات مشترک نمایندگان مدیریت شهری با دستاندرکاران ذیربط
ارتش جمهوری اسلامی ایران و قرارگاه خاتمالاوصیاء دنبال میشود. شهردار
منطقه 9 یادآور میشود: «تاکنون علاوه بر اجرای بسیاری از اقدامات پیش نیاز
همچون محاسبه میزان عوارض متعلقه، برآوردهای کارشناسی به منظور تعیین قیمت
اراضی مورد نیاز صورت گرفته و به زودی شرایط تهاتر زمین یا پرداخت قیمت آن
از طریق حسابهای فیمابین فراهم میشود.»
مطالعات کارشناسان سازمان فنی و عمرانی شهرداری تهران نشان میدهد ساخت
شاخه غربی ادامه بزرگراه یادگار امام(ره) و اتصال آن به میدان فتح، نیازمند
تملک تمام اراضی موجود در پادگان جی نیست. اجرای این مسیر 1300 متری به
همراه مسیر 900 متری ادامه خیابان استاد معین که از پروژههای در دست طراحی
معاونت فنی و عمرانی شهرداری منطقه 9 است، تنها به 12.5 هکتار از اراضی
پادگان جی نیاز دارد و سایر عرصههای موجود توسط ارتش جمهوری اسلامی و
قرارگاه خاتمالاوصیاء به کاربریهای غیرنظامی اختصاص پیدا خواهد کرد.
بنابراین تنها آن بخش از پادگان که باید صرف ساخت معابر جدید شود، مورد
تملک شهرداری قرار میگیرد و سایر اراضی صرف کاربریهای تجاری، اداری و
خدماتی خواهد شد. حسین سلطانی در این باره نیز بیان میکند: «بنابر طرحهای
مصوب، 540 هزار مترمربع از اراضی پادگان جی صرف ایجاد فضاهای تجاری و 260
هزار متر مربع از اراضی آن صرف ایجاد فضاهای اداری و خدماتی میشوند؛
فضاهایی که نه تنها سبب افزایش تسهیلات رفاهی شهروندان ساکن در منطقه 9
خواهند شد بلکه با ایجاد ارزش افزوده، روند نوسازی بافتهای فرسوده و
متراکم این منطقه را تسریع خواهند کرد. به گفته شهردار منطقه 9 عملیات
ایجاد این فضاها در پادگان جی آغاز شده و اقدامات مربوط به گودبرداری و
انتقال خاک به خارج از پادگان در دستانجام است. با نهایی شدن توافقات و
تملک اراضی مورد نیاز در آینده نزدیک، به زودی شرایط لازم برای تجهیز
کارگاه و آغاز عملیات اجرایی پروژه احداث ادامه بزرگراه یادگار امام(ره)
فراهم میشود؛ پروژهای که باید به عنوان یک طرح فرامنطقهای توسط سازمان
مهندسی و عمران شهر تهران به اجرا درآید.
بررسیها نشان میدهد که با انتقال پادگان جی به خارج شهر و برچیدن
دیوارهای آن از مسیر طرحهای توسعه معابر شهری، علاوه بر شاخه غربی ادامه
بزرگراه یادگار امام(ره) یک پروژه عمرانی دیگر نیز فرصت اجرا مییابد؛
پروژهای که البته اهمیت آن برای شهروندان منطقه 9 از اتصال شاخه غربی
بزرگراه یادگار امام(ره) به میدان فتح کمتر نیست و به همان اندازه سبب خروج
معابر این منطقه از بنبست موجود خواهد شد. معاون فنی و عمرانی شهردار
تهران در این باره به روزنامه تهران امروز توضیح میدهد: «ساخت ادامه
خیابان استاد معین تا محور 31 متری جی نه تنها از ترافیک سنگین معابر کم
عرض منتهی به سه راه آذری میکاهد؛ بلکه سبب روانسازی جریان عبور و مرور
خودروها در میدان آزادی، خیابان آزادی و حتی بزرگراه آیتالله سعیدی خواهد
شد. اجرای این پروژه به دلیل افزایش ظرفیت معابر موجود در منطقه، میتواند
شرایط لازم برای توسعه سیستم حملونقل عمومی در خیابانهای هرمزان و
امامزاده عبدالله را فراهم کند و به این ترتیب فاصله دسترسی شهروندان به
ایستگاههای اتوبوس کاهش مییابد.»
تقاطع میدان شهیدان(جی)؛ سه راهی چند سطحی!
میدان شهیدان در واقع نقطه آغاز توسعه ادامه بزرگراه یادگار امام(ره) است؛
یعنی همان نقطهای که این بزرگراه باید در قالب یک تقاطع پیچیده چندسطحی
به دو شاخه غربی و شرقی تقسیم شود. شاخه غربی در یک تراز به سمت میدان فتح
میرود و شاخه شرقی همانند بخش حدفاصل خیابان آزادی تا خیابان شهید دستغیب،
در دو تراز بزرگراهی و شریانی به میدان 9 دی میپیوندد. آنطور که معاون
شهردار تهران بیان میکند؛ تقاطع غیرهمسطح میدان جی در 4 تراز ارتفاعی که
شامل سطح صفر میدان نیز میشود، تمام ارتباطات مورد نیاز میان هر دو تراز
بزرگراه یادگار امام(ره) و شاخههای غربی و شرقی آن را فراهم میکند. تراز
ارتفاعی منفی 2 در این تقاطع شامل تونلی است که ارتباط معابر غرب به شمال
را برقرار میسازد. به دلیل آنکه مسیرهای تندرو بزرگراهی در بخش حدفاصل
خیابان آزادی تا خیابان شهید دستغیب در تراز منهای یک ساخته شده است،
دسترسی غرب به شمال ناگزیر باید در عمق 15 متری زمین ساخته شود و به صورت
یک معبر زیرزمینی از زیر تراز منهاییک بزرگراه یادگار امام(ره) عبور کند
تا در نهایت به مسیر تندرو این بزرگراه به سمت شمال بپیوندد. همچنین مسیر
غرب به شرق تقاطع که امکان حرکت از سمت میدان فتح به سمت میدان 9 دی را
فراهم میکند، شامل مسیری در تراز منهای یک است. شاخهای از این مسیر با
استفاده از یک دماغه جدا کننده به سمت تراز صفر بزرگراه یادگار امام(ره)
ادامه مییابد تا تامینکننده دسترسیهای محلی باشد. مسیر شمال به غرب نیز
برای رانندگانی که در تراز منهای یک بزرگراه یادگار امام(ره) در تردد هستند
تامین شود.
