الكترونيكي شدن پارهاي از خدمات در ادارات دولتي و ارگانهاي خصوصي در كشور، هرچند رخداد مطلوبي است اما به دليل محقق نشدن كامل طرح دولت الكترونيك در ساختار اداري و سازماني كشور، هنوز بوروكراسي، كاغذبازي و انجام هزارتويي درخواستهاي مردمي ادامه دارد؛ روندي كه باعث گلايهمندي مراجعان به ادارات و سازمانهاست و ساعات گرانبهايي از عمر مردم را تباه ميكند. اما آيا افزايش ساعات كاري كارمندان ميتواند در كاهش بوروكراسي اداري مؤثر باشد؟
در شرايطي كه كارشناسان، كاغذبازي گسترده و كلافهكننده در ادارات را يكي از نشانههاي فساد اداري ميدانند، سازمان اداري در كشور ما مانند بسياري از كشورهاي ديگر مبتلا به كاغذبازي است. با اين حال، روز گذشته، استانداري تهران به تمامي ادارات استان تهران ابلاغ كرد كه ساعت كار و فعاليت كارمندان دولت نسبت به شش ماهه نخست سال جاري تغيير كرده و تمامي كارمندان از ابتداي مهر ماه از ساعت 7 و 30 دقيقه تا 16 و 15 دقيقه در محل خدمت خود حاضر باشند.
افزايش ساعات كاري هرچند براي ادارات و سازمانهايي كه در ارتباط مستقيم با ارباب رجوع هستند، براي شهروندان يك خبر خوش ميتواند باشد اما كارمندان ادارات و سازمانهايي كه كار آنان تخصصي است و ارباب رجوع، ارتباط مستقيمي با اين ارگانها ندارند، از چنين مصوبهاي چندان خوشحال نيستند.
اما به هر حال، شهرونداني كه تا كنون به دليل مشغلههاي كاري خود نميتوانستند به دليل آنكه ساعات كاري ادارات تا دو بعد از ظهر بود براي پيگيري كارهايشان خود را به ادارات و سازمانها برسانند اكنون دو ساعت و 15 دقيقه بيشتر زمان دارند تا بر ترافيك و مشغلههاي ديگرشان غلبه كنند و براي پيگيري كارهاي اداري خود رهسپار ادارات شوند، اما پرسش اين است كه افزايش ساعات كاري ادارات، در حالي كه ساختار اداري ما آلوده به كاغذبازي و اتلاف وقت است، چقدر ميتواند سطح كيفيت خدمات به مردم را افزايش دهد و از كشندگي نيش افعي كاغذبازي بكاهد؟
نامههاي مبالغهآميز؛ فرزند بوروكراسي
در حقيقت، عمق فاجعه كاغذبازيهاي اداري را ميتوان از سبك و جنس نگارش نامههاي ارباب رجوع به مديران ادارات، سازمانها و وزرا پيگيري كرد. به بيان ديگر، زماني كه كارهاي مردم در ادارات به سختي و در يك بازه زماني طولاني انجام ميشود و هنگامي كه كاغذبازيها گسترده است، مردم در كسوت ارباب رجوع، سبكي از نگارش نامههاي درخواست اداري را در پيش ميگيرند كه حاوي مبالغه و حتي گاهي تملق است؛ براي نمونه:
«جناب آقاي مهندس/ دكتر...
رياست محترم/معزز سازمان...
احتراماً به استحضار ميرساند... اينجانب... عاجزانه تقاضامندم... در لواي مديريت مدبرانه حضرتعالي... خواهشمندم... ارادتمند شما...»
نگارش چنين نامههايي با محتواي مبالغه و در اصطلاح «هندوانه زيربغل مدير، رئيس يا وزير زدن» در حالي است كه رؤسا، مديران، وزرا و كارمندان بايد خدمتگزاران مردم باشند و مراجعان به ادارات و سازمانها بايد بتوانند بدون لكنت زبان يا ترس، درخواستشان را مطرح كنند.
اما از آنجا كه برخي رؤسا و كارمندان، نگاه «از بالا به پايين» به ارباب رجوع دارند و نوعي حس قيممآبانه در آنان شكل گرفته، سبب شده است كه بسياري از مردم، احساس ناتواني كنند و به تاكتيك نامههاي مبالغهآميز روي بياورند به اميد آنكه نامه آنان مورد پذيرش و دلخواه يك رئيس، مدير يا وزير قرار بگيرد و امضاي آن مسئول پاي نامه بنشيند!
نگارش چنين نامههايي به اندازهاي مهم شده است كه در حوالي ادارات و سازمان ها، افرادي به عنوان عريضهنويس يا دفتر داير كردهاند يا كنار خيابان بساط پهن كردهاند و به گفته خودشان، با ظرافت هرچه تمام، چنين نامههايي را مينگارند تا شايد گره از مشكلات مردم باز شود!
پارتي بازي همچنان هست
در كنار چنين نامههايي كه مولود بوروكراسي اداري است، يك پديده ناهنجار ديگر رشد كرده است كه اين پديده خطرناك هم باز فرزند كاغذبازيهاي گسترده اداري به شمار ميرود. بسياري از مردم در مواجهه با طولاني شدن روند رسيدگي به درخواستهايشان در ادارات كه سبب سختي كشيدن آنان است، اينگونه ميپندارند كه وجود يك سفارشكننده، آشنا و معرف به عنوان «پارتي» ميتواند گرهگشا باشد.
اما جالب اينجاست كه در برخي موارد، حتي وجود يك پارتي هم نميتواند از پس افعي كاغذبازي بر بيايد!
هر چند گاهي، برخي معرفها و سفارشكنندهها جايگاه ويژهاي دارند و با سفارش كردنشان، ميتوانند زهر افعي بوروكراسي را بكشند و آن را دور بزنند، اما اكثريت مردم از داشتن چنين معرفاني محرومند و اين «پارتيهاي گردن كلفت» مختص يك اقليت انگشت شمارند.
تحقق دولت الكترونيك؛ مطالبه مردم از دولت يازدهم
در دولت محمود احمدينژاد اقداماتي مانند دوركاري، انتقال سازمانها و ادارات به خارج از تهران و ادغام وزارتخانهها انجام شد كه يكي از دلايل اجراي چنين طرحهايي، لاغر كردن جسم دولت براي تسريع در انجام امورات مردم بود. طرح دولت الكترونيك هم كه ميتواند تأثيرات مطلوبي در كاهش بوروكراسي اداري داشته باشد هرچند از دولتهاي پيشين آغاز و در دولت احمدينژاد هم بخشهايي از آن اجرايي شد، اما هنوز به طور كامل محقق نشده و حتي اجراي آن در برخي بخشها داراي نواقص و كمبود است.
اكنون هم، دولت يازدهم در اولين اقدام خود براي تسريع در رسيدگي به درخواستهاي مردم در ادارات، افزايش ساعات كاري را در پيش گرفته است كه هرچند مطلوب است اما بيشك نميتواند از عهده مبارزه با افعي مارخورده بوروكراسي در كشورمان بر بيايد. از اين رو، مردم كه از كاغذبازيها و پيچيدگي آزاردهنده رسيدگي به امور عامه در ادارات به ستوه آمدهاند از دولت جديد انتظار دارند كه تحقق كامل دولت الكترونيك را براي مقابله با ساختار كاغذباز اداري در كشور در دستور كار خود قرار دهد.
